Wetgeving en afspraken

Zorgverzekeraars, verhuurders, water- en energiebedrijven zijn volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) sinds 2021 verplicht om signalen van beginnende schulden met gemeenten te delen. Gemeenten zijn verplicht om inwoners een hulpaanbod te doen als zij een achterstandssignaal ontvangen. Een inwoner is niet verplicht om de aangeboden hulp te accepteren.

Uitgangspunt daarbij is dat de vastelastenpartner eerst aantoonbare inspanningen heeft verricht om zelf in contact te komen met de inwoner, bijvoorbeeld via een persoonlijke benadering. Pas wanneer deze inspanningen onvoldoende resultaat opleveren, wordt het signaal doorgezet naar de gemeente.

Alleen díe persoonsgegevens mogen worden verwerkt die noodzakelijk zijn voor vroegsignalering. Zowel de verstrekker als de ontvanger moeten die noodzaak aantonen. Een signaal dat niet voldoet aan de wettelijke vereisten, mag de gemeente niet verwerken.

Lees meer over het juridische kader in hoofdstuk 2 en 3 van de Leidraad vroegsignalering

Landelijke convenant vroegsignalering

Op 10 november 2020 is het Landelijke convenant vroegsignalering (LCV) ondertekend. Het convenant en de bijbehorende modelovereenkomst regelt uniforme afspraken tussen gemeenten en vastelastenpartners, zoals de termijnen waarna de achterstanden worden gemeld, het opvolgen van signalen en wanneer de incasso tijdelijk stopgezet wordt. Uitgangspunt is dat alle vastelastenpartners gelijkwaardig worden behandeld. De gemeente bepaalt wel zelf op welke wijze zij de verschillende signalen opvolgt.

De NVVK faciliteert voor alle gemeenten en vastelastenpartners de ondertekening van de modelovereenkomst die deel uitmaakt van het LCV.

Bekijk het Landelijk Convenant Vroegsignalering en aanvullingen op de website van de NVVK

Verbetermaatregelen en bestuurlijk akkoord

Na het verschijnen van het rapport van de Nationale Ombudsman ‘Hoe eerder, hoe beter’ (februari 2024), hebben de vastelastenpartners, SZW, VNG, Divosa, en de NVVK gewerkt aan het opstellen van verbetermaatregelen. 

De verbetermaatregelen zijn vertaald naar bestuurlijke afspraken met twee concrete, ambitieuze doelstellingen: een verdubbeling van het bereik van vroegsignalering naar 40% eind 2028 en het halveren van de ongewenste uitval van signalen. Deze zijn echter nog niet getekend omdat het kabinet nog geen duidelijkheid heeft gegeven over het herstel van de structurele financiering voor deze wettelijke taak.

Evaluatie Wgs

In juni 2025 is de evaluatie van de Wgs gepubliceerd. De onderzoekers concluderen dat vroegsignalering doeltreffend is, doordat het bijdraagt aan het voorkomen en verminderen van problematische schulden.

Op basis van de evaluatie van de wet stellen zij vast dat door vroegsignalering:

• meer inwoners met (dreigende) problematische schulden een passend hulpaanbod ontvangen en accepteren;
• drempels voor toegang tot integrale schuldhulpverlening omlaaggaan;
• betalingsproblemen niet verder verslechteren en daarmee bedreigende situatie worden voorkomen, en dat schuldhulpverlening hierdoor effectiever is.

Toch zien de onderzoekers ook dat er nog verbeteringen mogelijk zijn. Zij constateren dat er duidelijke verschillen tussen gemeenten zichtbaar zijn. De inzet op vroegsignalering verschilt per gemeente, omdat de schuldhulpverlening gedecentraliseerd is en gemeenten beleidsvrijheid hebben.

In september 2025 publiceerde Divosa de resultaten van een vragenlijstonderzoek onder gemeenten die deelnemen aan de Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden over hun werkwijzen.