‘Boete opleggen? Er is zoveel meer mogelijk.’

Binnen één week was de bijeenkomst over naleving in de Wet inburgering 2021 (Wi2021) vol. Dat geeft wel aan dat gemeenten behoefte hebben aan informatie en een goed gesprek. Bijna 70 consulenten en beleidsadviseurs inburgering, kwaliteitsmedewerkers en adviseurs naleving kwamen op 20 januari 2026 naar de gezamenlijke bijeenkomst van Divosa, VNG en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Een terugblik.

‘Wie werkt er met tolken?’ vraagt procesbegeleider Mirjam Gietema van Divosa. De handen van de aanwezigen schieten de lucht in. ‘Ook op dit dossier?’ checkt Gietema. Hier moeten de meesten toch erkennen dat op het gebied van handhaving de communicatie met inburgeraars anders verloopt. Los van het wettelijk kader en de recente uitspraken van de Raad van State en het Europees Hof, wordt er vandaag veel gesproken over motiveren, preventie en afwegingskaders. Want handhaving betekent meer, veel meer, dan boetes opleggen. 

Wettelijk kader en recente uitspraken over handhaving in de inburgering

Recentelijk hebben de Raad van State en het Europees Hof zich uitgesproken over handhaving bij asielstatushouders die onder de Wet inburgering 2013 vallen. Uit de uitspraak volgt dat een boete alleen in uitzonderlijke gevallen kan worden opgelegd als blijkt dat iemand een bewezen en aanhoudend gebrek aan bereidheid tot integratie heeft getoond. De conclusie van VNG en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is dat onder deze voorwaarden gemeentelijke boetes onder de Wet inburgering 2021 wel opgelegd mogen worden.

Handhaving in de Wi2021 is een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeenten en DUO. De regie over de handhaving tijdens het inburgeringstraject ligt bij gemeenten, aan het einde van de termijn is DUO aan zet. DUO legt sinds 15 maart 2023 geen boetes op aan asielstatushouders. Voor gemeenten geldt dat zij boetes kunnen blijven opleggen. Hierbij is het van belang dat zij zorgvuldig zijn door zich echt te verdiepen in de situatie, het gebrek aan bereidheid om te integreren goed te motiveren en dat een boete evenredig is aan de (financiële) situatie van de inburgeraar.

Boete geeft opening om hulp te bieden

De aandacht voor de recente uitspraken doen vermoeden dat het in handhaving enkel draait om het opleggen van boetes. Maar niets is minder waar. Deelnemers zijn het overwegend met elkaar eens dat een boete een laatste redmiddel kan zijn. Niet om het geld wat ermee gemoeid is, maar omdat het een opening biedt voor een gesprek over de nodige gedragsverandering van degene die moet inburgeren. En dat levert informatie op over iemands situatie en geeft mogelijkheden hier hulp bij te bieden. 

Gemeenten verkennen de mogelijkheid om het inburgeringsaanbod te pauzeren. Iemand uit de zaal vertelt hoe ze dit in haar gemeente willen gaan doen: ‘Als iemand meerdere keren is gewaarschuwd, zelfs een boete heeft gekregen en dan nog steeds niet komt? Dan stoppen wij, in overleg met de taalschool, tijdelijk het aanbod. We blijven signaleren en brieven sturen. Hiermee onderbouwen we onze afweging. Als iemand wel weer wil, starten we weer op.’

Knoppen om aan te draaien

Er zijn knoppen waar je als gemeente aan kunt draaien als het om handhaving gaat. Deelnemers gaan in groepjes uiteen en bespreken hun aanpak en ideeën hierop. Welke knoppen dat zijn en welke tips de aanwezigen hebben, lees je hieronder: