Wat hebben inwoners nodig om de stap van uitkering naar passend werk of andersom te zetten? Simpel Switchen wil de drempels om aan het werk te gaan wegnemen. En het mensen makkelijker maken om een stapje terug te doen als het even niet lukt. Het perspectief van inwoners staat altijd centraal. Nienke, Ilse, Stella, Karlijn, Anna en Wilma zijn ervaringsdeskundig. Zij vertellen hun verhaal.

 

Ervaringsdeskundige Nienke

‘Je voelt de dreiging van elke dag dat zo’n aanvraag duurt.'

Tot 2009 had Nienke een fijne baan in de welzijnssector. Toen in 2009 de financiële crisis uitbrak, verloor ze haar baan. Een ingrijpende gebeurtenis, zeker toen Nienke na een periode van ww in de bijstand terechtkwam. Nienke vertelt over het gevoel overgeleverd te zijn aan de wensen van de gemeente: ‘Voor mij zijn zelfredzaamheid, stabiliteit en mentale rust heel belangrijk. Ik wilde dus heel graag een baan voor de lange termijn. Maar de gemeente luisterde totaal niet naar wat ik wilde. Ik werd steeds geplaatst op projecten die maximaal 6 maanden duurden.’

Het steeds weer opnieuw starten in en wennen aan een nieuwe baan, waarvan bij voorbaat al vaststond dat deze tijdelijk was, viel Nienke zwaar. Maar zwaarder nog woog de financiële stress van het daarna steeds weer opnieuw moeten aanvragen van een bijstandsuitkering. ‘Ik belandde daardoor echt in de financiele problemen. Want elke keer moest ik weer opnieuw het hele aanvraagproces door en alle documenten inleveren. En elke keer duurde het dan minstens een maand voor mijn uitkering weer was opgestart. Een maand die ik zelf moest zien te overbruggen. Maar als je rond moet komen van een bijstandsuitkering, dan heb je die reserves niet.’

Na elk project zag Nienke haar schulden steeds verder oplopen. Tijdens haar eerste jaar in de bijstand nam het gevoel van onmacht steeds verder toe. ‘Het probleem is,’ zo vertelt Nienke, ‘dat je totaal het gevoel van controle verliest. Je bent overgeleverd aan de snelheid waarmee de gemeente je aanvraag weer opnieuw afhandelt. Overgeleverd aan de nieuwe persoon die daarna jouw casemanager is. En het punt is: als je op werk wordt geplaatst, kun je daar geen nee tegen zeggen. Dat wordt je heel duidelijk gemaakt. Terwijl je dus ondertussen weet dat het met je financiën dan helemaal misgaat.’

Het belang voor Simpel Switchen

Simpel Switchen gaat niet alleen over de stap van uitkering naar participatie of werk. Simpel Switchen betekent ook dat burgers soepel de stap terug kunnen zetten, als dat nodig is. Voorbeelden zoals die van Nienke, waarbij mensen na een periode van werk alsnog in de financiële problemen komen omdat het aanvraagproces van de uitkering vaak lang duurt en ze deze periode vaak zelf moeten overbruggen, komen helaas nog altijd regelmatig voor. Simpel Switchen werkt daarom aan nieuwe werkwijzen waarmee gemeenten de uitkering snel kunnen toekennen als iemand daar recht op heeft. Deze nieuwe werkwijzen staan uitgewerkt in de Toolkit Snelle Aanvraag, Snel Besluit.

Ervaringsdeskundige Ilse 

'Ik wil graag aan het werk, maar als ik dat doe, ben ik mijn veilige plek hier kwijt'

Ilse werkt al jaren op een vaste dagbestedingsplek. De plek is belangrijk voor haar: ze voelt zich er veilig en gewaardeerd en heeft er veel kansen gekregen om zich te ontwikkelen. Toch kriebelt het bij Ilse: ze kan en wil meer. Een betaalde baan, zelf haar eigen geld verdienen. Zich verder ontwikkelen op een plek waar ze voor haar gevoel volwaardig mee kan doen. De diploma’s zijn al behaald en ze heeft zelfs al een betaalde baan als ervaringsdeskundige aangeboden gekregen. 

