De handreiking Leerroutes geeft een zo compleet mogelijk overzicht van de drie leerroutes van het inburgeringsstelsel dat geldt sinds 2022: B1, Onderwijs en Zelfredzaamheid (ook wel de Z-route). Aan welke wettelijke taken moeten gemeenten voldoen en welke aanvullingen kunnen zij daarop naar eigen inzicht doen? Je leest het in de volgende hoofdstukken. In deze inleiding allereerst een korte introductie van het inburgeringsstelsel. Ook komen alvast drie vragen aan bod die van belang zijn bij het aanbieden van leerroutes.

Wet inburgering 2021

De snelste weg voor inburgeringsplichtigen om mee te doen in de maatschappij is het leren van de Nederlandse taal en het vinden van een baan. Om dat te bereiken is het inburgeringsbeleid veranderd per 1 januari 2022, zodat nieuwkomers de kans krijgen een goede start te maken in Nederland. 

De regie op de uitvoering van het inburgeringsstelsel ligt bij de gemeenten zodat inburgering kan worden gepositioneerd als onderdeel van het brede sociaal domein. Dit betekent dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het afnemen van de brede intake, de begeleiding van inburgeringsplichtigen en de inkoop van het cursusaanbod. De inburgeringsplichtige blijft zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de inburgeringsplicht. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid draagt zorg voor de vormgeving van de regelgeving en is verantwoordelijk voor de inrichting en de werking van het stelsel als geheel.

Net zoals in het inburgeringsstelsel dat gold tot 2022 zijn vreemdelingen die in het bezit zijn van een verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk doel inburgeringsplichtig. Dit zijn asielstatushouders en hun familie- of gezinsleden, gezinsmigranten en een groep overige inburgeringsplichtigen.

Doel van het inburgeringsstelsel

Het inburgeringsstelsel heeft als maatschappelijk doel dat alle inburgeringsplichtigen snel en volwaardig meedoen aan de Nederlandse maatschappij, het liefst via betaald werk. Om dat te bereiken is het beleidsdoel dat inburgeringsplichtigen het voor hen hoogst haalbare taalniveau (het liefst B1) bereiken. Daarnaast dienen ze vanaf de start van het inburgeringstraject kennis op te doen over de Nederlandse maatschappij en de arbeidsmarkt, in combinatie met gerichte inspanningen op participeren naar vermogen. Vijf kernpunten dragen bij aan het behalen van dit beleidsdoel.

Deze vijf kernpunten zijn:

• Tijdige start van het inburgeren
• Aandacht voor de snelheid van het doorlopen van het inburgeringstraject
• Dualiteit (het combineren van het leren van de taal en participatie)
• Maatwerk (een passend inburgeringstraject, voor alle inburgeringsplichtigen)
• Focus op kwaliteit en bewaken hiervan

Hoofdlijnen van het inburgeringsstelsel en de rol van gemeenten

Het inburgeringsstelsel zet in op een doorlopende lijn vanuit de opvang. Met taalles vanaf dag één en het programma ‘Voorbereiding op de inburgering’ wordt hier in het azc mee begonnen. De regierol van gemeenten in deze doorlopende lijn begint met een brede intake. Leren en participeren gaan hand in hand en beide aspecten worden in een persoonlijk plan opgenomen. Gemeenten hebben de taak om alle (bijstandsgerechtigde) asielstatushouders verplicht te ontzorgen gedurende zes maanden. Vooruitlopend op een aangekondigde wetsherziening, hebben gemeenten meer ruimte om het financieel ontzorgen af te stemmen op de individuele situatie van de statushouders. Financieel ontzorgen helpt inburgeringsplichtigen om bij aanvang van de inburgeringstermijn de focus op inburgering en participatie te leggen. Er zijn drie leerroutes:

1. Onderwijsroute: gericht op het behalen van een erkend diploma binnen Nederlands onderwijs voor een goede startpositie op de arbeidsmarkt. Na een taalschakeltraject worden jonge inburgeringsplichtigen daarom zo snel mogelijk doorgeleid naar een Nederlandse opleiding.
2. B1-route: om het mogelijk te maken dat de meeste inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk, maar uiterlijk binnen drie jaar, taalniveau B1 behalen en hun perspectief op de arbeidsmarkt vergroten, is het van belang dat het leren van de taal gecombineerd wordt met (vrijwilligers)werk.
3. Zelfredzaamheidsroute (Z-route): voor mensen voor wie de onderwijs- of B1-route buiten bereik ligt, komt er een leerroute waarbij iedereen leert zich in de maatschappij te redden. Er worden geen ontheffingen op basis van aantoonbaar geleverde inspanningen meer verleend.

Gemeenten zijn verantwoordelijk om een sluitend inburgeringsaanbod te doen. Dit aanbod omvat, naast een van de drie leerroutes, in ieder geval kennis van de Nederlandse maatschappij (KNM), Module Arbeidsmarkt & Participatie (voorheen Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt) en het participatieverklaringstraject (PVT).

Het inburgeringsstelsel is een lerend stelsel, dat robuust en adaptief is. Er is daarom plaats ingeruimd voor monitoring en evaluatie. Dit dient als instrument om beleidsvoering te versterken en om tijdig wijzigingen te kunnen aanbrengen. Divosa beoogt lessen en ervaringen uit de gemeentelijke praktijk in te zetten voor de (door-)ontwikkeling van het inburgeringsstelsel. 

Zie voor een actueel overzicht van diverse hulpmiddelen, tips en verhalen op thema de website van Divosa

Beschikbaar zijn onder meer:

• Het eindgesprek in de Z-route (Divosa • december 2025)
• Z-route in de praktijk (Divosa • oktober 2025)
• Handreiking Inkoop (PianoO • herziene versie oktober 2020)
• Handreiking Financieel ontzorgen en financiële zelfredzaamheid (Divosa • 2024)
• Pilotprogramma Veranderopgave Inburgering (Divosa • 2020)

Over de Handreiking Leerroutes

Deze handreiking richt zich specifiek op de drie leerroutes van het inburgeringsstelsel en alles wat daarbij komt kijken. De handreiking geeft een zo compleet mogelijk overzicht van de drie leerroutes – B1, Onderwijs en Zelfredzaamheid – en van de taken waaraan gemeenten hiervoor moeten voldoen. We maken daarbij een onderscheid tussen wat wettelijk verplicht is en wat gemeenten aanvullend kunnen doen om een leerroute aan te bieden. Ook presenteren we succesvolle voorbeelden van bestaande initiatieven.

Samenhang

Gemeenten organiseren vanaf 2022 de leerroutes. De leerroutes staan echter niet op zichzelf, maar hangen samen met het Participatieverklaringstraject (PVT), de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), de maatschappelijke begeleiding, het financieel ontzorgen en de begeleiding bij inburgering.

Drie vragen

Bij het aanbieden van leerroutes zijn de volgende drie vragen van belang:

1. Wat zijn de overwegingen voor regionale samenwerking?
2. Waar moeten gemeenten op letten bij de ontwikkeling van beleid?
3. Waar moeten gemeenten op letten bij de inkoop?

1. Wat zijn de overwegingen voor regionale samenwerking?

Schaalgrootte van de leerroutes kan een overweging zijn voor regionale voorbereiding en uitvoering van de taken die gemeenten krijgen in het kader van de Wet inburgering 2021.

Asielstatushouders worden in Nederland via een taakstelling gehuisvest in gemeenten. Kleinere gemeenten vangen minder statushouders op – soms minder dan vijf per half jaar. Een beperkte omvang van de groep en de noodzakelijke diversiteit van het aanbod kunnen in kleinere gemeenten een relatief groot beslag op expertise en capaciteit leggen. Gemeentelijke samenwerking kan dan uitkomst bieden – bij de inkoop, maar ook bij de beleidsontwikkeling.

Gemeentelijke samenwerking kan als middel worden ingezet om tijdig passende inburgeringstrajecten te realiseren. Dit betekent echter niet dat samenwerking op alle onderdelen noodzakelijk is.

2. Waar moeten gemeenten op letten bij de ontwikkeling van beleid?

De gemeente heeft de regie bij de inburgering. Dat betekent: eigen beleid ontwikkelen, uitvoeren en monitoren. De gemeente moet bepalen wat de belangrijkste doelen zijn, waar ze nadruk op wil leggen en welk ambitieniveau ze heeft. 

Gemeenten moeten specifiek voor de leerroutes doelen en ambities formuleren en – samen met partners en aanbieders – het aanbod bepalen dat daarop aansluit. Daarbij is het belangrijk om vooraf de uitvoerbaarheid in overweging te nemen. Een taalcursus met veel deelnemers levert waarschijnlijk geen probleem op, maar het kan gebeuren dat er voor specifiek maatwerkaanbod lokaal geen aanbieder beschikbaar is of dat de groep inburgeraars zo klein is dat zij geen klas vullen. Het realiseren van dit aanbod is dus geen vanzelfsprekendheid.

Het is zinvol om een onderscheid te maken tussen wat wettelijk verplicht is en waarin de gemeente beleidsvrijheid heeft. Deze handreiking gaat in op dit onderscheid en geeft voorbeelden van hoe gemeenten die beleidsvrijheid kunnen invullen.

3. Waar moeten gemeenten op letten bij de inkoop?

In de Handreiking Inkoop (PianoO) staat uitgebreid beschreven waar gemeenten op moeten letten bij het inkopen van inburgeringscursussen voor de leerroutes. Het is raadzaam om bij het lezen van deze handreiking de volgende punten in het achterhoofd te houden:

• Mogelijk voldoet het aanbod van aanbieders niet precies aan wat een gemeente zoekt. Dit is bijvoorbeeld het geval als aanbod moet aansluiten op de lokale context, maar er geen lokale aanbieders zijn. Om het gewenste aanbod te kunnen realiseren, doen gemeenten er goed aan om op tijd met aanbieders in gesprek te gaan (neem dit mee in de marktconsultatie). Wellicht kan een regionale taalaanbieder in samenwerking met een lokale partner (bijvoorbeeld een werkgever) integraal aanbod creëren.
• Om schaalgrootte te realiseren om ander specifiek maatwerkaanbod mogelijk en betaalbaar te maken, kan regionale samenwerking uitkomst bieden. In geval van specifieke groepen en zeer kleine aantallen deelnemers (bijvoorbeeld blinde inburgeraars) kan ook worden gekeken naar maatwerkaanbod dat niet vooraf ingekocht wordt.
• Nadat het aanbod is ingekocht, is het nodig de kwaliteit te monitoren en te borgen. Dit is iets om expliciet rekening mee te houden tijdens het inkoopproces, zodat duidelijk is wat de kwaliteitscriteria zijn en hoe die worden gemonitord en beoordeeld. Zo verzekert de gemeente zich ervan dat kwaliteit op het gewenste niveau blijft.
• De gemeenten krijgen ook de taak een alfabetiseringstraject aan te bieden. Als uit de brede intake blijkt dat de inburgeraar dit traject nodig heeft, wordt het opgenomen in de leerroute. Hoofdstuk 1 geeft meer informatie over het alfabetiseringstraject.

Zie ook de Handreiking Grip op inkoop en contractmanagement van leerroutes in de inburgering (Divosa • 2025). 

Leeswijzer

Het vervolg van deze handreiking is opgedeeld in 4 hoofdstukken. Hoofdstuk 1 beschrijft wat een leerroute is. Hoofdstuk 2 gaat in op de B1-route, in hoofdstuk 3 komt de Onderwijsroute aan bod en in hoofdstuk 4 staat de Zelfredzaamheidsroute of Z-route centraal. De handreiking sluit af met een begrippenlijst.

Dit hoofdstuk geeft antwoord op de volgende vragen: wat is een leerroute, waaraan moet een leerroute wettelijk voldoen en welke beleidsvrijheid hebben gemeenten bij de leerroutes? In de hoofdstukken hierna staan de drie afzonderlijke leerroutes centraal.

Het inburgeringsstelsel dat geldt vanaf 2022 heeft als doel dat iedereen meedoet, liefst via betaald werk. Door nieuwkomers te stimuleren de Nederlandse taal op een zo hoog mogelijk niveau te leren en door participatie ook al tijdens de inburgering een belangrijke plek te geven, moet het stelsel de inburgering effectiever maken.

Voor inburgeraars is het bereiken van taalniveau B1 het uitgangspunt. Het is belangrijk om daarbij te kijken naar wat iemand kan en nodig heeft. Daarom werkt het inburgeringsstelsel met 3 verschillende leerroutes: de B1-route, de Onderwijsroute en de Zelfredzaamheidsroute (Z-route). Zo kan maatwerk worden geboden aan de inburgeraar wat de effectiviteit van inburgeringstrajecten vergroot. De drie routes kennen andere onderdelen, eisen en mogelijkheden.

Een leerroute is een traject – met een start en een eind – waarin inburgeraars de Nederlandse taal leren en Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) opdoen; zo voldoen zij aan een deel van de inburgeringsplicht. De leerroute wordt afgesloten met een aantal examens of, in het geval van de Z-route, een eindgesprek. In de volgende hoofdstukken staat per leerroute beschreven wat nodig is om de route af te sluiten en aan dit deel van de inburgeringsplicht te voldoen:

• hoofdstuk 2: B1-route
• hoofdstuk 3: Onderwijsroute
• hoofdstuk 4: Zelfredzaamheidsroute (Z-route)

Doel en doelgroep leerroutes

Het doel van de leerroutes is dat inburgeraars zo goed en snel mogelijk integreren en kunnen meedoen in de Nederlandse samenleving en op de arbeidsmarkt. Het gewenste resultaat is dat zij KNM voltooien en de taalonderdelen op een voor hen zo hoog mogelijk niveau afronden.

Het inburgeringsstelsel en de leerroutes zijn bedoeld voor alle inburgeringsplichtigen: zowel asielstatushouders als gezins- en overige migranten. Zoals in de Inleiding van deze handreiking is beschreven, geldt voor beide groepen dezelfde inburgeringsplicht, maar hoeven gemeenten niet hetzelfde aan te bieden.

Gemeenten zijn verplicht om asielstatushouders de inburgeringscursus van de vastgestelde leerroute aan te bieden. Asielstatushouders hoeven in het stelsel dat geldt vanaf 2022 geen lening af te sluiten of voor hun inburgering te betalen. De gemeente betaalt en krijgt daarvoor middelen van het Rijk. Asielstatushouders krijgen alleen de eerste twee examenpogingen per examenonderdeel vergoed; een derde poging op hetzelfde onderdeel is op eigen kosten.

