Als wij het al niet meer snappen…

De afgelopen weken sprak ik twee groepen mensen die mij opnieuw met de voeten op de grond zetten. Eerst Martine Bravenboer, afdelingshoofd bij de Sociale Dienst Drechtsteden. En daarna een groep Brabantse jeugdprofessionals tijdens een training over ondermijning. Twee totaal verschillende settings, maar met één rode draad: de complexiteit van het werk in het sociaal domein is zó groot geworden dat we ons mogen afvragen of we het zelf allemaal nog wel begrijpen.

Martine is leidinggevende en heeft een achtergrond als arbeidsdeskundige.  Haar team werkt met inwoners met vaak meerdere, ingewikkelde problemen. Ze vertelt hoe de doelgroep in de Participatiewet in de afgelopen jaren veranderd is. Jongeren met LVB-problematiek, inwoners met psychische kwetsbaarheid of verslaving, mensen die ooit in de Wajong zouden hebben gezeten, en ook vaak schulden hebben. Gemeenten zijn verantwoordelijk geworden voor een veel complexere groep, maar hebben niet altijd geïnvesteerd (of kunnen investeren) in de kennis die daarvoor nodig is.

Leidinggeven vraagt ook inhoudelijke kennis

Martine ziet hoe een gebrek aan inhoudelijke deskundigheid makkelijk kan leiden tot verkeerde beslissingen of halfslachtige oplossingen, waar inwoners de dupe van zijn. Haar boodschap is helder: leidinggeven zonder iets van de inhoud te snappen is in sommige delen van het sociaal domein gewoon geen optie meer. ‘De wet- en regelgeving is te ingewikkeld geworden. Wij kunnen het soms zelf al niet meer volgen. We hebben onderschat hoe complex de problematiek vaak is waar onze inwoners mee kampen. En als wij het al niet meer snappen, hoe moeten inwoners het dan snappen?’ Die woorden bleven hangen.

Professionals die balanceren op de grens van kunnen

Een paar dagen later zat ik samen met Brabantse jeugdprofessionals. Hun verhalen maakten diepe indruk. Over de moed die het vraagt om te werken met jongeren die verstrikt raken in criminaliteit. Over de machteloosheid die ontstaat als instanties langs elkaar heen werken, Veilig Thuis overbelast is en wachtlijsten zich opstapelen. Over jonge collega’s die afhaken, omdat de druk te hoog is. En toch: wat een inzet, wat een bevlogenheid. Professionals die ondanks alles blijven zoeken naar wat het beste is voor die ene jongere of dat ene gezin.

We hebben het onderschat

De rode draad tussen deze gesprekken is duidelijk. De complexiteit van het werk is enorm toegenomen, terwijl de tijd, middelen en deskundigheid niet in hetzelfde tempo zijn meegegroeid. We hebben in 2015, toen gemeenten het hele sociaal domein naar zich toetrokken, onderschat wat dat zou vragen van organisaties, partners, leidinggevenden én medewerkers.

Dus ja, het helpt als een leidinggevende iets van de inhoud snapt. Maar dat is niet genoeg. We moeten het ook bespreekbaar maken dat het ingewikkelder is geworden. Investeren in deskundigheid, luisteren naar de uitvoering, en werken aan een systeem dat simpeler en menselijker is. Want als wij het al niet meer snappen, hoe kunnen we dan verwachten dat inwoners dat wel doen?