Nederland vergrijst in hoog tempo. In 2040 is er voor elke twee werkenden één gepensioneerde. Tegelijkertijd stijgt de levensverwachting, nemen de maatschappelijke kosten toe en dalen de belastinginkomsten. Deze ontwikkeling is een grote uitdaging – voor de samenleving als geheel, en zeker voor gemeenten die steeds meer mensen in kwetsbare situaties moeten ondersteunen. Als we doorgaan op de huidige weg, moeten we met steeds minder mensen de groeiende zorg- en hulpvragen van een vergrijzende bevolking opvangen. De betaalbaarheid en uitvoerbaarheid van noodzakelijk beleid en voorzieningen komen daardoor ernstig onder druk te staan. 

Een inclusieve arbeidsmarkt als sleutel tot draagkracht

Bovendien wordt de groep werkenden die deze kosten moet dragen steeds kleiner. Tegelijkertijd staan er zo’n 1,4 miljoen mensen met een uitkering aan de kant van de arbeidsmarkt. Een inclusieve arbeidsmarkt waarin werken loont is cruciaal om de demografische ontwikkelingen het hoofd te bieden. Maatwerk, inzet van loonkostensubsidie en intensieve begeleiding naar én tijdens werk blijken maatschappelijk en economisch rendabel. Bovendien: wanneer iemand naar vermogen meedoet op de arbeidsmarkt, heeft dit een positief effect op de mens zelf, de economie en de maatschappij als geheel. Daarom houdt Divosa haar ambitie vanaf haar oprichting vast om meer mensen aan werk en participatie te helpen.

Bestaanszekerheid als sociaal grondrecht

Bestaanszekerheid is een grondrecht en gemeenten hebben als medeoverheid een verantwoordelijkheid om te voorzien in het recht, nu en in de toekomst. Ieder mens heeft recht op een menswaardig bestaan met voldoende inkomen, huisvesting en gezondheid en het is een democratische plicht om de meest kwetsbare inwoners te ondersteunen. De demografische ontwikkelingen maken de bescherming van het sociale grondrecht op bestaanszekerheid tot een belangrijke opgave voor Divosa. Beleidskeuzes moeten daarom prioriteit geven aan het waarborgen van grondrechten, de betaalbaarheid en de uitvoerbaarheid van dienstverlening in een samenleving met een krimpende beroepsbevolking. De komende jaren werkt Divosa aan een sociaal domein waarin iedereen kan rekenen op een zeker bestaan. We ondersteunen onze leden bij het bieden van dienstverlening die meebeweegt met de demografische veranderingen: dichtbij, betrouwbaar en rechtvaardig.

Stijgende kosten en een complex stelsel vragen om vereenvoudiging

Terwijl de gemiddelde woon- en zorgkosten blijven stijgen, daalt het aantal werkenden. Dit leidt ertoe dat gemeenten een sterke toename zien in aanvragen voor o.a. de Wmo en bijzondere bijstand (denk aan huurkosten, noodzakelijke woningaanpassingen, huishoudelijke hulp en dagbesteding). Het directe gevolg is een oplopende kostenpost en een aanzienlijke druk op de gemeentelijke uitvoering. Daarnaast is het stelsel te complex voor inwoners én gemeenten. Daarom blijft Divosa werken aan vereenvoudiging, zodat rechtsbescherming gewaarborgd blijft en iedereen toegang heeft tot recht en voorzieningen. Het is belangrijk dat beleid voor gemeenten uitvoerbaar is, zodat ze inwoners kunnen helpen met wat echt nodig is. De aanbevelingen van de Commissie Sociaal Minimum dienen daarbij als belangrijke leidraad.

Wendbaarheid, leren en samenwerking in het sociaal domein

Tegen deze achtergrond staan leden van Divosa voor de uitdaging om flexibel te blijven in een sociaal domein dat voortdurend verandert. De context van de gemeentelijke dienstverlening wordt steeds complexer. Aan de kennis en vaardigheden van medewerkers worden voortdurend nieuwe eisen gesteld. Om als gemeente wendbaar te blijven is het noodzakelijk om continu te leren. Divosa ondersteunt de ontwikkeling van lerende organisaties en helpt leden om van elkaar te leren. Samen weet je immers meer.

