Uitvoering over bezuiniging proactieve dienstverlening: 'We dweilen met de kraan open'

Een onterecht ontslag, een mentale blokkade en een stapel ongeopende aanmaningen. Dit verhaal van een inwoner die maandenlang buiten beeld bleef, laat precies zien waar de schoen wringt bij het schrappen van het budget voor proactieve dienstverlening. Wat begint als een besparing van 30 miljoen euro op de rijksbegroting, eindigt als een kostbaar en complex hersteltraject bij de gemeente.

Een inwoner van gemeente Amstelveen wordt op staande voet ontslagen. Omdat het UWV dit ziet als 'verwijtbare werkloosheid', is er geen recht op een WW-uitkering. De inwoner, kampend met mentale klachten en verlamd door de situatie, slaagt er niet in om direct de weg naar de bijstand te vinden. 'Deze persoon voelde zich niet in staat om proactief actie te ondernemen en is daardoor volledig uit beeld geraakt,' vertelt Sanne Roël, kwaliteitsadviseur. 'Zonder inkomen en zonder spaargeld liepen de achterstanden in de vaste lasten in die maanden razendsnel op.' Pas maanden later meldt de persoon zich bij de gemeente.

De escalatie die voorkomen had kunnen worden

Als de Wet proactieve dienstverlening volledig gefaciliteerd zou zijn, had de gemeente een signaal kunnen krijgen op het moment dat het loon stopte en het UWV-traject blokkeerde. Een simpel telefoontje of huisbezoek in de eerste week had het verschil kunnen maken tussen een overzichtelijke overbrugging en het huidige schuldendrama.

De gevolgen van het 'niet-gebruik' in deze casus zijn groot. De inwoner leeft maandenlang onder het bestaansminimum zonder enig inkomen. Het leidde tot diepe schulden en een verslechterde mentale gezondheid. De kwaliteitsadviseur is nu niet alleen bezig met een rechtmatige uitkering, maar moet met andere collega’s een hulptraject opstarten voor administratieve en psychische ondersteuning.

Achteraf bleek het ontslag via een rechtszaak zelfs onterecht. De administratieve rompslomp om alle nabetalingen, verrekeningen met de werkgever en herstel van toeslagen te regelen, kost de uitvoering vele malen meer tijd dan een tijdige, proactieve interventie.

Geen besparing, maar een verschuiving

Het kabinet presenteert het schrappen van het budget voor proactieve bijstand als een noodzakelijke bezuiniging. De praktijk laat echter zien dat dit een papieren werkelijkheid is. Het geld dat nu wordt 'bespaard', wordt aan de achterkant dubbel en dwars uitgegeven aan schuldhulpverlening, maatschappelijke ondersteuning en intensieve casuïstiek.

'Dit is dweilen met de kraan open,' aldus Roël. 'We weten wie de kwetsbare inwoners zijn, we hebben de data om ze te vinden, maar we krijgen nu niet de middelen om hen de hand te reiken vóórdat het misgaat.'

Dit vindt Divosa 

Divosa blijft strijden voor de menselijke maat in de uitvoering. 'Deze casus bewijst dat proactieve dienstverlening geen luxe is, maar een noodzakelijke voorwaarde voor bestaanszekerheid', aldus Erika Dekens, procesmanager bestaanszekerheid en schulden bij Divosa. 'In de aanloop naar de behandeling van de Wet proactieve dienstverlening in de Tweede Kamer, blijven we benadrukken dat echte bezuinigingen beginnen bij preventie, niet bij het negeren van inwoners in nood.'