‘Mag ik een elektrische step?’

In mijn vrije tijd probeer ik een kind uit een Syrisch gezin een beetje te helpen met school en we doen leuke dingen samen. Daar is thuis nauwelijks geld voor. Zo nu en dan neem ik haar mee.

Laatst nog nam ik haar en twee vriendinnetjes mee naar het moderne museum De Pont in Tilburg. Een prachtig museum, maar volstrekt onduidelijk waar je wel en niet aan mag komen. Het is moeilijk uitleggen dat rennen, ook al is de grote zaal leeg, niet mag. Keiharde kreten slaken van opwinding is ook niet de bedoeling.  

Maar goed, waarom vertel ik dit? Ten eerste omdat ik in dit contact veel leer, misschien nog wel meer dan het meisje. Waar ik vooral mee worstel is het aangeven van grenzen, het stellen en handhaven van regels. We waren samen naar de Efteling. Een heerlijke dag. Of we de volgende keer naar Disneyland in Parijs zouden kunnen? En: ‘Ik ben al bijna jarig (over 7 maanden), zou ik dan nu alvast een elektrische step mogen?’ Kosten: 300 euro. 

Een vriendin die werkt in de Jeugdzorg hielp me, ze vertelde over de noodzaak en kracht van begrenzing. Dat geeft mij het inzicht en de kracht om ‘nee’ te zeggen en een manier te zoeken waarop dat ‘nee’ ook wordt gehoord. Want dat gaat niet vanzelf. Toen ik ‘nee’ zei op de elektrische step, kwam het antwoord ‘waarom niet?’. En pas na het zoveelste appje waarin ik dat ‘nee’ uiteindelijk met een vijftal argumenten uitlegde, kwam de reactie: ‘ik begrijp het, srry’.  

Ten tweede brengt me het weer eens op de kracht van regels en de handhaving daarvan voor het sociaal domein. Regels zijn er niet voor niets. Ze zorgen er (mede) voor dat we een beschaafde samenleving kunnen zijn waarin niet het recht van de sterkste heerst, maar de zwakkere bescherming geniet. In trainerstaal geformuleerd: in het sociaal domein lijken regels wel in de vervorming terechtgekomen. Ze zijn volledig uit hun kracht. 

Er is een woud aan regels die vanuit bureaucratisch perspectief zijn ontworpen en mensen gek maken. En er mede oorzaak van zijn dat mensen het vertrouwen in de overheid verliezen. Dat geldt niet alleen voor ‘gewone’ mensen, maar ook voor de mensen die ermee moeten werken. We hebben het te ingewikkeld gemaakt met onze eigen en andermans regels. Het gaat dan overigens niet alleen over de regels zelf, maar ook om het handhaven daarvan. Dat is rigide geworden (letter van de wet, daar heeft de Participatiewet erg bij ‘geholpen’) óf het ontbreekt. Het effect is dat mensen zich onveilig én onzeker voelen. Mensen weten niet meer waar ze aan toe zijn.

Nu hoor ik ook vaak dat we in het sociaal domein op basis van ‘vertrouwen’ werken. Daar ben ik in principe voor, maar dat kan niet zomaar en klakkeloos. Als regels en het handhaven daarvan in het verdomhoekje komen, ontstaat een effect dat niemand wil: ze beschermen de zwakkere niet meer en daarmee ondermijnen ze een beschaafde samenleving. En de samenleving biedt niet meer de veiligheid en zekerheid, noch de ongeschreven spelregels van een ‘fatsoenlijke’ samenleving. 

Om de parallel met opvoeden van kinderen te trekken: in de autoritatieve opvoedstijl worden duidelijke regels gesteld, maar ouders zijn sterk betrokken bij hun kinderen. Ze hebben een positieve relatie met hun kind en zij blijven communiceren. Dat oefen ik nu met mijn Syrisch vriendinnetje. Maar zoiets zou je als overheid in relatie tot je burgers toch ook wensen, toch? Meepraten hierover?