Op papier lijkt het simpel: een klantmanager inburgering begeleidt inwoners met een inburgeringstraject en een klantmanager participatie ondersteunt de route richting werk. En toch lijken de Participatiewet en Wet inburgering 2021 elkaar in de weg te zitten. Het is voor medewerkers vaak niet duidelijk welke wet voorrang heeft.

Want wat doe je als iemand verplicht is de taal te leren op B1-niveau maar ook zo snel mogelijk uit de uitkering moet? Zet je dan eerst in op taal zodat diegene daarna een baan op niveau kan bemachtigen? Of moet diegene zo snel mogelijk aan het werk en maar tussendoor de taal een beetje leren? Of kan het toch allebei tegelijk? De uitvoering zoekt antwoorden hoe om te gaan met dit soort casussen.

Standpunt nodig over samenloop

In theorie kunnen de wetten naast elkaar uitgevoerd worden. De ene wet heeft geen voorrang op de andere wet. Het is aan de gemeente zelf om te bepalen in welke situaties zij de voorkeur geeft aan welke wet. Daarom is een standpunt van de gemeente nodig hoe zij de samenloop ziet. Als dat duidelijk is, weet de uitvoering wat zij moet doen. Voordat de Wet inburgering 2021 in werking trad, heeft de VNG een handreiking gemaakt over de wisselwerking tussen de twee wetten. De gemeente heeft drie opties. Zij kunnen een beleidsvisie, beleidsregels of een verordening opstellen om een duidelijker handelingsperspectief te bieden aan de uitvoerders van de wetten.

Wetten verbinden met werkprocessen

Divosa ziet dat gemeenten de wetten in de uitvoering vaak op een van de volgende twee manieren met elkaar verbinden:

• Ofwel er is een (team) medewerkers dat beide wetten uitvoert. Dit is overzichtelijk voor de inburgeraar maar heeft een keerzijde voor de professional. Zowel de Pwet als de Wi2021 zijn in ontwikkeling waardoor veel kennis van actualiteiten en aanpassingsvermogen vraagt van de medewerkers.
• Ofwel de uitvoering van de wetten is belegd bij afzonderlijke teams met een werkproces dat de wetten verbindt.Werkprocessen kunnen de werkzaamheden van de klantmanager inburgering en de klantmanager participatie verbinden met een stappenplan wie wat doet op welk moment. Daarmee blijven twee bestaande werkwijzen vaak intact maar samengevoegd. Dit is duidelijk voor medewerkers, maar voor inwoners betekent dit twee contactpersonen die vaak nog vanuit een eigen opdracht werken aan een traject gericht op (betaald) werk. Daarbinnen is nog de variant dat gemeenten afspraken vastleggen in twee verschillende of één samenhangende beschikking. Het vergt veel afstemming, soms gaan dingen dubbelop en voor de inwoner is het niet altijd duidelijk hoe de afspraken met elkaar samenhangen.

Het Plan Inburgering en Participatie beter benutten

Divosa adviseert om het Plan Inburgering en Participatie (PIP) beter te benutten om interne werkafspraken te maken tussen de verschillende verantwoordelijkheden. Onder andere Dienst Dommelvallei heeft het werkatelier aangepakt om de samenwerking tussen inburgering, werk én inkomen te versterken met een gezamenlijk voortgangsdocument waarin de afspraken uit beide wetten voor iedere inburgeraar staan. Daarnaast organiseren zij collegiale ontmoetingen tussen de medewerkers waardoor gezamenlijke besluiten worden genomen in een casus.

Geïntegreerde werkprocessen zijn niet hetzelfde als een integrale uitvoering 

Dat er goede werkprocessen tussen de verschillende teams zijn, wil niet zeggen dat de inburgering ook integraal wordt uitgevoerd. Daar is nog een stap extra voor nodig. Uitvoeringsorganisatie Laborijn heeft al wel beide wetten vanuit bedrijfsvoering en beleid samengesmolten tot een volledig integrale werkwijze.

Welke wet heeft voorrang in jouw gemeente?

Gemeenten lijken terughoudend in het uitspreken welke wet voorrang heeft. Divosa ziet dat duidelijkheid hierover zowel de uitvoering als inwoners rust biedt. Wat er nodig is zijn gesprekken tussen beleid en uitvoering van de teams Pwet en Wi2021 om duidelijk te krijgen in welke situaties het daadwerkelijk vastloopt. Daaropvolgend kan de gemeente een visie op papier zetten met een uitspraak over welke wet voorrang heeft. Of beschrijf situaties waarin je als gemeente duidelijk maakt wanneer er afgeweken kan worden van de bestaande of leidende visie. Tot slot is het nodig om de werkprocessen hierop aan te laten sluiten waardoor het nog concreter wordt voor de uitvoering.

Voor inburgeraars komt er veel tegelijk op hen af. Een nieuw land, een nieuwe taal, nieuwe regels en vaak ook meerdere professionals die allemaal iets van hen vragen. Juist daarom is samenhang in de ondersteuning cruciaal. Bij Laborijn, het werkontwikkelbedrijf in de regio Achterhoek, is integraal werken geen abstract beleidsidee, maar een bewuste keuze om het traject voor inburgeraars overzichtelijker en effectiever te maken. ‘We doen dit niet omdat integraliteit zo’n mooie term is,’ zegt Anne-Marie Stellwag, strategisch adviseur inburgering bij Laborijn. ‘We doen dit omdat het voor de inburgeraar beter werkt.’

Laborijn voert voor de gemeenten Doetinchem en Aalten de Wet sociale werkvoorziening (Wsw), de Participatiewet en de Wet inburgering 2021 uit. Door deze wetten en ondersteuningslijnen in samenhang te organiseren, ervaren inburgeraars meer rust, duidelijkheid en continuïteit. Eén integrale aanpak, met oog voor taal, participatie en werk, zorgt ervoor dat stappen logisch op elkaar aansluiten en professionals gezamenlijk werken aan duurzame ontwikkeling en meedoen in de samenleving.

Inburgeraars hebben tegelijk te maken met werk, inkomen en inburgering. Maar binnen gemeenten zijn die werelden vaak apart georganiseerd. Bij de Dienst Dommelvallei besloten professionals het anders te doen. Met maandelijkse collegiale ontmoetingen maken zij gezamenlijke afwegingen voordat ze besluiten nemen. Dat voorkomt dat inwoners klem komen te zitten tussen regels – en versterkt het vakmanschap van uitvoerders.

Bij de dienst Dommelvallei, het samenwerkingsverband tussen de gemeenten Geldrop-Mierlo, Nuenen en Son en Breugel, werd die spanning vooral zichtbaar in concrete casussen. Professionals merkten dat zij ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid het juiste deden, maar dat de uitkomst voor de inwoner niet altijd samenhangend was. Wat binnen het ene domein logisch en rechtmatig was, kon in een ander traject juist vertraging of extra druk opleveren. Het probleem zat dus niet in onduidelijke regels, maar in het feit dat afwegingen afzonderlijk werden gemaakt. Juist daar ontstond de behoefte om structureel samen te kijken vóórdat er besluiten vielen.

Divosa

Aïdadreef 8 | 3561 GE Utrecht 
Postbus 9563 | 3506 GN  Utrecht
030 - 233 23 37
info@divosa.nl
divosa.nl

Auteur

Gaby Hauck (Divosa) en Mirjam Gietema (Divosa)

Interviews door Frans van Hout

Eindredactie 

Iris Ruijs (Divosa)

Webredactie

Clarissa Schouten (Divosa)

Versie

maart 2026