Ilse staat dus op een kruispunt. Toch durft ze de stap naar werk nog niet te zetten. Voor Ilse heeft dat niks te maken met de financiële consequenties van de stap naar werk, het verrekenen van inkomsten met de uitkering of het eventuele verlies van haar indicatie. In de keuze van Ilse speelt iets dat voor haar veel belangrijker is: het verlies van de veiligheid van haar ‘eigen’ specifieke dagbestedingsplek die met de stap naar werk gepaard gaat. 

Als het met werken toch niet lukt, kan Ilse misschien nog wel terug naar een dagbestedingsplek. Maar het is niet waarschijnlijk dat ze ook terug kan naar déze dagbestedingsplek. Die is dan waarschijnlijk al ingevuld door iemand anders. En juist dát is voor Ilse heel belangrijk. Of, zoals de Disney-fan zelf uitdrukt: “Het is zoals in de film Vaiana: dit is mijn veilige eiland, en eigenlijk wil ik naar meerdere eilandjes reizen om te kunnen ontdekken. Maar ik wil wel terug kunnen naar mijn veilige eiland.” 

Het belang voor Simpel Switchen

Als we vanuit Simpel Switchen bezig zijn met de overgang van dagbesteding naar werk, gaat dat vaak over grote systemische ingrepen: we moeten armoedeval voorkomen, zorgen dat inkomsten soepel verrekend worden, en mensen moeten drempelloos heen en weer kunnen bewegen in de participatieketen. Dit is allemaal waar, en heel belangrijk. Toch zijn dit niet de dingen waar Ilse zich het meest druk om maakt. Zij voelt zich niet geholpen met een drempelloze terugkeer naar een willekeurige dagbestedingsplek. Het verlies van haar eigen specifieke dagbestedingsplek, terwijl ze niet zeker weet of het gaat lukken op de arbeidsmarkt, maakt dat Ilse al een aantal jaar niet durft te bewegen. 

Zelf ziet ze daarvoor wel een oplossing: “als ik maar zeker zou weten dat deze plek een tijdje voor me wordt vastgehouden, al is het maar voor 1 dag in de week, zou dat al heel veel schelen. Of als ik zou kunnen opbouwen. Dat ik de eerste tijd een paar dagen hier werk en de andere dagen betaald werk doe. Nu weet ik niet of ik betaald werk aankan. Of ik er niet teveel stress van krijg. Als ik dat een tijdje kan proberen, zonder dat ik mijn plek hier direct helemaal kwijt ben, zou ik de stap wel aandurven.” 

De gemeente Apeldoorn heft met het samenvoegen van de Wmo en de Participatiewet in de aanpak Apeldoorn Werkt Mee de harde scheidslijn tussen dagbesteding en werk op. Dit biedt kansen om de overgang van dagbesteding (dat in Apeldoorn ook geen dagbesteding meer heet, maar ‘activerend werk’) naar werk vloeiender en meer geleidelijk te laten verlopen. Een dergelijke aanpak waarin de domeinen werk en zorg binnen een gemeente worden samengevoegd, biedt aanknopingspunten om drempels zoals Ilse die ervaart bij de overstap van dagbesteding naar werk weg te nemen. Lees meer over de werkwijze van Apeldoorn Werkt Mee

Ervaringsdeskundige Wilma

 ‘Je hebt altijd voor jezelf gezorgd en gewerkt en als je dat dan niet meer hebt, lijkt het alsof je alles kwijt bent’

De overgang van werk naar een uitkering is voor veel mensen een grote stap. Niet alleen vanwege het soms ingewikkelde administratieve proces, maar het doet ook veel met je om (tijdelijk) niet te werken. Wilma stopte met haar baan omdat ze er erg ongelukkig van werd. Maar hoe verder?

Een rouwproces

Na een uitkering bij het UWV, ontving Wilma een bijstandsuitkering van de gemeente. Ze had zich ingeschreven voor een cursusdag en ging daar naar een mediator. De mediator vertelde dat het accepteren dat je geen werk hebt een rouwproces is en dat je hier verdriet van mág hebben.

