Blind voor mens en recht: hoe nu verder?

Begin 2024 concludeerde de Parlementaire Enquêtecommissie Fraude en Dienstverlening in het vernietigende rapport Blind voor mens en recht dat zowel de wetgevende, de uitvoerende als de rechtsprekende macht tekort zijn geschoten in het bieden van rechtsbescherming. Op 16 januari debatteerde de Tweede Kamer over de kabinetsreactie, die zij als onvoldoende bestempelde: de aanbevelingen worden slechts deels uitgevoerd en zonder duidelijke financiële dekking. 

De Tweede Kamer nam daarop een aantal moties aan, waaronder over een landelijk dekkend netwerk aan sociaaljuridische ondersteuning, het recht op persoonlijk contact met de overheid en de kracht van de uitvoering. 

De kracht van de uitvoering 

De aangenomen motie van Kamerlid Inge van Dijk onderstreept het belang van de kracht van de uitvoering vanaf het allerprilste begin van beleidsvorming en roept de regering op om met de politieke en ambtelijke leiding van de departementen een voortrekkersrol te pakken. Divosa steunt dit, maar benadrukt: vergeet de rol van de gemeentelijke uitvoering niet. 

Landelijk dekkend netwerk 

Een landelijk dekkend netwerk voor sociaaljuridische ondersteuning is een van de aanbevelingen van de Parlementaire Enquêtecommissie. In haar reactie schrijft het kabinet te investeren in het Juridisch Loket en verwijst zij onder andere naar het programma Robuuste rechtsbescherming van Divosa en Sociaal Werk Nederland om gemeenten te ondersteunen bij de toegang tot sociaaljuridische dienstverlening. Als belangrijke stap richting een landelijk dekkend netwerk lanceert het programma in maart de eerste digitale landelijke digitale sociaaljuridische kaart van Nederland. 

Een aangenomen motie van Kamerlid Jimmy Dijk vraagt de regering om vóór de zomer een uitgebreidere reactie op de aanbeveling, inclusief een investeringsinschatting. Ook Divosa vindt het waardevol om de investeringsbehoefte te onderzoeken, en daarbij is het essentieel om de verschillende financieringsstromen in samenhang te bekijken. Daarnaast waarschuwt Divosa voor de gevolgen als gemeenten vanaf 2026 geen ondersteuning meer krijgen bij de inzet van POK-middelen voor rechtsbescherming.    

Persoonlijk contact met de overheid 

Een andere aanbeveling is het recht op persoonlijk contact met de overheid. Het kabinet is tegen een juridisch afdwingbaar recht in de Algemene Wet Bestuursrecht, omdat het een onverantwoorde druk op overheidsorganisaties zou leggen. De Tweede Kamer nam hierover ook een motie aan over een uitgebreidere reactie met investeringsinschatting. 

Divosa vindt de aanbeveling van de enquetecommissie een sympathiek voorstel, maar heeft ook zorgen over de uitvoerbaarheid, zeker nu de gemeentelijke uitvoering al onder druk staat. Wat Divosa betreft is het vooral belangrijk dat de uitvoering meer ruimte krijgt en voelt om rekening te houden met iemands persoonlijke situatie. We ondersteunen gemeenten bijvoorbeeld met een kennisbank voor de informele aanpak bij bezwaren.