Zo informeert Arnhem statushouders op het azc al over werk en inburgering

Statushouders die aan Arnhem zijn gekoppeld, hoeven niet te wachten op een woning om aan de slag te gaan. Al voor de verhuizing kunnen zij zich voorbereiden op werk, inkomen en hun rechten en plichten. Bij azc-bewoners onderling doen verschillende verhalen de ronde over wat wel en niet mag. Arnhem kiest er daarom voor om statushouders nog tijdens hun verblijf op het azc te informeren over inburgering, participatie en werk. ‘Je wilt zo vroeg mogelijk de juiste informatie delen met de mensen. Zodat je achteraf minder hoeft te repareren,’ zegt Gabriel Jourov, oprichter van re-integratiebureau AanZ.

De gemeente organiseerde twee informatiebijeenkomsten voor aan Arnhem gekoppelde statushouders die nog in het azc verbleven. Het idee voor de bijeenkomsten ontstond tijdens een Divosa-werkatelier over de samenloop tussen de Participatiewet en de Wet inburgering 2021 (Wi2021). 

Samenwerken op locatie

Arnhem organiseerde de bijeenkomsten bewust op de COA-locatie waar de statushouders verbleven. Zo wilde de gemeente de drempel om deel te nemen zo laag mogelijk houden. Het COA stelde de ruimte beschikbaar en sloot tijdens de eerste bijeenkomst aan om uitleg te geven over de Reba-regeling.

Re-integratiebureau AanZ en arbeidsontwikkelbedrijf Scalabor zijn betrokken bij de Werkbalie op het azc in Arnhem. Via de Werkbalie komen statushouders al tijdens hun verblijf op het azc in beeld. Er wordt gekeken waar iemand staat en welke ondersteuning en vervolgstappen richting inburgering en werk daarbij passen. Vanuit de Werkbalie dacht AanZ mee over de opzet van de bijeenkomsten en over hoe werk daarin aan bod zou moeten komen.

Vooraf werden de rollen verdeeld. Wie begeleidt de bijeenkomst? Wie bewaakt de doelen? Wie tolkt en wie geeft uitleg over bijvoorbeeld inburgering, inkomen of werk? De betrokken organisaties legden dit vast in een draaiboek.

Ruimte voor vragen

Gabriel Jourov (AanZ) legt uit dat de onderdelen van het programma in chronologische volgorde aan bod kwamen. ‘Als je op het azc verblijft, heb je eerst te maken met het COA. Daarna komt de gemeente over inburgering, waaronder participatie en werk.’ Zo wilde Arnhem duidelijk maken wat statushouders op verschillende momenten kunnen verwachten. De eerste bijeenkomst ging over de situatie op het azc, inburgering en de combinatie van taalles en werk. In de tweede bijeenkomst stonden participatie en werk centraal, met onderwerpen als de Participatiewet, rechten en plichten, voorzieningen en de regels rond werken in Nederland.

Naast uitleg was er ruimte voor gesprek. Aan het begin werd gevraagd wat deelnemers uit de bijeenkomst wilden halen. Ook gingen zij met elkaar in gesprek over verschillende stellingen. Een daarvan was: ‘Als ik werk heb gevonden, kan de gemeente mij niet meer helpen.’ De stellingen hielpen om vragen en onzekerheden bespreekbaar te maken. Deelnemers konden hun vragen direct voorleggen aan deskundigen op het gebied van inburgering, werk en inkomen. ‘Je merkte dat mensen daar veel baat bij hadden,’ vertelt Yaman Attar, regisseur inburgering bij Bureau Nieuwkomers van de gemeente Arnhem. ‘Deelnemers wilden bijvoorbeeld weten of zij eerst moeten inburgeren voordat zij gaan werken. Ook hadden zij vragen over wat inkomen uit werk betekent voor hun financiële voorzieningen wanneer zij vanuit het azc naar een woning verhuizen.’

Ook over de grootte van de groep was nagedacht. De groep bleef bewust klein, zodat er ruimte was voor persoonlijke aandacht. Daardoor kwamen ook spontane vragen naar voren. ‘Omdat het een klein clubje was, was het vertrouwd genoeg. We waren echt betrokken,’ vertelt Gabriel.

Een sleutelfiguur als herkenbaar voorbeeld

Arnhem zette tijdens de bijeenkomsten bewust een sleutelfiguur in: iemand die nog op de COA-locatie woont en inburgering al combineert met werk. Ook hij had eerder vragen over wat werken vanuit het azc voor zijn situatie zou betekenen. Door zijn ervaringen in zijn land van herkomst was hij aanvankelijk terughoudend om met de overheid in gesprek te gaan. In Nederland ervoer hij dat anders. Het contact met zijn coach van AanZ gaf hem meer duidelijkheid over werken in Nederland en wat dat voor hem betekende. Hij vertelde ook wat werken hem brengt: meer zelfstandigheid, een netwerk en een gevoel van eigenwaarde. 

Gabriel vat zijn boodschap aan de andere deelnemers zo samen: ‘Als je kunt werken, ga werken. Bouw een netwerk op, leer de taal en de cultuur. Hoe eerder je meedoet, hoe eerder je zelfstandig wordt.’ Juist omdat de sleutelfiguur zelf met vergelijkbare vragen en twijfels had gezeten, konden deelnemers zich in zijn verhaal herkennen. Volgens Jourov hielp die herkenning om het ijs te breken.

Tussentijds leren

Na de eerste bijeenkomst concludeerde Arnhem dat deelnemers meer tijd nodig hadden om vragen te stellen. Voor de tweede bijeenkomst paste Arnhem daarom het programma aan en maakte meer ruimte voor vragen en gesprek. ‘Ga het gesprek aan met de inwoners zelf. Vraag wat zij willen weten en horen en neem hun mening mee in de opzet van zo’n bijeenkomst,’ benadrukt Yaman Attar (gemeente Arnhem).

Ook de uitnodiging vroeg aandacht. Deelname kon niet verplicht worden gesteld, maar Arnhem wilde in de uitnodiging wel duidelijk maken dat aanwezigheid werd verwacht. Persoonlijk contact vooraf helpt daarbij. ‘Stuur één of twee dagen van tevoren een reminder. Niet via een brief of mail, maar het liefst via WhatsApp of een belletje,’ adviseert Gabriel. Bewoners op een azc ontvangen veel brieven en hebben veel afspraken. Een uitnodiging kan daardoor gemakkelijk aan hun aandacht ontsnappen.

Arnhem gebruikt de ervaringen uit de eerste twee bijeenkomsten om de aanpak verder te verbeteren. De groepsbijeenkomsten krijgen daarbij een vaste plek binnen de Werkbalie en worden maandelijks georganiseerd. ‘Het is nuttig voor de inwoners van een azc om een eenduidig verhaal te krijgen, maar vooral ook om vragen direct beantwoord te krijgen vanuit de juiste discipline,’ zegt Gabriel. Zijn advies aan andere gemeenten is om niet te wachten tot alles perfect is: ‘Begin gewoon, leer van wat er gebeurt en gebruik die kennis voor de volgende groep. Daar haal je ontzettend veel uit.’