De praktijk als vertrekpunt

De leefbaarheid in kwetsbare wijken is iets verbeterd, zo blijkt uit de voortgangsrapportage die minister Keijzer eind 2025 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. 

Op zichzelf is dat bemoedigend, maar bij Divosa zijn we niet meteen onverdeeld optimistisch. Want wat wij horen in onze gesprekken met gemeenten, sluit eerlijk gezegd beter aan bij het beeld dat onlangs in het Brabants Dagblad werd geschetst, dan bij het optimisme van de statistieken: een verhaal over een verloederde straat in een volksbuurt, een broeinest van overlast en geweld.

Vooruitgang in de individuele benadering

Dat er in de individuele ondersteuning van wijkbewoners stappen worden gezet, staat buiten kijf. Sociale wijkteams doen goed werk, en voor jongeren met een risico op crimineel gedrag is steeds vaker een persoonsgerichte aanpak georganiseerd. Ook op andere plekken zien we waardevolle initiatieven. Maar deze inzet is nog te weinig preventief en te weinig ‘eropaf’. Mensen die een hulpvraag formuleren, weten de weg naar ondersteuning inmiddels prima te vinden. Maar de bewoners die géén hulpvraag stellen − of niet goed weten hoe − blijven vaak onbedoeld buiten beeld.

Wat ontbreekt: een stevige wijkgerichte aanpak

In gesprekken met gemeenten horen we vrijwel altijd hetzelfde verlangen: meer gemeenschapsvorming, vaker aanwezig zijn in de wijk, samenlevingsopbouw, en welzijnswerk dat niet alleen draait om zorg. Daar willen gemeenten echt naartoe. Alleen blijft de vraag steeds: hoe dan?

Welzijns- en opbouwwerk zijn jarenlang naar de achtergrond geduwd. Het sociaal domein richtte zich vooral op de tweede lijn: individuele zorg, casuïstiek, beschikkingen. Daardoor raakten we uit het oog hoe het dagelijkse samenleven in wijken er werkelijk uitziet. En het ontbreekt veel gemeenten aan handelingsperspectief om dat weer op te bouwen.

Dat is niet vreemd, want het vraagt iets groters: een andere manier van werken. Minder beleid op afstand, meer met je voeten in de wijk staan. Maar dat voelt spannend. We houden van beleidsdocumenten en voorspelbaarheid, en dat maakt het soms lastig om zomaar het gesprek met bewoners aan te gaan. Nabijheid is bijna eng geworden.

De dagelijkse realiteit: waar verleidingen en verwachtingen botsen

Tegelijkertijd zien we in veel wijken een ander vraagstuk opdoemen. We verwachten dat mensen hun leven ‘op orde’ houden, maar we helpen daar eigenlijk nauwelijks bij. In buurten waar kwetsbaarheden zich opstapelen, hebben bewoners dagelijks te maken met problemen en verleidingen, waar je behoorlijk stevig voor in je schoenen moet staan: schulden, de druk om mee te doen met een consumptiemaatschappij die voor velen onhaalbaar is, kleine criminaliteit, middelengebruik, of simpelweg de verleiding van de ‘snelle oplossing’.

We gaan er te vaak van uit dat iedereen die druk zelfstandig aan kan. Maar de praktijk laat zien dat juist bewoners in kwetsbare wijken onder deze druk het meest lijden. Leefbaarheid gaat daarom niet alleen over veiligheid, stenen of voorzieningen, maar minstens zo sterk over of een wijk een plek is waar je leert om overeind te blijven, grenzen te stellen, en elkaar een beetje vast te houden. En dat ontstaat nooit vanuit beleid op afstand, maar juist in het dagelijkse, échte samenleven in de wijk.

Vertrekpunt: de uitvoeringspraktijk

Bij Divosa zeggen we het bijna dagelijks: laat niet het beleid of de regelgeving het vertrekpunt zijn, maar de uitvoeringspraktijk en het leven in de wijk. Bouw dáárvandaan terug naar beleid. 

En dat vraagt om een beweging:

• van algemeen naar specifiek;
• van gepland naar organisch;
• van systeemlogica naar het belang van straat, bewoners en situatie;
• van abstractie naar wat je ter plekke ziet en voelt.

Soms klinkt het alsof het ‘algemeen belang’ per definitie hoger zou staan dan wat bewoners ervaren in hun straat of portiek. Maar die twee horen elkaar juist te ontmoeten. Het algemeen belang krijgt pas betekenis wanneer het aansluit bij de werkelijkheid van mensen.

Wat Divosa doet

Binnen de projecten van Divosa proberen we precies dat te bereiken: de uitvoeringspraktijk als vertrekpunt minder spannend maken. En wat zien we, steeds weer opnieuw? De praktijk is levendiger, creatiever en betekenisvoller dan het maken van beleid op afstand.

Wie eenmaal ervaart hoe inspirerend het is om vanuit de leefwereld van bewoners en professionals te werken, wil eigenlijk niet meer terug.