Luciënne Middelhof
programmamanager Participatiewet en Handhaving
Wet handhaving sociale zekerheid treedt in werking
De Tweede Kamer heeft op 2 juli ingestemd met het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid. De wet treedt op 1 januari 2027 in werking. Het wetsvoorstel sluit aan bij de koers die met de Participatiewet in Balans is ingezet en stelt gemeenten beter in staat om passend en evenredig te handhaven. Divosa vindt het positief dat gemeenten nu rekening kunnen houden met de omstandigheden van inwoners. De nu geboden implementatietermijn is echter kort.
Wat verandert er?
Gemeenten krijgen meer ruimte om maatwerk toe te passen en om bij besluiten rekening te houden met de aard en ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de mate waarin de gemeente ook zelf een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van de situatie. Het wetsvoorstel introduceert ook het ‘vergisrecht’. Hiermee kan voorkomen worden dat inwoners door een enkele fout in een onomkeerbare spiraal van schulden en problemen terechtkomen.
Aangenomen amendementen
Op 30 juni heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel behandeld. Tijdens het debat zijn verschillende amendementen ingediend en aangenomen. Hier volgt een korte toelichting op de aangenomen amendementen en de gevolgen daarvan voor gemeenten.
-
Dit amendement draait de voorgestelde verkorting van de terugvorderingstermijn bij fraude terug. Bij opzettelijke fraude of misbruik van socialezekerheidsuitkeringen blijft de maximale terugkijktermijn 20 jaar in plaats van 10 jaar. Doel is te voorkomen dat ernstige fraude onbestraft blijft doordat complexe zaken vaak pas na lange tijd aan het licht komen.
-
Dit amendement introduceert een lichte voorhangprocedure voor wijzigingen van het Boetebesluit socialezekerheidswetten. De Kamer krijgt daarmee vooraf vier weken de tijd om kennis te nemen van voorgenomen wijzigingen voordat deze worden vastgesteld. Doel is versterking van de parlementaire controle op de uitwerking van het boetebeleid.
-
Dit amendement vervangt de verplichte formulering ‘ziet af’ door ‘kan afzien’ van een boete of waarschuwing bij bijvoorbeeld zelfmelding of een vergissing. Hierdoor krijgen uitvoeringsorganisaties meer ruimte om uitzonderlijke situaties individueel te beoordelen. Doel is meer maatwerk in de handhaving.
-
Dit amendement verplicht de minister om elke twee jaar te rapporteren over verschillen tussen bestuursorganen (zoals UWV, SVB en gemeenten) bij waarschuwingen, boetes, maatregelen en terugvorderingen. Doel is te bewaken dat vergelijkbare gevallen ook daadwerkelijk vergelijkbaar worden behandeld.
-
Dit amendement verduidelijkt dat wanneer aannemelijk is dat sprake is van een vergissing, een sanctie achterwege kan blijven en dat hierover ook rechterlijke toetsing mogelijk blijft. Doel is inwoners die te goeder trouw fouten maken beter te beschermen tegen onevenredige sancties.
Wat vindt Divosa?
De Wet handhaving sociale zekerheid biedt gemeenten meer ruimte om passend en evenredig te handhaven. Dat past bij de koers die ook al met Participatiewet in Balans is ingezet. Divosa ondersteunt die ontwikkeling. De nu geboden implementatietermijn is kort. Het ministerie van SZW zal in de nieuwsbrief Gemeentenieuws na de zomer ingaan op het wetsvoorstel Handhaving en de implementatie daarvan. Divosa heeft samen met VNG Naleving en SAM een programma klaarstaan om gemeenten te ondersteunen.
Ondersteuningsprogramma gemeenten
Divosa ondersteunt gemeenten samen met SAM, VNG Naleving en SZW met een breed implementatieaanbod. In de komende maanden organiseren we regiobijeenkomsten, webinars en werkateliers, publiceren we handelingskaders en delen we praktische informatie via onze nieuwsbrief. Via onze website, bijeenkomsten en nieuwsberichten houden we jullie daarnaast op de hoogte van relevante ontwikkelingen en nieuwe ondersteuningsproducten.
Daarnaast ondersteunen we gemeenten in de bredere beweging van een repressief systeem naar een systeem waarin preventie en passend handhaven centraal staan.