Het aanbod van gemeenten aan gezinsmigranten is kleiner. De gemeente moet een brede intake afnemen en de leerroute vaststellen in het Persoonlijk plan Inburgering en Participatie (PIP). Voor deze leerroute hoeft de gemeente geen cursus aan te bieden, maar kan hierover wel advies geven. Gezinsmigranten moeten de (eventuele) lessen en examens zelf betalen. Hiervoor kunnen zij, afhankelijk van hun inkomen, geld lenen bij DUO. Deze lening moeten zij terugbetalen. De regels daarvoor zijn vergelijkbaar met die voor het leenstelsel van studiefinanciering. Zie voor meer informatie de handreiking Inburgeringsplichtige gezinsmigranten (Divosa).

De leerroute is onderdeel van het totale inburgeringstraject en bestaat uit een cursus gericht op het leren van de Nederlandse taal en het opdoen van Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM). Bij KNM wordt aandacht besteed aan feitelijke kennis over regels en instanties (bijvoorbeeld: naar welk nummer bel je bij brand?) en aan gewoonten, normen en waarden in de Nederlandse samenleving (bijvoorbeeld: de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen). De leerroute wordt afgesloten met inburgeringsexamens voor taal en KNM. (1)

De gemeente is verplicht cursussen in te kopen bij een aanbieder met een keurmerk dat is opgenomen in de wet- en regelgeving. Via het keurmerk wordt toezicht gehouden op taalscholen, onder meer op wat er in de klas gebeurt en via een audit. Ook wordt er gekeken of er voldoende bevoegde NT2-docenten (Nederlands als Tweede taal) voor de klas staan. De gemeente is ook verantwoordelijk om na te gaan of de aanbieder na het inkopen over het juiste keurmerk blijft beschikken. Het type cursus, de examinering en de verplichte kwaliteitseisen verschillen per route. Hierover lees je per leerroute meer in de volgende hoofdstukken.

Taalniveau

In het inburgeringsstelsel wordt volgens het Europees referentiekader (ERK) gewerkt met 6 taalniveaus voor vreemde talen: van A1 tot C2. Voor de onderdelen Lezen, Luisteren, Schrijven en Spreken neemt DUO examens af op de niveaus A2, B1 en B2. Het uitgangspunt is om zoveel mogelijk inburgeraars voor alle 4 de onderdelen op niveau B1 te laten slagen.

Op B1-niveau kunnen inburgeraars zelfstandig met taal omgaan in dagelijkse situaties en op de arbeidsmarkt. Niveau B1 is bijvoorbeeld nodig voor mbo-opleidingen (niveau 2 en 3). Een opleiding op mbo-niveau 4, hbo of wo vereist taalniveau B2.

Alfabetisering

De gemeente moet in de leerroute ook een alfabetiseringstraject kunnen aanbieden aan asielstatushouders die analfabeet zijn (niet kunnen lezen en schrijven) of anders gealfabetiseerd zijn (niet kunnen lezen en schrijven in het Latijnse schrift). Inzicht in instroom en doelgroepen maakt een schatting mogelijk van het aantal analfabeten dat een gemeente kan verwachten. Het is belangrijk om bij het inkopen van inburgeringscursussen te onderzoeken welke aanbieders de alfabetisering kunnen verzorgen.

Wanneer analfabetisme in de brede intake wordt geconstateerd, neemt de gemeente een alfabetiseringstraject op in het Persoonlijk plan Inburgering en Participatie (PIP) en wordt het traject onderdeel van de leerroute. Naar verwachting is de Zelfredzaamheidsroute (Z-route) voor veel analfabeten de meest passende route, met name als zij weinig of geen scholing gehad hebben. Maar de brede intake kan ook uitwijzen dat de B1-route of de Onderwijsroute haalbaar is, bijvoorbeeld als een inburgeraar weliswaar analfabeet is in het Latijnse schrift, maar hoogopgeleid is en de eigen taal vloeiend beheerst in woord en schrift.

Ligt een andere route dan de Z-route voor de hand, dan is het van belang dat daarin een alfabetiseringstraject wordt opgenomen. Afhankelijk van het aanbod en de aanbieders kan dit traject vorm krijgen. Een goede intake en maatwerk helpen deze (kleine) groep inburgeraars, die in korte tijd kan alfabetiseren en de taal relatief snel zal oppakken, hun kansen goed te benutten.

In het aanbod van leerroutes moeten gemeenten aan een aantal wettelijke eisen voldoen. Daarbovenop kunnen zij eigen aanvullingen doen om de leerroute effectiever te laten verlopen en goed te laten aansluiten bij de lokale context en beleidsprioriteiten. In deze paragraaf beschrijven we 3 uitgangspunten die gemeenten bij de ontwikkeling van hun beleid kunnen toepassen om hun leerroutes een effectieve en eigen invulling te geven:

1. maatwerk
2. integraliteit en dualiteit
3. kwaliteit

Per uitgangspunt lees je waarom het bijdraagt en hoe het praktisch uitgewerkt kan worden.

1. Maatwerk

Maatwerk vergroot de kans op succes doordat de inburgeraar een traject aangeboden krijgt dat aansluit bij zijn of haar situatie, mogelijkheid en potentie. Twee belangrijke stappen zijn nodig om maatwerk te kunnen leveren:

1. De inburgeraar leren kennen, volgen en begeleiden.
   Dit begint met een brede intake, goede afspraken in het PIP, het monitoren van de voortgang en begeleiding van de inburgeraar waar nodig. Zie voor meer informatie de Handreiking Brede intake en PIP (Divosa).
2. Een gevarieerd aanbod van de leerroutes.
   Maatwerk is een van de uitgangspunten van het inburgeringsstelsel. Het is daarom noodzakelijk meerdere cursussen te kunnen aanbieden.

Een gevarieerd aanbod van leerroutes kan op verschillende manieren vorm krijgen. Er zijn drie leerroutes en een cursus kan op uiteenlopende tijdstippen en locaties en meer of minder intensief worden aangeboden. Denk aan een avondcursus en aan een traject voor inburgeraars die de leerstof snel oppikken. Ook kunnen gemeenten diverse aanvullende of geïntegreerde trajecten aanbieden, bijvoorbeeld een traject met een focus op werken in de zorg. Hierbij ligt samenwerking met lokale partners en werkgevers voor de hand.

Verscheidenheid in aanbod brengt een grote uitdaging met zich mee. Is het aantal inburgeraars in een gemeente laag, dan is het lastig om dat gevarieerde aanbod met deelnemers te vullen; de schaalgrootte is dan te klein. Dat maakt het inkopen van een heel divers aanbod dan complex en duur. Regionale samenwerking kan in dit geval een oplossing zijn.

2. Integraliteit en dualiteit

Integraliteit betekent dat de inhoud van de leerroute aansluit op de rest van het inburgeringstraject. Daarbij wordt ook gekeken naar samenhang in het sociaal domein, bijvoorbeeld met de Participatiewet en Wmo. Gemeenten krijgen regie en beleidsvrijheid om de inburgering integraal aan te bieden. Het is met name belangrijk om participatie en taal op elkaar te laten aansluiten.