Hier heeft Wilma heel veel aan gehad. 'Je hebt altijd voor jezelf gezorgd en gewerkt en als je dat dan niet meer hebt, lijkt het alsof je alles kwijt bent. Je kunt niet meer voor je eigen inkomen zorgen, je krijgt een uitkering waar je niet mee rond kunt komen. Alles verandert. Dat is een rouwproces. Je bent niet onafhankelijk en dat geeft veel verdriet.’

Ze wilde weer graag aan het werk, maar was heel bang dat ze van de gemeente werk moest gaan doen dat ze echt niet zag zitten. Ze wilde uitzoeken waar haar passie ligt en in samenwerking met de gemeente is ze dat proces aangegaan.

Waar word je blij van? 

‘Ik heb een cursus gevolgd bij de gemeente en dat was een heel goede. Ze gingen uit van je hart, je passie, waar word je blij van? En van daaruit verder werken. Ik wilde dicht bij mezelf blijven in plaats van aan de verwachtingen van anderen voldoen. Toen heb ik mijn eigen plan opgezet. Ik heb altijd al een passie gehad voor werken bij het ziekenhuis. Ik ben vrijwilligerswerk gaan doen bij de spoedeisende hulp en van daaruit heb ik nu 15 uur werk als assistente op de hartbewaking en dat is helemaal mijn ding.’

Wilma’s behoefte was dat er naar haar geluisterd werd, zodat ze kon uitzoeken waar haar hart lag. Ze is heel blij met hoe de Sociale Dienst hiermee om is gegaan. Langzaam maakte de angst voor de gemeente plaats voor vertrouwen.

Eén contactpersoon

Wilma benadrukt hierin het belang van één contactpersoon. ‘Het hebben van één contactpersoon is heel belangrijk. Zo kunnen mensen vertrouwen krijgen in een persoon. Bij meerdere contactpersonen weet niemand precies wat er besproken is en raken mensen in de war. Het creëert rust om één contactpersoon te hebben.’

Wilma is erg blij met waar ze nu staat, ze doet werk waar haar hart ligt en haar doel is om weer volledig uit de bijstand te stromen. Mede door de hulp van de gemeente heeft Wilma een proces kunnen afleggen waar zij baat bij had. Maatwerk en persoonlijk contact waren hierin sleutelwoorden.

Het Goed Geregeld Gesprek helpt inwoners en professionals aan antwoorden op vragen over de gevolgen van een stap naar werk vanuit een uitkeringssituatie. In de toolkit Snelle Aanvraag - Snel Besluit vind je een gespreksinstructie en checklist voor kennismaking en contact. In de toolkit Parttime Werk vind je een belscript voor tussentijds contact.

Ervaringsdeskundige Anna

‘Op het bord bij mijn laptop staat: ‘om de twee weken de gemeente mailen als ik geen antwoord krijg’’

Mensen die uit de bijstand komen en gaan werken, vallen soms terug in de bijstand. Omdat het werk bijvoorbeeld flexibel of tijdelijk was. Het steeds opnieuw aanvragen van bijstand levert spanning en stress op en is bovendien administratief veel werk. Ook Anna heeft al meerdere keren gewerkt en weer bijstand aan moeten vragen. In maart wordt vanwege corona haar contract niet verlengd en ook nu weer verliep het proces stroef.

‘Je levert meerdere gegevens aan als je een aanvraag doet en dan verwacht je een antwoord. Maar je krijgt geen mail. Ja, een automatisch bericht. Je hebt zorgen en dus stuur je e-mails. En weer krijg je het antwoord "we hebben je mail ontvangen".’

Een nieuw formulier zonder uitleg 

Anna weet niet wanneer ze weer inkomen heeft en probeert de dagen financieel door te komen. Ze doet haar best alles netjes aan te leveren, maar krijgt hier weinig ondersteuning bij en mist persoonlijk contact. ‘Soms sturen ze een formulier dat je al eens hebt ingevuld terug. Dan vul ik het formulier weer in en stuur ik het nogmaals op. Vervolgens krijg ik het formulier opnieuw toegestuurd, maar steeds zonder uitleg over wat ik moet aanvullen. Dat zijn aandachtspunten waarvan ik denk: waarom bel of mail je mij niet of laat je geen voicemail achter met de boodschap "er is niks mis met uw aanvraag, maar u moet nog iets extra’s doen."’

