Armoededienstverlening: een voorspelbare basis

Het huidige armoedestelsel is door een woud aan regels en een onduidelijke rolverdeling te complex geworden. Dit brengt kwetsbare inwoners in de knel en legt een zware druk op gemeenten. Om bestaanszekerheid voor iedereen te garanderen, is een fundamentele herziening van de armoededienstverlening nodig.

In opdracht van de VNG voerde Divosa de verkenning armoededienstverlening uit. Het advies aan Rijk en gemeenten is helder: organiseer de basis van de armoededienstverlening opnieuw, als één overheid, met heldere afspraken over wie wat doet.

Drie programma’s voor een nieuw armoedestelsel 

Om het advies om te zetten in actie, worden er drie samenhangende programma's ontwikkeld:

1. Eén landelijk armoedekader
   Minder versnippering door gedeelde normen, waarden en doelen. Zo weten Rijk én gemeenten precies wat hun rol is.

2. Bijzondere bijstand als financieel nood-vangnet
   Herstel van de bijzondere bijstand voor écht onvoorziene kosten. Structurele en voorspelbare regelingen (zoals de gemeentepolis of individuele inkomenstoeslag) behoren primair bij het Rijk te liggen.

3. Kwalitatieve basisdienstverlening bij gemeenten
   Versterking van de menselijke maat: maatwerk, vakmanschap, vraaggestuurde begeleiding en een hechte samenwerking met het lokale maatschappelijke middenveld.

De balans tussen rechtsgelijkheid en lokale keuzes

Divosa is door haar verkenning tot de conclusie gekomen dat enkel het uniformeren van alle regelingen niet tot meer rechtvaardigheid zal leiden, vanwege de diversiteit van lokale en individuele behoeften. Ook hebben we gezien dat armoededienstverlening enkel gestoeld op lokale keuzes (politiek, context en financiën), niet zal leiden tot meer rechtvaardigheid. Lokale keuzes en uniformering dienen op de juiste plekken te gebeuren om tot een rechtvaardig stelsel te komen.

Voorbeeld: een landelijke norm kan zijn dat ieder kind veilig op school moet kunnen komen. Of dat nu gebeurt via een fiets of een veerpont, verschilt per gemeente. De impact is overal gelijk.

Hoe nu verder? 

Het rapport en de aanbevelingen zijn bestuurlijk onderschreven door de VNG en goed onthaald door het ministerie van SZW. We gaan samen met gemeenten, maatschappelijke partners en de wetenschap werken aan de praktische uitwerking van de basisdienstverlening. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden; we bouwen voort op wat er lokaal al werkt.

We focussen hierbij op vier centrale thema’s in het aanjagen van een transitie in armoededienstverlening:

1. Leren van het Maatschappelijk Meedoen Budget (gemeente Wageningen). Hoe hebben deze voorbeelden die verandering succesvol vormgegeven? Samenwerking met gemeente Wageningen, Pharos, IPE, Platform31 en VNG.
2. Ontwikkelen van innovatieve projecten rondom bestaanszekerheid in een Community of Development. Samenwerking met Kansfonds, Instituut voor Publieke Waarden en Optimalistic.
3. Kwaliteit en vakmanschap definiëren door het perspectief van wetenschap & onderzoek, gemeenten en ervaringsdeskundigen met elkaar te verbinden.  
4. Lokale armoede-initiatieven en vrijwilligersorganisaties zijn onmisbaar. We onderzoeken welke samenwerkingsvormen écht werken en hoe we knelpunten tussen gemeenten en het middenveld kunnen oplossen.