Van cliënt naar collega: RVS pleit voor betere arbeidskansen voor mensen met een lvb

De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) roept in het adviesrapport 'Van cliënt naar collega' de overheid en gemeenten op om de focus en middelen structureel te verleggen van zorg naar werk voor mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb). Ruim driekwart van deze groep heeft momenteel geen betaald werk, terwijl werk juist cruciaal is voor hun bestaanszekerheid en eigenwaarde.

In Nederland hebben naar schatting ruim 1 miljoen mensen een licht verstandelijke beperking. Omdat een lagere intellectuele en sociale redzaamheid vaak aan de buitenkant niet te zien is, blijft deze groep in het beleid veelal onder de radar. De cijfers liegen er niet om: meer dan 70% heeft geen betaald werk en tussen de 30 en 50% kampt met psychische problemen.  

Hoewel de toegang tot zorg in Nederland relatief goed geregeld is, schiet het arbeidsmarktbeleid voor deze doelgroep tekort. 'Mensen met een lvb geven zelf aan dat werk onmisbaar is voor hun eigenwaarde. Paradoxaal genoeg bedreigt de stap naar werk vaak de financiële en zorggerelateerde veiligheid die ze momenteel ontvangen,' aldus de RVS.  

Drempels bij werkgevers én in de uitvoering

De RVS benadrukt dat niet de werkzoekenden met een lvb afstand hebben tot de arbeidsmarkt, maar dat de arbeidsmarkt een afstand heeft tot deze groep. Belangrijke knelpunten die in de praktijk spelen:  

• Werkgevers zijn niet altijd op de hoogte van wettelijke regelingen of schrikken terug voor het aanpassen van functies. 
• Hulp en ondersteuning gaan nu vaak nog uit van wat inwoners niét kunnen, in plaats van te focussen op hun talenten en vaardigheden. 
• Versnipperde instrumenten, strenge kaders binnen de Participatiewet en een gebrek aan langdurige, persoonlijke begeleiding (zoals jobcoaches) belemmeren een duurzame plaatsing.  

Aanbevelingen voor de gemeentelijke praktijk

Om van cliënten daadwerkelijk collega's te maken, doet de RVS een aantal concrete aanbevelingen die nauw aansluiten bij de ambities van gemeenten en Divosa-leden:  

1. Zorg voor een financieel en ondersteunend veiligheidsnet, zodat mensen niet bang hoeven te zijn hun zorg of inkomen kwijt te raken wanneer ze gaan werken.  
2. Zet in op passende begeleiding naar en tijdens werk, ook als er langdurig jobcoaching nodig is, de inzet van skillspaspoorten (in kaart brengen en up-to-date houden van wat iemand daadwerkelijk kan en kent) en ontwikkelbudgetten.  
3. Help werkgevers bij het slim herinrichten en aanpassen van taken op de werkvloer, zodat functies naadloos aansluiten bij de mogelijkheden van de medewerker. 
4. Zorgorganisaties en gemeenten moeten participatie en werkontwikkeling standaard opnemen in het ondersteuningsaanbod.  

Wat betekent dit voor Divosa-leden?

Dit rapport geeft een goede analyse van de behoefte en knelpunten rondom ondersteuning van inwoners met lvb-problematiek. Het geeft gemeenten aanknopingspunten voor beleid en benadrukt het belang van ontschotting. Een effectieve aanpak vraagt om samenwerking tussen zorg, welzijn, re-integratie en werkgevers. 

De afgelopen jaren is in Nederland al meer ervaring opgedaan hoe de stap van zorg naar werk kan worden gezet. Zo zijn er landelijk bijna 5000 begeleidingstrajecten die inwoners met een psychische kwetsbaarheid aan het werk helpen, ondersteund vanuit het project Hoofdzaak Werk. Het is zaak dat er landelijk en regionaal aandacht blijft voor deze positieve ontwikkeling.