Financiële zekerheid 

Anna laat het er niet bij zitten. Om weer verder te kunnen moet ze immers eerst financiële zekerheid hebben. ‘Op een gegeven moment had ik een naam van iemand, toen heb ik eerst drie keer gemaild en daarna om de drie dagen. Ik heb een bord naast mijn laptop en daar heb ik gewoon opgeschreven: "om de twee weken de gemeente mailen als ik geen antwoord krijg". Zo moet je het volhouden. Na twee keer kreeg ik een antwoord: "je krijgt de uitkering pas eind mei want wij denken dat je een maand kan overbruggen." Dat is slecht nieuws, maar het is tenminste nieuws.’

Het had Anna veel stress gescheeld als ze deze uitslag eerder had gekregen. Dan had ze duidelijkheid gehad over hoeveel geld ze te besteden had tot haar bijstandsuitkering binnenkomt en had ze haar energie kunnen besteden aan het vinden van nieuw werk. 

Ervaringsdeskundige Karlijn

'Toen het duidelijk werd dat er acht tot tien weken als wachttijd stonden schrok ik’

Karlijn had tijdens haar opleiding af en toe een baantje. Haar inkomen werd aangevuld met een beurs van DUO. Met een klein beetje hulp van haar moeder kon ze hiervan rondkomen. Na haar studie hield ze de baan aan die ze ook in de laatste jaren van haar studententijd had gehad. Haar baas had haar beloofd dat ze meer uren kon gaan maken, maar corona gooide roet in het eten. Ze raakte haar baan kwijt en er was nauwelijks aanbod. Karlijn deed alles wat ze kon om een nieuwe baan te vinden. Tevergeefs.

Karlijn: ‘Ik heb niet gelijk een uitkering aangevraagd. Ik heb overal gesolliciteerd waar het kon en ben op heel veel plekken naar binnen gelopen. Heel veel vrienden hebben mij ook geholpen via contacten om werk te vinden. Dit lukte niet en toen was opeens al mijn geld op. Ik zat heel krap en was in paniek.’

Afwijzing na afwijzing

Ze kreeg afwijzing na afwijzing en zag geen andere optie meer dan een bijstandsuitkering aan te vragen. ‘Ik heb hier tot op het laatste moment mee gewacht. Dat was niet zo handig. Omdat ik nog geen 27 ben, moest ik eerst een maand aantonen dat ik solliciteerde en daar had ik eigenlijk het geld al niet meer voor. Het was op.’

Een medewerker van de gemeente probeerde haar te helpen door haar met mensen in contact te brengen, maar door corona kon ook zij uiteindelijk niet veel voor Karlijn betekenen.

Toen die maand voorbij was kon ze pas een aanvraag voor een uitkering doen. ‘Het was heel stressvol. Tegelijkertijd ben je ook een beetje hoopvol omdat je constant bezig bent om er iets aan te doen. Je denkt dus dat het vast wel goed komt. Dat je vast wel ergens wordt aangenomen. Stress voert echter toch wel de boventoon.’ Ze stond superdiep in het rood overal. ‘Het had niet veel gescheeld of ik was mijn kamer kwijt geweest.’

Positief contact

Karlijn vond het contact met de gemeente positief, ze legden alles duidelijk uit en ze voelde zich begrepen. Wat wel een grote domper was – en voor veel stress zorgde – is hoe lang het proces duurde totdat ze een uitkering kreeg. ‘Ik had er zolang mee gewacht omdat ik de uitkering zag als allerlaatste redmiddel. Ik wilde helemaal niet in de bijstand terechtkomen.’

Karlijn vertelt verder: ‘Toen het duidelijk werd dat er acht tot tien weken als wachttijd stonden schrok ik heel erg.' Omdat ze ook nog geen 27 was, werd die wachttijd dus verlengd met een maand. ‘Dat was een superlange tijd. Ik dacht bij mezelf: hoe kan ik die tijd nog zonder geld doorbrengen?’

