Naleving en handhaving

Naleving en handhaving zorgen ervoor dat zorg en sociale zekerheid op de juiste plekken terecht komt. Met naleving en handhaving kunnen ook kosten worden teruggedrongen en baten worden vergroot. Naleving en handhaving zijn dus onlosmakelijke en logische onderdelen van de dienstverlening voor het sociale domein, maar worden daarin nu nog te weinig geïntegreerd.

De kern van handhaven is dat naleving van de dienstverleningsvoorwaarden wordt gestimuleerd of desnoods afgedwongen. Gemeentelijk nalevings- en handhavingsbeleid strekt zich uit over het gehele sociaal domein en betreft vaak een mix van maatregelen, waaronder gerichte communicatie (preventie, nalevingsbeïnvloeding), regelmatig contact, begeleiding, controle en als sluitstuk opsporing en sanctionering.

Gemeenten werken intensief samen op het gebied van controle en opsporing. Met elkaar en met de Inspectie SZW, de politie, de Belastingdienst, UWV en anderen. Het Kenniscentrum Handhaving & Naleving van de VNG (KCHN) ondersteunt hen hierbij.



Actueel

Belangrijkste ontwikkelingen

Verschuiving accent handhaving

Met de komst van de nieuwe taken voor de gemeenten uit de decentralisaties is het accent in handhaving verschoven. Veel gemeenten zien het brede sociaal domein als hun werkterrein en handhaving strekt zich daar ook toe uit. Het handhaven van de Participatiewet blijft een centrale taak, maar het voorkomen en opsporen van zorgfraude wint steeds meer terrein.
Dat zorgt soms voor dilemma’s en vragen. Hoe werkt het nu de wijkteams steeds meer verantwoordelijk zijn voor het signaleren van fraude? Wat vraagt dat van professionals? Kunnen we signalering ook slimmer en effectiever organiseren? En wat kunnen we eigenlijk van burgers verwachten? Over dat laatste schreef de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in april 2017 het rapport ‘Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid’. 

Tegelijk zien we een verschuiving van repressie naar preventie en is de behoefte aan het kunnen verrichten van maatwerk groot. In dat opzicht vinden gemeenten wetgeving nog steeds erg knellend. In zijn regeerakkoord geeft kabinet-Rutte III overigens aan dat men graag in gesprek gaat met gemeenten over de ‘best practices’ in handhaving.

Versoepeling Fraudewet

Mede door het rapport 'Geen fraudeur, toch boete' van de Nationale ombudsman en diverse uitspraken (pdf, 193 kB) van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) kondigde minister Asscher begin 2015 aan de Fraudewet te versoepelen. In 2016 is het gewijzigde wetsvoorstel aangenomen in de Kamer en in 2017 (her)ingevoerd. De hoogte van de boetes voor fraude zijn aangepast en gemeenten hebben meer mogelijkheden om maatwerk toe te passen. Voortaan zullen UWV, SVB en gemeenten overtredingen beoordelen op de ernst van de overtreding en de omstandigheden en meer rekening houden met de verwijtbaarheid van de ontvanger van een uitkering.

Naar inhoudsopgave


Divosa

Wat vindt Divosa?

Naleving en handhaving zijn onlosmakelijke en logische onderdelen van de dienstverlening. Alleen wanneer gemeenten naleving en handhaving een vanzelfsprekende plek (blijven) geven in hun bedrijfsprocessen, kunnen zij participatie- en re-integratiedoelstellingen effectiever realiseren en blijft de kortste weg naar werk, zelfs in crisistijd, in beeld.

Naleving

Het uiteindelijke doel van naleving is om de participatie van burgers in de samenleving te versterken en daarmee hun bestaanszekerheid en zelfredzaamheid te vergroten. Tegelijkertijd is naleving van regels en afspraken belangrijk om het maatschappelijk draagvlak voor het stelsel van collectieve sociale voorzieningen als vangnet te behouden. Wanneer burgers hun plichten en afspraken nakomen, moet dat winst opleveren in de vorm van werk, waardevolle participatie of een andere waardering (opleiding). Het niet nakomen van afspraken moet onaantrekkelijk blijven en ontmoedigd worden door goede voorlichting, een hoge pakkans en het stellen van voorbeelden. Daarbij wordt onwetendheid anders behandeld dan onwil.

