Ondanks onduidelijke financiering komt er geen overzicht in medebewindstaken

Het kabinet komt niet met een totaaloverzicht van alle medebewindstaken en de bijbehorende financiering. Dat schrijft minister Rijkaart van Binnenlandse Zaken in reactie op rapporten van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), die waarschuwen voor een disbalans tussen medebewindstaken en middelen van gemeenten en provincies. Ook Divosa vraagt hier al langer aandacht voor.

In een Kamerbrief op 9 januari 2026 erkent de minister dat de financiële druk op gemeenten groot is en stelt hij zelfs dat medeoverheden soms lijken op een uitvoeringsloket van het Rijk door een gebrek aan beleidsruimte. Toch vindt hij een landelijk overzicht niet wenselijk vanwege de administratieve lasten. Ook benadrukt hij dat gemeenten verantwoording afleggen aan hun eigen gemeenteraad en niet aan het Rijk.

In plaats daarvan wil de minister het aantal specifieke uitkeringen verminderen, introduceert hij de Bijzondere Fonds Uitkering en wil hij met koepelorganisaties in gesprek over betere monitoring van de balans tussen taken en middelen.

ROB noemt besluit verbazingwekkend

De ROB noemt de reactie van het kabinet verbazingwekkend en zorgelijk. Zonder dit totaaloverzicht heeft het parlement namelijk geen zicht op de vraag of gemeenten hun taken wel kunnen betalen.

Volgens de ROB haalt de minister autonomie en medebewind onterecht door elkaar. Bij medebewind verplicht de wetgever gemeenten om rijkstaken uit te voeren en moet het zorgen voor volledige financiering. Bij autonomie gaat het om zelfbestuur over eigen lokaal beleid. 

Risico’s voor bestaanszekerheid

In een recente verkenning van de armoededienstverlening die Divosa uitvoerde in opdracht van VNG, is gewezen op de risico’s van de huidige financiële disbalans. Als de financiering van medebewindstaken tekortschiet, komen zowel de medebewindstaken als de autonome taken van gemeenten onder druk te staan, omdat gemeenten hun begroting sluitend moeten maken. 

Dat raakt direct aan de bestaanszekerheid van inwoners. In de verkenning roepen Divosa en VNG onder andere op om voor de bijzondere bijstand – een medebewindstaak binnen de Participatiewet – te zorgen voor voldoende financiering, zodat gemeenten de bijstand kunnen verstrekken waar inwoners recht op hebben. Dit geldt overigens voor iedere medebewindstaak. 

Wat vindt Divosa?

Hoewel het Rijk de verantwoordingslast voor gemeenten kan verlagen door financieringsvormen aan te passen (zoals minder SPUK-regelingen), blijft het Rijk verplicht om voldoende middelen te verstrekken voor medebewindstaken. Zonder transparant overzicht is niet te beoordelen of het Rijk aan deze wettelijke plicht voldoet. Divosa deelt de grote zorgen van de ROB dat fundamentele rechtsstatelijke afspraken hierdoor onterecht worden gedegradeerd tot slechts een 'mening' of 'perspectief'.