Onze leden zijn directeuren en leidinggevenden in het gemeentelijk sociaal domein en hun medewerkers. Voor hen wil Divosa in 2026 een relevante vereniging blijven. Bij hun vereniging leren ze van elkaar, doen ze kennis op en verbeteren we samen de uitvoeringspraktijk. Dat vraagt om een vereniging die dicht bij haar leden staat, die naar haar leden in de regio’s toekomt. Samenwerking met andere partners in het sociaal domein is essentieel. Divosa zal de stem van de gemeentelijke uitvoeringspraktijk blijven vertolken bij het Rijk en andere koepelorganisaties. De formatie van een nieuw kabinet en de gemeenteraadsverkiezingen zijn hierin belangrijke momenten om van ons te laten horen.

In 2026 richten we ons via drie programmalijnen (Bestaanszekerheid, Werk, participatie en arbeidsmarkt en Dwars door domeinen) op zeven ambities:

1. Bestaanszekerheid is een sociaal grondrecht dat bescherming verdient.
2. Zorgen dat inwoners niet in geldzorgen terechtkomen, gezond blijven en mee kunnen doen.
3. Noodzakelijke vereenvoudiging van het sociale stelsel.
4. Een inclusieve arbeidsmarkt waar meer mensen aan meedoen.
5. Een adequate herziening van de Participatiewet.
6. Een sterkere praktijk van integraal werken: domeinoverstijgend, mensgericht en uitvoerbaar.
7. Een krachtige vereniging dichter bij haar leden.
    

Divosa werkt aan kwalitatieve en impactvolle gemeentelijke dienstverlening die gericht is op de financiële bestaanszekerheid van inwoners. Divosa ondersteunt gemeenten om hun dienstverlening effectief en efficiënt in te (blijven) richten, waarbij grondrechten gewaarborgd zijn.

In 2026 breiden we het lerend netwerk Robuuste rechtsbescherming uit met meer gemeenten en sociaaljuridische partners. Divosa verricht dit jaar onderzoek naar de brede ondersteuning van gedupeerden van de Toeslagenaffaire en zet de geleerde lessen om in handvatten voor gemeenten bij de overgang naar reguliere ondersteuning.

Divosa rust gemeenten toe met kennis, vaardigheden en instrumenten om de beweging naar de voorkant te zetten en proactief de stap naar de inwoner te zetten. Hiermee willen we voorkomen dat inwoners in (acute) geldzorgen terechtkomen, hun gezondheid in gevaar komt en hun maatschappelijke participatie wordt belemmerd.

Het sociale zekerheidsstelsel is complex. We werken aan eenvoud voor de uitvoering en eenvoud in gebruik voor de inwoner zodat rechtsbescherming geborgd blijft en er toegang tot recht en voorzieningen is. In 2026 breiden we de sociaaljuridische kaart uit met fiscale rechtshulp om passende ondersteuning makkelijker vindbaar te maken.  

Divosa staat voor een meer inclusieve arbeidsmarkt waarin inwoners meedoen en ondersteunt haar leden om deze beweging in de samenleving en economie te bevorderen. Divosa werkt hieraan met de doorontwikkeling van de sociale infrastructuur naar werk, verdere implementatie en uitbreiding van instrumenten én het versterken van maatwerk in de uitvoering.

Divosa ondersteunt gemeenten bij een soepele en toekomstbestendige implementatie van de Participatiewet in balans die in 2026 gefaseerd wordt ingevoerd. Daarnaast werkt Divosa mee aan een fundamentele herziening van de wet op de lange termijn, waarbij menselijke maat, vertrouwen en eenvoud centraal staan.

Gemeenten werken aan integrale dienstverlening met de inwoner als vertrekpunt, ongeacht regels of structuren. Dit vraagt om een organisatiebrede werkwijze, een passende bedrijfsvoering en sterke samenwerking met partners en informele organisaties. Om flexibel en wendbaar te blijven, is continu leren essentieel. Divosa ondersteunt haar leden in hun cruciale rol om deze verandering in hun organisatie te verankeren en medewerkers rugdekking te geven bij afwijkende beslissingen. We bundelen, versterken en delen kennis, stimuleren methodisch werken en verbinden onderzoek en praktijk. Daarnaast leveren we bouwstenen voor de werkzame elementen van domeinoverstijgende dienstverlening via twaalf lerende gemeentepraktijken.