Rust en ritme

Karlijn heeft nu een uitkering en werkt ook parttime. Ze heeft weer wat rust en ritme in haar leven hervonden. ‘Nu ik me niet meer zo’n zorgen hoef te maken over geld, zie ik weer mogelijkheden. Om me heen komen ook weer wat meer dingen op gang. Ik kan weer een beetje helderder nadenken.’

Gelukkig is het goed gekomen en raakte ze met hulp van familie en vrienden net niet haar huis kwijt. Dit had echter niet veel gescheeld.

Met de toolkit snelle aanvraag – snel besluit kun je er als gemeente voor zorgen dat het aanvraagproces niet langer dan een paar dagen hoeft te duren. Hiermee voorkom je dat mensen in de schulden terecht komen en geef je inkomenszekerheid. 

Ervaringsdeskundige Stella 

Ervaringsdeskundige Stella 

‘Bij de gemeente kon ik met Ellen praten, zij heeft echt geluisterd'

‘Omdat ik drie werkgevers heb, werk ik een variabel aantal uren. Er klopte nooit wat van die uitkering. Ik zat elke week aan de telefoon en dan kreeg ik van iedereen verschillende verhalen te horen. Niemand wist hoe het echt zat. Ik was zó kwaad, dat ik met een klacht naar de dienst ben toegestapt. Ik vertrouwde de gemeente helemaal niet.’

‘Bij de gemeente kon ik met Ellen praten. Zij heeft echt geluisterd; stelde me voor om met Surplus te beginnen en legde alles rustig uit.’

Een vast inkomen

‘Ik heb nu een vast inkomen, op een vast moment. Nu kan ik mijn uitgaven plannen en weet ik wat ik overhoud. De stress van al die loonstroken en het gedoe met de uitkering is weg. Vastigheid is belangrijk.’

‘Wanneer je elke week geld krijgt ga je naar de Wibra, de Action en met de kids naar de Mc Donald’s. Dan is je geld op, maar zijn de rekeningen niet betaald. Dan krijg ik schulden.’

‘Door Surplus weet ik wanneer ik geld krijg en als ik mijn vaste kosten betaald heb, weet ik wat ik uit kan geven tot de volgende betaling. Ik kijk dan wat ik per week kan uitgeven aan eten, kleding, enzovoorts. Ik kijk er nu vooral naar uit om een vierde werkgever te krijgen, zodat ik uit de uitkering kan.’

Surplus is een methode voor inkomstenverrekening, die de administratieve druk bij de klant wegneemt, bijdraagt aan een stabielere inkomstensituatie voor parttime werkende bijstandsgerechtigden en het eenvoudiger maakt voor gemeenten om een ruimere premieregeling toe te passen.

Inspiratie: De gemeente Amsterdan werkt voor inwoners die tijdelijk vanuit de uitkering gaan werken aan een garantieknop. Hiermee kunnen inwoners de uitkering snel weer opstarten als zij na een periode van tijdelijk werk weer terug de uitkering instromen. Neem voor meer informatie contact op met David Bassa van de gemeente Amsterdam: D.Basa@amsterdam.nl

Over ‘Simpel Switchen in de Participatieketen'

Veel mensen die vanuit een uitkering willen gaan werken, durven die stap niet te zetten. Zij hebben de zekerheid van een stabiel inkomen, vaste begeleiding of een veilige weg nodig om de sprong te wagen. Simpel Switchen wil de drempels om aan het werk te gaan wegnemen. En het mensen makkelijker maken om een stapje terug te doen als het even niet lukt. Dit doen we in de uitvoering én in wet- en regelgeving. Zodat uiteindelijk iedereen mee kan doen op de plek die op dát moment het beste bij diegene past. Of dat nou gewoon werk, beschut werk, dagbesteding en/of een uitkering is.

Meer informatie vind je op de projectpagina Simpel Switchen in de participatieketen. Wil je iets delen naar aanleiding van Simpel Switchen, stuur dan een bericht naar info@simpel-switchen.nl.