Afspraken met aanbieders

In een goed integraal traject sluiten de lessen, activiteiten en modules op elkaar aan en vertonen ze samenhang. Zo’n aanbod kan op verschillende manieren tot stand komen, onder meer door bij een aanbieder geïntegreerde trajecten in te kopen waarin het leren van de taal en participatie-activiteiten een plek hebben. Ook samenwerking tussen verschillende aanbieders kan leiden tot samenhang; de gemeente zorgt dan voor de planning en afspraken. Om er zeker van te zijn dat verschillende onderdelen goed naast elkaar kunnen worden uitgevoerd, moet de gemeente nauwe contacten onderhouden met aanbieders en partners en duidelijke afspraken maken.

Een voorbeeld hiervan is een samenwerking tussen een sportorganisatie en inburgeringsschool in Nieuwegein. De inburgeraars gaan langs verschillende sportclubs en krijgen daar hun inburgeringsles, afgewisseld met een uur sport. Hoewel de langetermijneffecten nog niet bekend zijn, is de pilot wegens succes verlengd. Een ander idee is dat een gemeente een rooster maakt waarin participatieactiviteiten steevast op maandag en donderdag zijn gepland, inburgeringscursus op dinsdag en vrijdag en andere activiteiten op woensdag plaats hebben. De gemeente moet dan op zoek naar aanbieders die op het juiste moment kunnen leveren.

Samenhang met Participatiewet

Uit de evaluatie van het stelsel dat gold tot 2022 blijkt dat de Wet inburgering en de Participatiewet te veel gescheiden zijn, terwijl samenhang juist van belang is. (1) In het stelsel dat geldt vanaf 2022 kunnen gemeenten vanuit hun regierol de trajecten van de Wet inburgering 2021 en de Participatiewet geïntegreerd aanbieden: inburgeraars leren de taal op de werkvloer, in samenwerking met werkgevers. Gemeenten moeten dan wel controleren of de aanbieders van geïntegreerde trajecten over het Blik op Werk-keurmerk Inburgeren beschikken.

De samenhang met participatie kan op veel manieren ingevuld worden. Sommige mensen kunnen en willen direct aan het werk, anderen moeten eerst andere stappen richting de arbeidsmarkt zetten. Dit vraagt om maatwerk vanuit de Participatiewet. De gemeente kan zorgen voor aansluiting tussen de leerroute en het participatieaanbod. Het leren van de taal en gelijktijdig participeren (dualiteit) versterken elkaar en horen bij elkaar als het gaat om het volwaardig meedoen in de maatschappij.

De gemeente Rotterdam heeft een pilot voor ‘geïntegreerde duale inburgeringstrajecten’ opgezet. De lessen van de inburgeringscursus, beroepsopleiding en praktijkervaring worden op één plek aangeboden. Statushouders worden bijvoorbeeld opgeleid tot zonnepanelenmonteur, gaan werken in de bouw of gaan aan de slag in de zorg. 

In het pilotprogramma Veranderopgave Inburgering van het ministerie van SZW draaiden 9 pilots rondom het thema ‘Duale trajecten’. Allemaal combineren ze taalonderwijs met een participatie-element. Zo bieden de gemeenten Vijfheerenlanden, Gorinchem en Molenlanden een intensief taaltraject aan in combinatie met werk dat door de gemeenschappelijke sociale dienst wordt gezocht. De gemeenten Nederweert, Weert en Cranendonck besteden tijdens de pilot niet alleen aandacht aan werk en taal, maar ook aan positieve gezondheid.

Het Pilotprogramma VOI is afgerond in december 2021. De eerste pilotgemeenten begonnen in de zomer van 2019 met hun aanpak. De laatste pilotgemeenten rondden hun pilot af in 2021. Alle beschikbare informatie over de 39 pilots van het pilotprogramma vind je in de online publicatie Pilotprogramma Veranderopgave Inburgering (Divosa).

3. Kwaliteit

Om te bereiken dat de inburgeraar de Nederlandse taal op het voor hem of haar hoogst haalbare niveau leert, moeten de inburgeringscursussen van goede kwaliteit zijn. Het inburgeringsstelsel dat geldt vanaf 2022 waarborgt kwaliteit op twee manieren. Ten eerste bepaalt de wet dat gemeenten inburgeringscursussen alleen mogen inkopen bij aanbieders met een Blik op Werk-keurmerk Inburgeren of een diploma-erkenning uit de Wet educatie- en beroepsonderwijs (WEB) via de Inspectie voor het Onderwijs. In de volgende hoofdstukken staan de eisen per leerroute beschreven. Ten tweede kan de gemeente aanvullende eigen criteria opstellen om op kwaliteit te sturen. Lees in de Handreiking Kwaliteit van taal in de inburgering (Divosa • 2025) hoe effectieve samenwerking tussen gemeenten en taalaanbieders kan worden bevorderd.

Criteria

Tijdens de beleidsontwikkeling bepaalt de gemeente haar ambitie en formuleert ze de benodigde criteria, zoals een minimum aantal contacturen per week, grenzen aan de groepsgrootte tijdens de inburgeringscursus, goede informatievoorziening aan de gemeente over de voortgang van deelnemers en het combineren van formeel en informeel leren. Deze kwaliteitscriteria kan de gemeente toepassen bij de inkoop. De keuzes kunnen doorwerken in de prijs; het is aan de gemeente om daarin een goede afweging te maken.

Controle

Op het moment dat een gemeente kwaliteitsafspraken maakt met aanbieders, is het raadzaam om meteen ook vast te leggen hoe die kwaliteit in de toekomst gecontroleerd wordt en wat de gemeente doet als deze onvoldoende is. Een mogelijkheid om de kwaliteit te monitoren is om inburgeraars tijdens en na afloop van de cursus te vragen naar hun ervaringen. Over deze stappen is meer te lezen in de Handreiking Inkoop (PianoO) en de publicatie Grip op inkoop en contractmanagement van leerroutes in de inburgering (Divosa • 2025). 

In dit hoofdstuk beschrijven we de specifieke doelen en eisen van de B1-route aan de hand van 3 vragen: wat is de B1-route, waaraan moet de B1-route wettelijk voldoen en welke beleidsvrijheid hebben gemeenten bij de B1-route?

De B1-route kan worden gezien als de reguliere route. De meeste inburgeraars volgen deze route.

Voor wie is de B1-route bedoeld?

De B1-route is bedoeld voor alle inburgeraars die niveau B1 kunnen halen. (1) Hiervan wordt een inschatting gemaakt op basis van de brede intake. De doelgroep voor de B1-route is breed en de leeftijd, leerbaarheid en het opleidingsniveau van deelnemers kan uiteenlopen.

Binnen de B1-route is het onder voorwaarden mogelijk om volledig of gedeeltelijk af te schalen naar de examens op A2-niveau. De criteria hiervoor zijn uitgewerkt in lagere regelgeving (zie artikel 5.5, Besluit inburgering 2021). 

Als blijkt dat een inburgeringsplichtige na aanzienlijke inspanningen niet in staat is om binnen de inburgeringstermijn taalniveau B1 te bereiken, dan kan de gemeente het taalniveau (op onderdelen) verlagen van niveau B1 naar A2. Deze afschaaloptie bestaat alleen voor inburgeringsplichtigen in de B1-route.