Handhaving

Ideale handhaving richt zich op een mix aan beleid en activiteiten; van heldere communicatie, preventie tot controle en sanctionering. Waar het kabinet in 2014 met de Fraudewet een sterk repressieve lijn inzette, gaven Divosa en gemeenten aan dat de werkelijkheid anders is en de wet onwerkbaar was. Mede door het rapport 'Geen fraudeur, toch boete' van de Nationale ombudsman en diverse uitspraken (pdf, 193 kB) van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) kondigde minister Asscher begin 2015 aan de Fraudewet te versoepelen. In 2016 is het gewijzigde wetsvoorstel aangenomen in de Kamer en in 2017 (her)ingevoerd. De hoogte van de boetes voor fraude zijn aangepast en gemeenten hebben meer mogelijkheden om maatwerk toe te passen. Voortaan zullen UWV, SVB en gemeenten overtredingen beoordelen op de ernst van de overtreding en de omstandigheden en meer rekening houden met de verwijtbaarheid van de ontvanger van een uitkering.

Complexiteit regels

Uit een rapport van de Nationale Ombudsman bleek dat veel burgers die een boete kregen, niet bewust fraude pleegden. Divosa vindt dat ook onderzocht moet worden waarom burgers de fout ingaan. Bovendien moeten de regels waarmee mensen te maken hebben, vereenvoudigd worden om fraudegevallen te voorkomen. Divosa heeft in dezelfde lijn gereageerd (Inspectie SZW te kritisch op handhaving arbeidsverplichtingen) op het onderzoek dat de Inspectie SZW in 2017 publiceerde over handhaving van de arbeidsverplichtingen.

Commissie Handhaving

Divosa heeft een Commissie Handhaving die zich inzet voor:

  • het beïnvloeden van de opstelling van het ministerie van SZW en de bezuinigingen en prioriteitstelling op het gebied van handhaving;
  • het onderzoeken van manieren waarop handhaving optimaal kan bijdragen aan armoedebestrijding, schuldhulp, re-integratie, onterechte instroom, zorg, debiteuren en lastenverlichting. Kortom: hoe rechtmatigheid ingezet kan worden voor doelmatigheid.

De Commissie Handhaving van Divosa is ook een netwerk van ongeveer 25 gemeenten die met elkaar kennis en ervaringen uitwisselen.

Publicaties commissie Handhaving

Lees hier meer over de Commissie Handhaving.

Kenniscentrum Handhaving en Naleving

Divosa werkt nauw samen met het VNG Kenniscentrum Handhaving & Naleving (KCHN). Dit kenniscentrum helpt bij het versterken van naleving en handhaving in het sociale domein. Het KCHN is de opvolger van de regionale Fraudeplatforms. Het KCHN richt zich primair op gemeenten, maar speelt ook een verbindende rol tussen alle handhavende partners in het domein werk, inkomen en zorg.

Meer informatie over het KCHN vind je op: www.naleving.net

Bijeenkomsten over dit onderwerp

Er zijn momenteel geen bijeenkomsten over dit onderwerp in de agenda.

Naar inhoudsopgave


Feiten & cijfers

Beleid & wetgeving

Onderzoek

Websites

  • Naleving.net 
    Op deze website van het VNG Kenniscentrum Handhaving en Naleving (KCHN) vind je zeer veel informatie over handhaving en naleving in het sociaal domein voor professionals die zich bezighouden met handhaving in het domein ‘werk, inkomen en zorg’.

Naar inhoudsopgave


Hulpmiddelen

Handreikingen en werkwijzers

Naar inhoudsopgave