In 2026 organiseren wij onder meer inspiratiesessies over leiderschap en organisatievraagstukken, ondersteunen wij gemeenten bij financiële vraagstukken waaronder de BUIG, doen we via periodieke peilingen om de kennisbehoefte van gemeenten op te halen, breiden we de Divosa Kennisbundel uit en starten we een leerreeks over informatiegestuurd werken.

Divosa is een vereniging en wij zijn er voor en door de leden. In alles wat wij doen, is de toegevoegde waarde voor hen leidend. Leden en hun teams staan midden in de uitvoering van het complexe sociaal domein. Altijd met oog voor wat inwoners nodig hebben. En wij hebben oog voor onze leden en we streven naar nog meer betrokken en tevreden leden. Daarom start in 2026 een vernieuwd regioteam dat de verbinding met hen op regionaal niveau versterkt. Elke regio heeft vaste vertegenwoordigers vanuit het bureau. Een vertrouwd gezicht draagt bij aan een vereniging dichterbij.

In 2026 bezoeken wij onze hoofdleden en organiseren wij bijeenkomsten in de regio’s voor onze leden. Ons jaarlijkse hoogtepunt vindt plaats in Groningen: op 17, 18 en 19 juni 2026 treffen honderden leden elkaar op het Divosa Congres.

Kennis, netwerk en lobby zijn de pijlers onder de vereniging die de uitvoeringspraktijk van gemeenten versterken. Dit betekent:

• We delen kennis en ervaring met en tussen gemeenten en andere samenwerkingspartners, bijvoorbeeld via de Divosa Kennisbundel die in 2026 wordt uitgebreid, vijf edities van ons magazine Sprank, tweewekelijkse blogs van Divosa-medewerkers, handreikingen, verhalen van leden, Linkedin en diverse nieuwsbrieven. En we ondersteunen gemeenten bij de invoering en uitvoering van (nieuwe) regelgeving. Denk aan de Participatiewet in Balans en de Wet inburgering 2021.
• We bieden leden en hun medewerkers allerlei netwerken om van elkaar te leren en de uitvoeringspraktijk samen te versterken. We organiseren diverse bijeenkomsten, op ons kantoor in Utrecht, in de zes Divosa-regio’s of digitaal.
• Divosa vertolkt de stem van haar leden aan diverse tafels in Den Haag: de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving staat voor ons voorop en we geven aan welke randvoorwaarden nodig zijn om in de praktijk doelen van beleid te realiseren. Dit doen we bijvoorbeeld via het Topberaad Inkomensondersteuning, Landelijk Beraad Herziening Arbeidsmarktinfrastructuur en het Stelseloverleg Inburgering. Ook blijft Divosa zich hard maken voor samenhangend beleid dat bijdraagt aan bestaanszekerheid voor alle inwoners en waarin werk of participatie voor alle inwoners mogelijk wordt gemaakt. 

Divosa is een warme vereniging waar leden zich thuis mogen voelen. Er is oprechte aandacht voor elkaar, vanuit vertrouwde relaties. Onze leden weten elkaar overal in het land te vinden. Net als in 2025 zorgen we ervoor dat nagenoeg alle gemeenten op minimaal een van onze bijeenkomsten komen. Bij Divosa kunnen leden thuiskomen, elkaar scherp houden en zich kwetsbaar opstellen. Divosa is hún plek. En dat is het al 92 jaar.

Divosa

Aïdadreef 8 | 3561 GE Utrecht 
Postbus 9563 | 3506 GN  Utrecht
030 - 233 23 37
info@divosa.nl
divosa.nl

Auteur

Alle medewerkers van Divosa in afstemming met bestuur van Divosa

Eindredactie 

Chrisje Meima (Divosa) en  Lieke Metzemakers (Divosa) 

Webredactie

Clarissa Schouten (Divosa)

Versie

januari 2026