Koersplan Divosa: de uitvoering in 2026 centraal

Laatste update: 02 februari 2026

Nederland vergrijst in hoog tempo. In 2040 is er voor elke twee werkenden één gepensioneerde. Tegelijkertijd stijgt de levensverwachting, nemen de maatschappelijke kosten toe en dalen de belastinginkomsten. Deze ontwikkeling is een grote uitdaging – voor de samenleving als geheel, en zeker voor gemeenten die steeds meer mensen in kwetsbare situaties moeten ondersteunen. Als we doorgaan op de huidige weg, moeten we met steeds minder mensen de groeiende zorg- en hulpvragen van een vergrijzende bevolking opvangen. De betaalbaarheid en uitvoerbaarheid van noodzakelijk beleid en voorzieningen komen daardoor ernstig onder druk te staan.

Een inclusieve arbeidsmarkt als sleutel tot draagkracht

Bovendien wordt de groep werkenden die deze kosten moet dragen steeds kleiner. Tegelijkertijd staan er zo’n 1,4 miljoen mensen met een uitkering aan de kant van de arbeidsmarkt. Een inclusieve arbeidsmarkt waarin werken loont is cruciaal om de demografische ontwikkelingen het hoofd te bieden. Maatwerk, inzet van loonkostensubsidie en intensieve begeleiding naar én tijdens werk blijken maatschappelijk en economisch rendabel. Bovendien: wanneer iemand naar vermogen meedoet op de arbeidsmarkt, heeft dit een positief effect op de mens zelf, de economie en de maatschappij als geheel. Daarom houdt Divosa haar ambitie vanaf haar oprichting vast om meer mensen aan werk en participatie te helpen.

Bestaanszekerheid als sociaal grondrecht

Bestaanszekerheid is een grondrecht en gemeenten hebben als medeoverheid een verantwoordelijkheid om te voorzien in het recht, nu en in de toekomst. Ieder mens heeft recht op een menswaardig bestaan met voldoende inkomen, huisvesting en gezondheid en het is een democratische plicht om de meest kwetsbare inwoners te ondersteunen. De demografische ontwikkelingen maken de bescherming van het sociale grondrecht op bestaanszekerheid tot een belangrijke opgave voor Divosa. Beleidskeuzes moeten daarom prioriteit geven aan het waarborgen van grondrechten, de betaalbaarheid en de uitvoerbaarheid van dienstverlening in een samenleving met een krimpende beroepsbevolking. De komende jaren werkt Divosa aan een sociaal domein waarin iedereen kan rekenen op een zeker bestaan. We ondersteunen onze leden bij het bieden van dienstverlening die meebeweegt met de demografische veranderingen: dichtbij, betrouwbaar en rechtvaardig.

Stijgende kosten en een complex stelsel vragen om vereenvoudiging

Terwijl de gemiddelde woon- en zorgkosten blijven stijgen, daalt het aantal werkenden. Dit leidt ertoe dat gemeenten een sterke toename zien in aanvragen voor o.a. de Wmo en bijzondere bijstand (denk aan huurkosten, noodzakelijke woningaanpassingen, huishoudelijke hulp en dagbesteding). Het directe gevolg is een oplopende kostenpost en een aanzienlijke druk op de gemeentelijke uitvoering. Daarnaast is het stelsel te complex voor inwoners én gemeenten. Daarom blijft Divosa werken aan vereenvoudiging, zodat rechtsbescherming gewaarborgd blijft en iedereen toegang heeft tot recht en voorzieningen. Het is belangrijk dat beleid voor gemeenten uitvoerbaar is, zodat ze inwoners kunnen helpen met wat echt nodig is. De aanbevelingen van de Commissie Sociaal Minimum dienen daarbij als belangrijke leidraad.

Wendbaarheid, leren en samenwerking in het sociaal domein

Tegen deze achtergrond staan leden van Divosa voor de uitdaging om flexibel te blijven in een sociaal domein dat voortdurend verandert. De context van de gemeentelijke dienstverlening wordt steeds complexer. Aan de kennis en vaardigheden van medewerkers worden voortdurend nieuwe eisen gesteld. Om als gemeente wendbaar te blijven is het noodzakelijk om continu te leren. Divosa ondersteunt de ontwikkeling van lerende organisaties en helpt leden om van elkaar te leren. Samen weet je immers meer.

Onze leden zijn directeuren en leidinggevenden in het gemeentelijk sociaal domein en hun medewerkers. Voor hen wil Divosa in 2026 een relevante vereniging blijven. Bij hun vereniging leren ze van elkaar, doen ze kennis op en verbeteren we samen de uitvoeringspraktijk. Dat vraagt om een vereniging die dicht bij haar leden staat, die naar haar leden in de regio’s toekomt. Samenwerking met andere partners in het sociaal domein is essentieel. Divosa zal de stem van de gemeentelijke uitvoeringspraktijk blijven vertolken bij het Rijk en andere koepelorganisaties. De formatie van een nieuw kabinet en de gemeenteraadsverkiezingen zijn hierin belangrijke momenten om van ons te laten horen.

¹ ^{Divosa is de vereniging van gemeentelijke leidinggevenden in het sociaal domein. De koers van de vereniging wordt bepaald door het bestuur. De uitvoering daarvan ligt bij zo’n 60 medewerkers van het verenigingsbureau. In dit jaarplan staat de naam Divosa afwisselend voor de vereniging, het bestuur en/of het verenigingsbureau.}

In 2026 richten we ons via drie programmalijnen (Bestaanszekerheid, Werk, participatie en arbeidsmarkt en Dwars door domeinen) op zeven ambities:

Bestaanszekerheid is een sociaal grondrecht dat bescherming verdient.
Zorgen dat inwoners niet in geldzorgen terechtkomen, gezond blijven en mee kunnen doen.
Noodzakelijke vereenvoudiging van het sociale stelsel.
Een inclusieve arbeidsmarkt waar meer mensen aan meedoen.
Een adequate herziening van de Participatiewet.
Een sterkere praktijk van integraal werken: domeinoverstijgend, mensgericht en uitvoerbaar.
Een krachtige vereniging dichter bij haar leden.

Divosa werkt aan kwalitatieve en impactvolle gemeentelijke dienstverlening die gericht is op de financiële bestaanszekerheid van inwoners. Divosa ondersteunt gemeenten om hun dienstverlening effectief en efficiënt in te (blijven) richten, waarbij grondrechten gewaarborgd zijn.

In 2026 breiden we het lerend netwerk Robuuste rechtsbescherming uit met meer gemeenten en sociaaljuridische partners. Divosa verricht dit jaar onderzoek naar de brede ondersteuning van gedupeerden van de Toeslagenaffaire en zet de geleerde lessen om in handvatten voor gemeenten bij de overgang naar reguliere ondersteuning.