Inburgeringsplichtigen komen alleen na aanzienlijke inspanningen in aanmerking voor het afschalen van taalniveau B1 naar A2:

1. Zij moeten minimaal 600 uur taalles hebben gevolgd bij een aanbieder met een Keurmerk Inburgeren van de Stichting Blik op Werk (BoW) of bij een instelling met diploma-erkenning die de onderwijsroute aanbiedt.
2. En daarnaast moeten zij zich gedurende de inburgering voldoende hebben ingezet om de Nederlandse taal te leren.

In de Handleiding Inburgeren van Blik op Werk staat dat minimaal 50% van die 600 uurnorm klassikaal onderwijs moet zijn. De overige 50% mag dus gevolgd worden middels afstandsonderwijs. Het is van belang voor zowel de inburgeraar als gemeente om de voortgang goed te monitoren binnen de B1-route om te verzekeren dat iemand tijdig kan afschalen om nog binnen de inburgeringstermijn aan de inburgeringsplicht te kunnen voldoen.

NB. Afschalen van de B1-route is iets anders dan wijzigen van leerroute. Lees meer hierover in de Q&A Wijzigen leerroute (Divosa)

Wat is het doel van de B1-route?

Het doel van de B1-route is dat de inburgeraar zelfstandig kan participeren in de Nederlandse maatschappij. Het gewenste resultaat is het behalen van de examens op niveau B1. De inburgeraar heeft dan een toereikend taalniveau om uit te stromen naar betaald werk (al tijdens het traject of als vervolg) of een andere passende vorm van participatie. Na verloop van tijd kan de gemeente onder voorwaarden vaststellen dat niveau A2 het hoogst haalbare is binnen de inburgeringstermijn. In dat geval moet het PIP worden gewijzigd, aangezien dan de eindtermen voor het voldoen aan de inburgeringplicht veranderen.

De B1-route bestaat uit een inburgeringscursus met taallessen en Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM). De taallessen zetten in op vier vaardigheden: lezen, luisteren, schrijven en spreken. Deze worden met een examen getoetst.

De gemeente is verplicht een inburgeringscursus aan te bieden met het Blik op Werk-keurmerk Inburgeren. Gemeenten moeten daarop letten bij het inkopen van de cursussen.

De inburgeraar voldoet aan de inburgeringsplicht als hij of zij:

• geslaagd is voor de centrale taalexamens voor de examenonderdelen Lezen, Luisteren, Schrijven en Spreken op niveau B1 of hoger (of onder voorwaarden afgeschaald naar niveau A2);
• geslaagd is voor het centraal examen voor KNM;
• voldoet aan het Participatieverklaringstraject (PVT) en de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP).

De examens worden centraal door DUO georganiseerd op verschillende locaties in het land.

In hoofdstuk 1.3 zijn drie uitgangspunten beschreven die gemeenten aanvullend op de wettelijke vereisten kunnen toepassen in hun aanbod van leerroutes. Gemeenten hebben beleidsvrijheid op het gebied van maatwerk, integraliteit en kwaliteit. De tips en voorbeelden die daarbij genoemd staan, gelden voor elke leerroute. In deze paragraaf bespreken we waar gemeenten rekening mee kunnen houden bij het invullen van hun beleidsvrijheid voor de B1-route.

Verschillen tussen deelnemers

Gemeenten moeten bij het samenstellen van cursusaanbod rekening houden met de verschillen tussen alle deelnemers. Sommige inburgeraars kunnen met de juiste lessen en methoden op hoog tempo B2-niveau behalen, anderen hebben daarvoor meer tijd nodig of hebben A2 als het hoogst haalbare niveau.

Het is daarom belangrijk om het cursusaanbod af te stemmen op verschillen in niveau, intensiteit en tijdstip. Zo voorzie je er als gemeente in dat werkenden met een lage leerbaarheid een ander traject kunnen volgen dan niet-werkenden met een hoge leerbaarheid. Die variatie maakt het ook mogelijk voor inburgeraars om bijvoorbeeld halverwege een cursus over te stappen naar een avondcursus als zij aan het werk kunnen. Denk ook aan trajecten in de ochtend voor ouders met schoolgaande kinderen.

Participatieactiviteiten

Een belangrijk doel van de B1-route is een hogere uitstroom naar werk. Het is daarom van belang om al tijdens het inburgeren participatieactiviteiten aan te bieden. Naast inburgering via de leerroute is participatie een belangrijke pijler in het stelsel. De gemeente kan afspraken maken met inburgeraars die de B1-route volgen over werk, trainingen of een opleiding.

De gemeente doet er goed aan samen met de inburgeraar te bekijken wat mogelijk is op basis van de persoonlijke situatie en hoe aan de randvoorwaarden tegemoet gekomen kan worden (bijvoorbeeld kinderen die naar de opvang of VVE kunnen als ouders inburgeren/werken).

Hoewel het primaire doel van de B1-route uitstroom naar werk is, kan een inburgeraar ook uitstromen naar een opleiding, bijvoorbeeld met een geïntegreerd traject dat voorbereidt op een vervolgopleiding. Zo bereidt het Voortraject Zorg van het Nova College in Noord-Holland anderstaligen voor op een opleiding in de zorg terwijl zij een inburgeringscursus volgen. Daarbij gaat veel aandacht uit naar (vak)taal en lopen de deelnemers stage bij zorginstellingen.

Het combineren van taal en participatie tijdens de inburgering is effectief. Inburgeraars participeren al tijdens hun inburgering en leren de taal in de praktijk op de werkvloer.

Voor inburgeraars die de B1-route volgen, kan de gemeente afspraken over het participatiedeel (werk, trainingen, duaal traject, etc.) opnemen in het PIP. Deze afspraken vallen onder de Participatiewet en hebben geen consequentie voor het voldoen aan de inburgeringsplicht. 

Pilotprogramma

In het pilotprogramma Veranderopgave Inburgering van het ministerie van SZW is voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Wet inburgering 2021 ervaring opgedaan met de B1-route. 6 pilots onderzochten hoe inburgeraars die in het vorige inburgeringsstelsel niveau A2 behaald hebben, de route naar B1 kunnen afleggen. De trajecten verschilden in intensiteit van het aanbod; in Kampen kregen de cursisten 9 uur per week les, in Oss werd het aantal contacturen gedurende het traject afgebouwd en kreeg e-learning een grotere rol. Daarnaast werd gebruikgemaakt van taalmaatjes of taalcoaches. In Delft werd actief gezocht naar een taalrijke werkplek voor de deelnemers. Alle ervaringen en het eindrapport zijn te lezen in deze publicatie over het pilotprogramma (Divosa).

In dit hoofdstuk gaan we in op de specifieke doelen en eisen van de Onderwijsroute. Dit doen we aan de hand van drie vragen: wat is de Onderwijsroute, waaraan moet de Onderwijsroute wettelijk voldoen en welke beleidsvrijheid hebben gemeenten bij de Onderwijsroute?

De Onderwijsroute bereidt inburgeraars voor op instroom in het Nederlandse beroeps- en hoger onderwijs. In deze route volgen zij een taalschakeltraject waarin zij in relatief korte tijd Nederlands op niveau B1 (of hoger) leren en worden voorbereid op een vervolgopleiding.

Voor wie is de Onderwijsroute bedoeld?

