Rechtsbescherming dakloze mensen onder druk door ontbreken beschikking

Meer dan 60 procent van de centrumgemeenten neemt geen formeel besluit bij aanvragen voor de daklozenopvang. Dat zet de rechtsbescherming onder druk: zonder beschikking kunnen mensen niet in bezwaar of naar de bestuursrechter — en blijven zij vaak zonder opvang en zonder rechtsmiddel achter.

De opvang van dakloze mensen valt onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en wordt uitgevoerd door 44 zogeheten centrumgemeenten. Wanneer iemand zich meldt, beoordelen gemeenten vrijwel altijd eerst de mate van ‘zelfredzaamheid’. Die beoordeling kan ertoe leiden dat iemand geen toegang krijgt tot opvang.

Beschikkingsvrij werken

Uit onderzoek van De Correspondent blijkt dat 27 van de 44 centrumgemeenten ‘beschikkingsvrij’ werken. Dat betekent dat zij geen formeel besluit nemen — tenzij een aanvrager daar expliciet om vraagt of bezwaar wil maken. 

Voor aanvragers is het niet vanzelfsprekend dat zij weten dat zij om een beschikking moeten vragen. Tegelijkertijd is die beschikking nodig om te begrijpen welke rechten zij hebben, hoe bezwaar gemaakt kan worden en binnen welke termijn.

Daar komt bij dat het voor aanvragers niet altijd duidelijk is of er überhaupt een formeel besluit is genomen. Een adviesbrief na een eerste gesprek kan de indruk wekken dat het om een besluit gaat, terwijl dat juridisch niet het geval hoeft te zijn. 

Gemeenten zijn op grond van de Wmo verplicht een formele, gemotiveerde beschikking te geven. Het bestuursrecht beschermt inwoners door overheidsbesluiten toetsbaar te maken. Zonder een beschikking is dit niet mogelijk. 

Wat vindt Divosa? 

Divosa ziet dat het sociaal domein voor grote uitdagingen staat. Tekorten aan geld en personeel maken het moeilijk om iedereen snel en goed te helpen. Dat vraagt soms om laagdrempelige oplossingen, zodat mensen niet onnodig lang hoeven te wachten op hulp.
Tegelijkertijd is het juist voor mensen in kwetsbare situaties, zoals dakloosheid, van groot belang dat de overheid zorgvuldig handelt en duidelijk is over hun rechten. Een formeel besluit is daarbij noodzakelijk: het geeft inzicht, houvast en de mogelijkheid om in bezwaar te gaan als dat nodig is.

Met het programma Robuuste rechtsbescherming ondersteunt Divosa gemeenten bij het versterken en organiseren van die rechtsbescherming.