‘De cultuuromslag staat. Het is aan de politiek om aan te haken’

De uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen 2026 zijn binnen. Voor uitvoeringsorganisatie Werkplein betekent dat straks werken met zes nieuwe colleges. Hoe blijft de inwoner op de eerste plaats staan in een veranderend politiek landschap? Wat vraagt dat van de uitvoering van de Participatiewet in Balans? Victor Everhardt, voorzitter van Divosa, gaat in gesprek met directeur Petra Koenders. ‘We werken al anders, maar rapporteren nog vaak op de oude manier. Dat wringt.’

Wat betekenen de verkiezingsuitslagen voor jullie organisatie?

‘Wij hebben te maken met zes verschillende politieke werkelijkheden, en straks misschien ook met zes nieuwe wethouders. Tegelijkertijd blijft onze opdracht hetzelfde: de inwoner centraal stellen en werken vanuit vertrouwen. De uitdaging zit vooral in hoe we nieuwe bestuurders meenemen in de beweging die we al hebben ingezet. We hebben de afgelopen jaren bewust vooruitgelopen op de nieuwe Participatiewet. Die omslag – van regels naar vertrouwen – zit inmiddels stevig in onze organisatie. Medewerkers werken vanuit die bedoeling.’

Hoe heb je die cultuuromslag voor elkaar gekregen?

‘Het belangrijkste inzicht was dat dit geen verandering van regels is, maar van cultuur. Als je zegt dat je inwoners vertrouwt, vraagt dat ook onderling vertrouwen in je organisatie. Daar hebben we stap voor stap aan gewerkt. We hebben een ontwikkelorganisatie ingericht, met leidende principes, en vooral veel geïnvesteerd in betrokkenheid van medewerkers. 70% van onze organisatie heeft meegedacht. Zo ontstaat eigenaarschap en begint de verandering al. Wat minder goed werkt, is iemand van buitenaf binnenhalen om verandering in gang te zetten. Dan gaat het misschien sneller, maar beklijft het niet.’

En waar staan jullie nu in deze omslag? Wat schuurt er nog?

‘De grootste spanning zit in de verantwoording. Wij willen inwoners helpen zich te ontwikkelen naar hun mogelijkheden. Dat leidt niet altijd direct tot betaald werk, maar wel tot vooruitgang. Tegelijkertijd vragen gemeenteraden en Den Haag om ‘blauwe’ rapportages: uitstroom, aantallen, resultaten. Dus we werken anders, maar rapporteren nog vaak op de oude manier. Dat wringt. Mijn medewerkers vragen zich ook af: als we de inwoner centraal stellen, waarom sturen we dan nog zo sterk op cijfers?’

Wat wil je je wethouders adviseren? 

‘Iedereen vindt een integrale aanpak belangrijk, maar in de praktijk werken we nog vaak in kokers. Wethouders niet uitgezonderd. Dit vind ik een discrepantie en een uitdaging. Mijn advies: ontwikkel een brede visie voor het sociaal domein. En maak het niet te groot. Begin bij de overlap tussen domeinen. Daar waar je elkaar echt nodig hebt, moet je samenwerken en een gezamenlijke opdracht formuleren. De sterke lokale teams bijvoorbeeld vind ik een goede beweging, maar het risico is dat het te smal wordt aangevlogen. Als het alleen vanuit jeugd gebeurt, mis je een belangrijk deel. Werk en inkomen moeten daar vanaf het begin onderdeel van zijn.’

Politiek gaat vaak over de waan van de dag. Maak jij je ergens zorgen om als je vooruit kijkt?

‘Ja, bijvoorbeeld rond de Oekraïense ontheemden. Voor ons gaat het om zo’n 800 mensen. Den Haag is van plan om de hele groep onder de Participatiewet te laten vallen. Er wordt te snel gedacht in systemen en wetgeving, terwijl het juist vraagt om maatwerk. Dat begint bij de vraag: wat heeft dit Oekraïense gezin nodig? Dat is waarschijnlijk niet altijd de P-wet, maar misschien wel de Inburgeringswet. Of iets anders.’ 

Tot slot aan jou de estafettevraag van Marieke Pronk, gemeente Diemen. Zij is benieuwd waar jij het komende jaar het meest naar uitkijkt om aan te werken.

‘Het belangrijkste blijft dat we álle inwoners zien en ondersteunen. Volgend jaar introduceren we groepswerk, zodat we bepaalde inwoners extra aandacht kunnen geven. Mensen die meer baat hebben bij groepsbijeenkomsten gaan we op die manier bedienen, bijvoorbeeld met thema’s als gezonde voeding en bewegen. Ik ben benieuwd welke maatschappelijke ‘business cases’ dit versterkt en welke groepen daardoor meer maatwerk krijgen. Het gaat om vertrouwen in inwoners en in elkaar, en werken vanuit principes die het hele sociaal domein verbinden.’

De volgende keer spreek ik met Esther Boonstra, directeur samenleving Lansingerland. Wat zou je van haar willen weten?

‘Wat gaat een inwoner met een bijstandsuitkering volgens jou als eerste merken van de verkiezingsuitslag, en hoe bereiden jullie je daarop voor?’