De Onderwijsroute is bedoeld voor inburgeraars met een hoge leerbaarheid, die gemotiveerd zijn een opleiding in het Nederlandse onderwijs te volgen. Concreet gaat het om inburgeraars met de potentie én wil – dit moet in de brede intake besproken worden – om een mbo-, hbo- of wo-opleiding te voltooien. Om aanspraak te kunnen maken op studiefinanciering, moeten zij voor hun 30ste jaar beginnen met een opleiding.

Wat is het doel van de Onderwijsroute?

Het doel van de Onderwijsroute is instroom in vervolgonderwijs op alle niveaus – van mbo tot hbo en wo. Een Nederlands diploma van niveau mbo-2 of hoger geldt als startkwalificatie en biedt een goede startpositie op de arbeidsmarkt. Instroom in opleidingen van mbo-niveau 2 of hoger is daarom gewenst.

Het diploma van het taalschakeltraject geeft op zichzelf geen toegang tot het beroeps- of wetenschappelijk onderwijs. Het taalschakeltraject heeft namelijk niet dezelfde status als een Nederlands diploma van het voortgezet onderwijs. Beoogd wordt dat het diploma van het taalschakeltraject in combinatie met de eventuele opleidingen en/of werkervaring (die de inburgeraar in het land van herkomst heeft opgedaan) voldoende basis biedt voor instroom in het vervolgonderwijs.

Mocht blijken dat een inburgeraar gedurende of na het volgen van het taalschakeltraject niet in staat is om de taalschakel te halen, dan kan onder voorwaarden via de B1-route naar de examens op niveau A2 worden afgeschaald. De inburgeraar voldoet dan niet aan de eisen van het taalschakeltraject en instroom op mbo 2-niveau of hoger wordt ingewikkelder. Door de brede intake aan het begin van het inburgeringstraject – waarin nadrukkelijk ook aandacht uitgaat naar de motivatie om de Onderwijsroute te volgen – en begeleiding door de gemeente, is afschalen naar niveau A2 naar verwachting slechts bij uitzondering nodig.

Onderdeel van de Onderwijsroute is een taalschakeltraject, een intensief traject om zo snel mogelijk niveau B1 of hoger te halen. Tegelijkertijd wordt de inburgeraar zo goed mogelijk voorbereid op instroom in het Nederlandse beroeps- of wetenschappelijk onderwijs. Behalve voor het leren van de taal (ongeveer 1.000 uur) is er daarom aandacht voor rekenen, Engels en studievaardigheden (pakweg 500 uur). Ook maken Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) en loopbaanoriëntatie deel uit van het taalschakeltraject.

Een taalschakeltraject is een voltijds traject op relatief hoog leerniveau dat gemiddeld anderhalf jaar duurt. Het is van belang dat inburgeraars voor hun 30ste jaar kunnen instromen in het vervolgonderwijs. De centrale eindtermen waaraan een taalschakeltraject moet voldoen, zijn opgenomen in een ministeriële regeling. (1)

Gemeenten moeten er bij inkoop rekening mee houden dat het taalschakeltraject alleen verzorgd mag worden door een instelling met diploma-erkenning volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB), verleend door de Inspectie van het Onderwijs. Het Blik op Werk-keurmerk is niet van toepassing op de taalschakeltrajecten.

Wat moet de inburgeraar doen om via de Onderwijsroute aan de inburgeringsplicht te voldoen?

De inburgeraar voldoet aan de inburgeringsplicht als:

• hij of zij het diploma van het taalschakeltraject behaald heeft. Dat bestaat uit:
  • de centrale examens voor de examenonderdelen Lezen, Luisteren, Schrijven en Spreken op niveau B1 of hoger;
  • het centraal examen voor KNM;
  • andere onderdelen van het taalschakeltraject, zoals loopbaanoriëntatie;
• hij of zij voldoet aan het Participatieverklaringstraject (PVT).

Het vak loopbaanoriëntatie vervangt in het taalschakeltraject de inhoud van de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). Inburgeraars hoeven daarom niet nog apart aan de MAP te voldoen voor de inburgeringsplicht. De examens voor taal en KNM worden (net als voor de B1-route) afgenomen op een locatie van DUO.

In hoofdstuk 1.3 zijn drie uitgangspunten beschreven die gemeenten aanvullend op de wettelijke vereisten kunnen toepassen in hun aanbod van leerroutes. Gemeenten hebben beleidsvrijheid op het gebied van maatwerk, integraliteit en kwaliteit. De tips en voorbeelden die daarbij genoemd staan, gelden voor elke leerroute. In deze paragraaf bespreken we waar gemeenten rekening mee kunnen houden bij het invullen van hun beleidsvrijheid voor de Onderwijsroute.

Maatwerk

Elke inburgeraar heeft een andere startpositie. Het is daarom effectief om maatwerk te bieden. Over de invulling van het taalschakeltraject kan de gemeente met aanbieders in gesprek gaan. Het is belangrijk te voorzien in meerdere instroommomenten per jaar; inburgeraars komen immers het hele jaar door in de gemeente aan.

Om te zorgen dat inburgeraars na het taalschakeltraject instromen in een vervolgopleiding, is het raadzaam hier gedurende het traject met de inburgeraar bij stil te staan en hierover afspraken te maken met regionale onderwijsinstellingen. Het is bijvoorbeeld mogelijk een taalschakeltraject in te richten dat voorbereidt op een bepaalde vervolgopleiding.

Regionale samenwerking

Het cognitieve niveau van de deelnemers in de Onderwijsroute kan uiteenlopen van mbo- tot wo-niveau. Om maatwerk te kunnen bieden, moet de gemeente wellicht verschillende taalschakeltrajecten aanbieden. Regionale samenwerking is daarvoor mogelijk noodzakelijk. In geval van kleine aantallen deelnemers kan er ook specifiek aanbod afgenomen worden zonder inkoop vooraf. Dit is wel afhankelijk van bijvoorbeeld aanbestedingsregels binnen de gemeente.

In gesprek met aanbieders

Zeker als de gemeente de ambitie heeft om maatwerk te bieden op verschillende opleidingsniveaus, is het van belang om tijdig met aanbieders in gesprek te gaan. Werk samen met en benut hiervoor de kennis en ervaring van UAF, de MBO Raad, Vereniging Hogescholen en andere aanbieders.

In dit hoofdstuk staan de specifieke doelen en eisen van de Zelfredzaamheidsroute (Z-route) centraal. We bespreken deze leerroute aan de hand van drie vragen: wat is de Z-route, waaraan moet de Z-route wettelijk voldoen en welke beleidsvrijheid hebben gemeenten bij de Z-route?

De Zelfredzaamheidsroute – ook wel Z-route – is een intensief traject gericht op taal, activering en participatie.

Voor wie is de Z-route bedoeld?

De Z-route is voor inburgeraars met een lage leerbaarheid die moeite hebben met het leren van een nieuwe taal en die in beperkte mate zelfredzaam zijn. Het gaat veelal om mensen die ook in hun land van herkomst weinig of geen scholing hebben gehad of om een andere reden een zeer lage leerbaarheid hebben.

De Z-route is bestemd voor inburgeraars van wie wordt verwacht – op basis van de brede intake en leerbaarheidstoets – dat zij het niveau A2 niet binnen 3 jaar kunnen halen. In het stelsel dat gold tot 2022 zou het grootste deel van deze groep (na aantoonbaar geleverde inspanning) van de inburgeringsplicht worden ontheven. De optie voor ontheffing op basis van leerbaarheid bestaat niet in het stelsel dat geldt vanaf 2022. Het doel is deze doelgroep zoveel mogelijk te ondersteunen op een niveau dat past bij hun leervermogen, zodat niemand aan de kant staat en iedereen naar eigen vermogen kan meedoen in de samenleving.

