Toezichthouder uit zorgen over onafhankelijke cliëntondersteuning

Het is onduidelijk of inwoners met uiteenlopende problemen passende, onafhankelijke cliëntondersteuning krijgen, concludeert Toezicht Sociaal Domein (TSD) na onderzoek. Dat is zorgwekkend, omdat inwoners hierdoor mogelijk niet de brede ondersteuning krijgen waar zij recht op hebben. 

Volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) moeten gemeenten zorgen voor onafhankelijke ondersteuning bij bijvoorbeeld dagbesteding, dakloosheid of psychische problemen. Een cliëntondersteuner helpt bij het verhelderen van problemen, het vinden van passende zorg en het regelen van aanvragen.

TSD ziet dat gemeenten deze ondersteuning op verschillende manieren organiseren, en dat er vaak onvoldoende zicht is op de kwaliteit en of alle doelgroepen bereikt worden. Gemeenten worstelen bijvoorbeeld met de vraag welke eisen zij kunnen stellen aan vrijwilligersorganisaties en hoe ze de samenwerking met en tussen vrijwilligers en beroepskrachten kunnen organiseren. 

Onafhankelijkheid onder druk

In sommige gemeenten lijkt cliëntondersteuning volgens TSD sterk op (toegang tot) zorg vanuit de gemeente zelf. Daardoor kan de onafhankelijkheid in het gedrang komen. Wanneer het vertrouwen tussen inwoner en gemeente laag is, is onafhankelijke ondersteuning extra belangrijk. 

Onbekendheid blijft probleem

Veel inwoners weten niet dat cliëntondersteuning bestaat. De term onafhankelijke cliëntondersteuner is bovendien onduidelijk en inwoners zien zichzelf vaak niet als ‘cliënt’.  Daarnaast ziet TSD dat sociale wijkteams maar weinig doorverwijzen. 

Aanbevelingen voor gemeenten

TSD doet verschillende aanbevelingen aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, aanbieders en gemeenten. Voor gemeenten gaat het onder andere om:

• Ontwikkel een visie en passend, uitvoerbaar beleid met een dekkend aanbod voor alle doelgroepen. En betrek adviesraden sociaal domein daarbij.
• Houd de mogelijkheid open voor onafhankelijke cliëntondersteuning buiten het wijkteam om.
• Maak duidelijke afspraken met aanbieders van zowel beroepskrachten als vrijwilligers over financiën, kwaliteit en samenwerking.
• Vergroot de bekendheid van cliëntondersteuning onder inwoners.

Wat vindt Divosa? 

Divosa vindt dat onafhankelijke (sociaaljuridische) hulp voor iedereen makkelijk bereikbaar moet zijn. Tijdige en persoonlijke hulp voorkomt dat kleine vragen uitgroeien tot situaties die niet meer te overzien zijn. Dat voorkomt niet alleen persoonlijk leed, maar ook hoge maatschappelijke kosten, bijvoorbeeld door langdurige zorgtrajecten.

Om meer inwoners te bereiken is goede samenwerking tussen onafhankelijke cliëntondersteuners en gemeenten, sociaal raadslieden, maatschappelijk werk en huisartsen essentieel.