Ministerie van Werk en Participatie

Een nieuw kabinet, een nieuw ministerie. In het aankomende kabinet komt er geen staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid meer, maar een aparte minister van Werk en Participatie. In het laatste kabinet-Rutte was er ook ruimte voor een extra minister binnen SZW. Maar daar houdt de vergelijking eigenlijk op.

Het verschil zit vooral in de focus. Alleen al de naam zegt veel: een ministerie van Werk en Participatie tegenover het eerdere ministerie voor Armoede. Dat laat goed zien dat we te maken hebben met een duidelijke perspectiefwisseling.

Om dat scherper te maken: het programma Participatiewet in Balans is gestart onder minister Schouten. De basis was de constatering dat meer dan 50% van de bijstandsgerechtigden behoefte heeft aan sociaal-maatschappelijke ondersteuning en dat 70% langer dan twee jaar afhankelijk is van bijstand.

Met andere woorden: een groot deel van de bijstandsgroep heeft een grote — en soms bijna onoverbrugbare — afstand tot de arbeidsmarkt. Voor deze groep moeten we vaak eerst de verharding doorbreken (lees ook: de overlevingsmodus), voordat werk weer in beeld komt. Dat betekent bouwen aan een fundament van rust en bestaanszekerheid.

Die benadering schuurt met het vangnetkarakter dat de bijstand in het afgelopen decennium juist sterker heeft gekregen. De bijstand is vooral gericht op voorkomen dat iemand onder de bodem zakt, en minder op het bouwen aan een stabiele basis. Daarbij domineert vaak het idee dat werk dé weg uit de bijstand is.

Kort gezegd: de ene aanpak begint bij randvoorwaarden zoals rust en bestaanszekerheid en kijkt daarna naar wat iemand kan. De andere aanpak begint bij het gewenste resultaat: uitstroom uit de bijstand en maakt dat de focus van z’n aanpak.

Kijken we naar het regeerakkoord, dan lijkt duidelijk welke richting de nieuwe regering kiest. Er wordt gesproken over een ‘kleine groep die echt niet kan werken’ en over een activerend arbeidsgeschiktheidsstelsel (te beginnen met een verlaging van de WIA), zodat meer mensen de stap naar werk zetten.

Werk als weg uit de bijstand staat dus centraal. Dat past ook bij een ministerie voor Werk en Participatie. De vraag is wel hoeveel ruimte er dan overblijft voor de grondgedachte van Participatiewet in Balans, vooral binnen spoor 2.

Dat accenten verschuiven is op zich niet nieuw. De pendule beweegt in beginsel continu van links naar rechts. Zolang er maar geen zaken abrupt worden afgekapt. Dan is het geen koerswijziging, maar enkel politieke ontkenning.