Op medische gronden kan wel een aanvraag voor ontheffing worden aangevraagd. In de infographics voor gemeenten en inburgeraars kun je zien welke situaties kansrijk zijn voor ontheffing bij ziekte of beperking. (Divosa en Argonaut)

Wat is het doel van de Z-route?

In de Z-route leren inburgeraars Nederlands op het voor hen hoogst haalbare niveau en leren zij hun weg te vinden in de Nederlandse maatschappij. Deze route wordt, gezien de beperkte leerbaarheid van de doelgroep, niet afgesloten met centrale inburgeringsexamens. In plaats daarvan is er een inspanningsverplichting. Hierdoor is er veel tijd voor taal, activering en participatie, waarbij de aandacht specifiek uitgaat naar praktische (taal)vaardigheden om de inburgeraar te helpen zo zelfstandig mogelijk te participeren. Uitstroom naar betaald werk blijft wenselijk, maar zelfredzaamheid is het belangrijkste doel.

De Z-route bestaat uit een inburgeringscursus met taalles en Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) van ten minste 800 uur. Deze inburgeringscursus heeft een andere insteek dan die in de B1-route; een cursus sluit aan bij de lagere leerbaarheid van de inburgeraars en heeft als doel de inburgeraar zelfredzaam te maken in de maatschappij. Er gaat bijvoorbeeld extra aandacht uit naar mobiliteit, omgaan met geld, digitale vaardigheden, het onderwijs en de praktische toepassing van taal.

Voor veel inburgeraars in de Z-route is alfabetisering nodig (zie hoofdstuk 1.2). De gemeente moet hier rekening mee houden en is verplicht een inburgeringscursus aan te bieden met het Blik op Werk-keurmerk Inburgeren.

Wat moet de inburgeraar doen om via de Z-route aan de inburgeringsplicht te voldoen?

In de Z-route hoeft een inburgeraar geen examens af te leggen om te voldoen aan de inburgeringsplicht. In plaats daarvan is er een intensief inburgeringstraject en een eindgesprek met de gemeente. Na het eindgesprek rapporteert de gemeente aan DUO. De Z-route wordt afgesloten met het uitreiken van een certificaat. De gemeente kan het certificaat twee weken na het eindgesprek downloaden in het DUO portaal. Op het certificaat staan de behaalde onderdelen in het inburgeringstraject. 

Om aan de inburgeringsplicht te voldoen, moet de inburgeraar:

• de inburgeringscursus doorlopen (taal en KNM) voor 800 uur;
• participatieactiviteiten verrichten voor 800 uur, waaronder de onderdelen PVT en MAP;
• een eindgesprek voeren met de gemeente waarin wordt geconcludeerd of de afspraken in het PIP zijn nagekomen.

De afronding van de Z-route is een belangrijk moment om samen terug te blikken én een kans om vooruit te kijken. De afronding kunnen gemeenten in vier fasen indelen: tijdens voortgangsgesprekken, de voorbereiding op het eindgesprek, het eindgesprek zelf en een viering. Deze dragen bij aan een zorgvuldige, betekenisvolle en toekomstgerichte afsluiting, waarin de eigen regie van de inburgeraar centraal staat. In de publicatie Het eindgesprek in de Z-route (Divosa) staan de fasen benoemd en vind je inspirerende voorbeelden en tips uit de praktijk.

In hoofdstuk 1.3 zijn drie uitgangspunten beschreven die gemeenten aanvullend op de wettelijke vereisten kunnen toepassen in hun aanbod van leerroutes. Gemeenten hebben beleidsvrijheid op het gebied van maatwerk, integraliteit en kwaliteit. De tips en voorbeelden die daarbij genoemd staan, gelden voor elke leerroute. In deze paragraaf bespreken we waar gemeenten rekening mee kunnen houden bij het invullen van hun beleidsvrijheid voor de Z-route.

Participatieactiviteiten

Activering en participatie zijn belangrijke doelen in de Z-route en het is belangrijk dat het leren binnen een praktische context heeft. Voor participatieactiviteiten is 800 uur opgenomen, waarvan ook de MAP en het PVT deel uitmaken. De gemeente vult die uren naar eigen inzicht op een passende manier in. Het is daarbij belangrijk te kijken naar de persoonlijke situatie van de inburgeraar, interesses en mogelijkheden (denk aan kinderen, gezondheidskwesties, sport/hobby’s). De publicatie Participatie in de inburgering (Divosa) biedt inspiratie en ondersteuning bij de invulling van participatie, met tips en voorbeelden. 

In het persoonlijk plan kan de gemeente afspraken opnemen over (vrijwilligers)werk of een brancheopleiding. Ook kan de gemeente inzetten op informele taal (met een taalvrijwilliger) of op cursussen en lokale activiteiten rondom thema’s als gezondheid, sport, cultuur, budgetteren, computervaardigheden en het opbouwen van een sociaal netwerk. Het is waardevol als hier verbinding wordt gelegd met lokale organisaties, werkgevers en andere instellingen en netwerken.  In de publicatie Z-route in de praktijk (Divosa) komen goede voorbeelden en tips voor de uitvoering van de Z-route aan de orde en wordt ingegaan op hoe de participatiecomponent ingevuld kan worden.

Meetellen onderwijsuren in Z-route

Inburgeraars in de Z-route moeten minimaal 800 uur aan taalonderwijs volgen bij een taalschool met een Blik op Werk Keurmerk Inburgeren. Voor een beperkte groep jonge inburgeraars in de Z-route heeft deze 800 uur echter geen meerwaarde. De taallessen kunnen contraproductief werken voor hen. Sommigen hebben al een geschikte participatieplek gevonden, die lastig te combineren is met de 800 uur taallessen in de Z-route. Deze jongeren leren het best verder in de praktijk. Daarmee kan het volgen van taallessen in de Z-route voor sommigen zelfs een belemmering vormen voor hun arbeidsparticipatie.

In juli 2025 heeft de toenmalig staatssecretaris van Participatie & Integratie het Besluit inburgering 2021 aangepast. Door deze wijziging kunnen bepaalde onderwijsuren, die jonge inburgeraars maximaal twee jaar voorafgaand aan de vaststelling van het PIP hebben gevolgd, meetellen in de ureneis voor de taalcomponent in de Z-route. In de Toelichting Meetellen van onderwijsuren in de Z-route (Divosa) lees je om welke jongeren en uren het gaat, maar ook hoe gemeenten dit in de praktijk kunnen toepassen. 

