Van ontbrekende schakel naar structurele hulp: sociaal raadsliedenwerk in Peel en Maas

Voor sommige inwoners van Peel en Maas was de afstand tot juridische hulp letterlijk en figuurlijk te hoog. Met de komst van een onafhankelijke sociaal raadsvrouw biedt de gemeente nu een oplossing dicht bij huis. Beleidsadviseur Astrid Lenders-Knops vertelt hoe zij deze hulp structureel organiseerde en het college daarin meenam.

Wie in Peel en Maas juridische hulp nodig had, kon tot 2025 alleen terecht bij het Juridisch Loket in Roermond. Eerst bellen, daarna reizen en opnieuw je verhaal doen. Zonder auto of geld voor het openbaar vervoer werd die drempel al snel te hoog. Maar afstand is niet de enige barrière, weet beleidsadviseur Astrid Lenders-Knops. Zelfs bij doorverwijzingen naar maatschappelijk werk om de hoek kwamen de meeste mensen niet aan. ‘Achteraf hoorden we: “Ik had haast. Ik ken die persoon niet”. Of “Ik vond het te moeilijk.”’ Ze benadrukt met klem dat het nooit alleen om de vraag gaat. ‘Achter elke hulpvraag zit een mens, soms een gezin en een heel leven.’

Tijd, rust en aandacht 

De gemeente zocht daarom een ontbrekende schakel: iemand met juridische kennis die tijd, rust en aandacht kon bieden. Zo ontstond de keuze voor sociaal raadsliedenwerk, ondergebracht bij de welzijnsorganisatie St. Vorkmeer vanwege de onafhankelijkheid. 

In Peel en Maas werken maatschappelijk werkers van Vorkmeer op de begane grond van het Huis van de Gemeente en zij vormen het eerste aanspreekpunt voor inwoners met vragen over wonen, welzijn en zorg. ‘Zij merken snel wanneer een vraag te complex of te juridisch wordt,’ legt Astrid Lenders-Knops uit. ‘Dan plannen ze samen met de inwoner direct een afspraak met de sociaal raadsvrouw.’ Omgekeerd kan de sociaal raadsvrouw bij signalen van bijvoorbeeld huiselijk geweld — in overleg met betrokkene(n) — meteen een maatschappelijk werker inschakelen.

Onafhankelijkheid 

Sociaal raadsvrouw Natasza Rajewska werkt 20 uur per week voor Peel en Maas. Ze hanteert de  inkomensgrens voor minimabeleid, maar de menselijke maat staat altijd voorop. Astrid Lenders-Knops vertelt met zichtbare bewondering over een voorbeeld van een geëmotioneerde man die na een hersenbloeding moeite had om zich te uiten. ‘Hij had een rechtsbijstandverzekering, maar kreeg zijn vraag niet onder woorden. Natasza heeft anderhalf uur de tijd  voor hem genomen. Rustig, stap voor stap, heeft ze zijn verhaal samen met hem op papier gezet. En daarna kon hij verder via zijn rechtsbijstandsverzekering.’ 

Bij een besluit van de gemeente speelt onafhankelijkheid een grote rol, omdat een inwoner de uitleg dan sneller accepteert. Voelt iemand zich onheus bejegend, dan helpt de sociaal raadsvrouw het gesprek met de gemeente aan te gaan. ‘Je haalt de spanning eruit, maakt dingen bespreekbaar en voorkomt dat mensen zich vastbijten in procedures,’ stelt Astrid Lenders-Knops nuchter vast. Komt het toch tot een geschil, dan kan ze direct schakelen met beleid, uitvoering en juridische zaken.

Het college meekrijgen: van idee naar besluit

Om het college van burgemeester en wethouders mee te krijgen in haar collegevoorstel voor sociaal raadsliedenwerk gaf Astrid Lenders-Knops samen met Natasza Rajewska een presentatie met praktijkverhalen. Ze gebruikte daarnaast vier afwegingen: de behoefte, wettelijke context, financiering en capaciteit. Astrid Lenders-Knops: ‘Het maatschappelijk werk zag dat de vragen van inwoners steeds complexer werden en dat de laatste jaren steeds meer mensen werden doorverwezen naar het Juridisch Loket. Hoewel er nog geen wettelijke taak is, heb ik vol overtuiging geadviseerd om de POK-middelen uit de hersteloperatie toeslagenaffaire echt in te zetten waarvoor ze bedoeld zijn: voor robuuste rechtsbescherming.’

Peel en Maas koos ervoor om de financiering van het sociaal raadsliedenwerk gelijk structureel te maken. Astrid Lenders-Knops is er namelijk heilig van overtuigd dat het zich terugverdient. ‘Allereerst voor de inwoner, die op een menselijke manier wordt geholpen. Maar ook financieel. Door vroegtijdig te bemiddelen, voorkom je dure procedures en maatschappelijke kosten. Dat geld haal je er echt uit.’ 

De bezorgdheid dat een onafhankelijke raadsvrouw meer procedures tegen de gemeente zou uitlokken nam Astrid Lenders-Knops weg met cijfers. Uit landelijke data blijkt namelijk dat de meeste zaken over arbeidsrecht en familierecht gaan en dat geschillen met gemeenten zeldzaam zijn. Datzelfde beeld geldt ook voor Peel en Maas. ‘Bovendien zagen we in onze eigen cijfers maar weinig klachten en bezwaren in het sociaal domein. Dat gaf veel vertrouwen.’

Een Limburgs Pact 

Het regionale ontwikkeltraject rechtshulp en sociaal domein met het ministerie van Justitie en Veiligheid en Divosa bood Peel en Maas daarbij de kans om te leren van andere gemeenten en voelde voor Astrid Lenders-Knops als het moment waarop alles samenkwam. Hoogtepunt was de ondertekening van het LimPACT met voormalig staatssecretaris Struycken, het Juridisch Loket, gemeenten en welzijnsorganisaties, om ervoor te zorgen dat inwoners in de regio makkelijker de juiste sociaaljuridische ondersteuning kunnen vinden. 'Een bijzonder moment,’ zegt ze terwijl haar ogen glinsteren. ‘Je voelt: dit is groter dan wij alleen. De uitvoering kan plannen bedenken, maar zonder steun van bestuurders gebeurt er niets.’

Tips voor andere gemeenten

In 2026 organiseren Astrid Lenders-Knops en Natasza Rajewska werksessies voor gemeenteraadsleden. Zij gebruiken praktijkvoorbeelden om de impact van sociaal raadsliedenwerk tastbaar te maken. Deze focus op de lokale behoefte is volgens Astrid Lenders-Knops de sleutel tot succes voor elke gemeente. ‘Ga in gesprek met welzijnsorganisaties, cliëntenraden en vrijwilligers. Vraag waar inwoners vastlopen en of mensen met een kleine beurs écht geholpen worden bij juridische vragen. Alleen zo ontdek je waar de hulp tekortschiet.’