Pilotprogramma

De Z-route was een van de 6 thema’s van het pilotprogramma Veranderopgave Inburgering van het ministerie van SZW. Voor 6 pilots in het land is een programma opgesteld om in 2020 ervaring op te doen met de elementen uit de Z-route. De koppeling tussen taalonderwijs en participatieactiviteiten speelt in alle 6 de pilots een prominente rol. Samenwerking met lokale partners is hiervoor onontbeerlijk. Zo werkt de gemeente Velsen nauw samen met VluchtelingenWerk, voor zowel de taal- als de participatiecomponent. De gemeenten Enschede, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Dinkelland voeren de pilot uit met het ROC van Twente, maatschappelijke organisatie M-Pact en sportbedrijf Sportaal. Lees meer over de pilots rond de Z-route en de evaluatie ervan (Divosa • 2021)

Lichamelijke of psychosociale problemen

Het is mogelijk dat inburgeraars in de Z-route (maar ook in de andere routes) met lichamelijke of psychosociale problemen kampen, zoals een lichamelijke handicap, PTSD of slechtziendheid – problemen waardoor de inburgeraar de gewone cursus niet of minder goed kan volgen. De gemeente moet hier zicht op krijgen in de brede intake en zo nodig passende begeleiding organiseren. 

ls er sprake is van een medische beperking, dan kan een medisch advies worden aangevraagd. Eventueel kan DUO op basis daarvan besluiten de inburgeraar gedeeltelijk of geheel te ontheffen van de inburgeringsplicht. Bij een gedeeltelijke ontheffing wordt gekeken aan welke eisen de persoon in kwestie wel en niet kan voldoen. De gemeente heeft ook de mogelijkheid om een individuele deelname aan een gespecialiseerde cursus te kopen, bijvoorbeeld een cursus voor migranten met een visuele beperking.

Asielstatushouders

Dit zijn vreemdelingen met een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd. Zij zijn vaak als vluchteling naar Nederland gekomen. Gezinsleden van asielstatushouders (nareizende gezinsleden) behoren ook tot deze groep, ook als zij zelf een ander soort verblijfsvergunning hebben.

Blik op Werk

Stichting Blik op Werk heeft verschillende keurmerken voor dienstverleners die zich ervoor inspannen dat mensen weer maatschappelijk meedoen, betaald werk vinden, een eigen onderneming opstarten, van werk naar werk gaan, gezond aan het werk (blijven) kunnen en inburgeringscursussen volgen. Het Keurmerk Blik op Werk verschaft inzicht in de kwaliteit van de dienstverleners. Gemeenten zijn verplicht inburgeringscursussen in te kopen bij aanbieders die beschikken over het Keurmerk Inburgeren van Blik op Werk.
Meer informatie over Blik op Werk

Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)

De dienst voert verschillende onderwijswetten en -regelingen uit voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarnaast ondersteunt DUO inburgeraars en gemeenten in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij het uitvoeren van de Wet inburgering 2021.
Meer informatie op inburgeren.nl

Gezinsmigranten

Dit zijn met name migranten die overkomen naar hun Nederlandse partner of een ander familielid.

Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)

De IND is het onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid dat zorg draagt voor de uitvoering van het vreemdelingenbeleid. Dat houdt in dat de IND alle aanvragen beoordeelt van vreemdelingen die in Nederland willen verblijven of Nederlander willen worden.
Meer informatie op ind.nl

Kennis Nederlandse Maatschappij (KNM)

KNM is een verplicht onderdeel van de inburgeringsplicht; alle inburgeringscursussen bestaan uit KNM en taal. KNM valt dus binnen een leerroute. Bij KNM leren inburgeraars onder meer over de omgangsregels, normen en waarden in Nederland, over de Nederlandse geschiedenis, het onderwijssysteem en de gezondheidszorg. KNM wordt afgerond met een examen door DUO of een eindgesprek (Z-route). De inhoud van KNM en de plek in de inburgeringscursus wijzigen niet ten opzichte van het oude stelsel.

Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP)

De MAP is een verplicht onderdeel van de inburgering. Het doel van deze module is om de competenties en arbeidskansen van inburgeraars in beeld te brengen en hun vaardigheden bij te brengen om een baan te vinden. Gemeenten organiseren deze module op basis van eindtermen die nog in lagere regelgeving worden uitgewerkt.

De MAP vervangt het voormalige examenonderdeel Oriëntatie Nederlandse Arbeidsmarkt (ONA). Een aanvulling ten opzichte van ONA zijn praktische activiteiten die de inburgeraar laat kennismaken met de (lokale) arbeidsmarkt.

In de Onderwijsroute is MAP vervangen door loopbaanoriëntatie. In deze leerroute is MAP niet nodig om te voldoen aan de inburgeringsplicht. 

Meer informatie over de MAP in de publicatie Training MAP (Divosa en Stillare)

Participatieverklaringstraject (PVT)

Het PVT is een verplicht onderdeel van de inburgeringsplicht en gaat over de Nederlandse kernwaarden. Met het ondertekenen van de participatieverklaring verklaren inburgeraars dat zij kennis hebben genomen van de kernwaarden, dat zij deze respecteren en dat zij bereid zijn actief een bijdrage te leveren aan de Nederlandse samenleving. In het stelsel vanaf 2022 blijven gemeenten de PVT uitvoeren; het traject wordt uitgebreid. De minimale duur gaat van 4 uur (1 dagdeel) naar 12 uur en er moet een excursie of activiteit worden georganiseerd waarin een Nederlandse waarde centraal staat.

Meer informatie over de PVT in de handreiking PVT (Divosa)

Pilotprogramma Veranderopgave Inburgering

Het ministerie van SZW heeft gemeenten ondersteund bij de voorbereiding op de Wet inburgering 2021, onder andere door het organiseren van een pilotprogramma. Er zijn pilots voor zes thema’s. In totaal participeren 97 unieke gemeenten actief in een van de pilots.
Alle beschikbare informatie over de in totaal 39 pilots van het pilotprogramma vind je in de online publicatie Pilotprogramma Veranderopgave Inburgering (Divosa). Hier vind je ook de tussen- en eindrapportages per pilot.

Plan Inburgering en Participatie (PIP)

De gemeente stelt in afstemming met de inburgeraar een PIP op. Het bevat de uitkomsten van de brede intake en de maatwerkafspraken die met de inburgeraar zijn gemaakt. In het PIP staat wat de inburgeraar moet doen om aan de inburgeringsplicht te voldoen en welke cursussen, trajecten en begeleiding de gemeente aanbiedt. Het PIP kan meerdere beschikkingen bevatten, bijvoorbeeld over de leerroute, financieel ontzorgen en afspraken op basis van de Participatiewet.

UAF

Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF is een niet-gouvernementele organisatie die hoger opgeleide vluchtelingen ondersteunt bij het realiseren van een passende maatschappelijke positie. Het UAF adviseert, begeleidt en ondersteunt vluchtelingen bij hun studie en bij het vinden van werk in Nederland passend bij hun capaciteiten.
Meer informatie op uaf.nl

De eerste versie van deze handreiking is geschreven door Nautus in opdracht van Divosa. Samen met het ministerie van SZW ondersteunden Divosa, VNG en DUO gemeenten tot juli 2022 bij de voorbereidingen en implementatie van het inburgeringsstelsel dat van kracht werd per 2022. Hebben jij en je collega’s nog vragen, bekijk dan Wet inburgering in vraag en antwoord op de website van Divosa.

Divosa

Aidadreef 8 | 3561 GE Utrecht
Postbus 9563 | 3506 GN Utrecht
030 233 23 37
info@divosa.nl
divosa.nl

Auteurs

Joost Cornielje (Nautus)
Fulco Kruisbrink (Nautus)

Eindredactie

Jolanda van den Braak
Caroline Huisman (Divosa)

Versie

Eerste versie maart 2020
Deze handreiking is bijgewerkt in september 2026