De missie van Marijnissen: het recht terug de wijk in

De rauwe wanhoop van ouders die alles kwijtraakten door het toeslagenschandaal is Lilian Marijnissen onder de huid gekropen en laat haar niet los. Hun strijd vormt de kern van haar nieuwe opdracht als kwartiermaker sociaaljuridische hulp. Haar missie: ervoor zorgen dat iedereen in Nederland laagdrempelig toegang krijgt tot het recht. Gemeenten spelen een belangrijke rol in het organiseren van deze hulp dicht bij inwoners.

Dat sociaaljuridische hulp nu zo hard nodig is, blijkt ook uit de rapporten over de verwaarloosde rechtsstaat die zich de afgelopen jaren opstapelden. Waaronder ‘Blind voor mens en recht’ van de parlementaire enquête naar het toeslagenschandaal, die er mede dankzij haar motie kwam. De conclusie was snoeihard: als er niets verandert, kan dit morgen weer gebeuren. 

Daarom pleit het rapport onder andere voor een landelijk dekkend netwerk van sociaaljuridische hulp, zodat iedereen in Nederland altijd en overal toegang heeft tot deskundige ondersteuning — hulp die écht naast mensen staat wanneer ze vastlopen in een complex systeem. Daar zet Lilian Marijnissen nu haar tanden in. ‘Het allermooiste zou zijn,’ zegt ze, ‘dat er hierna nooit meer een rapport over dit onderwerp geschreven hoeft te worden.’

‘Wij stonden gewoon in het telefoonboek’

Dat deze missie haar zo raakt, is geen toeval: de strijd tegen onrecht loopt als een rode draad door haar leven. In Oss zag ze al jong hoe mensen vastliepen. Huurachterstanden, dreigende huisuitzettingen, ruzie met de baas. Omdat haar vader politiek actief was, lag de drempel laag. ‘Wij stonden gewoon in het telefoonboek,’ vertelt ze. ‘Ik nam dan regelmatig de telefoon op en hoorde de verhalen van mensen die hun hart wilden luchten.’

Eén beeld vergeet ze nooit meer. Ze was een jaar of tien. "Er stond een man op de stoep. Helemaal uit Drenthe naar ons toe gefietst.’ Radeloos, omdat hij nergens anders terecht kon. Het vormde haar besef van hoe diep mensen in de knel kunnen raken.

Verdwaald in de lokettenjungle

Voor Lilian Marijnissen is het uitgangspunt helder: ‘Iemand heeft een probleem — en die moeten we helpen, linksom of rechtsom,’ stelt ze nuchter. ‘Wie dat precies doet, is niet belangrijk.’ Toch is het systeem een 'lokettenjungle' van instanties en regels. Mensen verdwalen, mede omdat hun problemen niet in de bedachte categorieën passen. ‘Is het sociaal? Juridisch? Financieel? Dat zijn hokjes die zijn bedacht, maar waar echte mensen met echte problemen niet in passen.’

Ook een lange reisafstand kan drempels opwerpen. ‘Er zijn plekken waar mensen anderhalf uur met het openbaar vervoer moeten reizen om sociaaljuridische hulp te krijgen — terwijl ze dat vaak niet eens kunnen betalen.’

Een rij wachtenden voor de deur 

Tijdens een werkbezoek aan een Juridisch Loket raakte ze onder de indruk van de snelheid en deskundigheid waarmee mensen geholpen werden — maar ook van het beeld daarbuiten: een rij wachtenden voor een nog gesloten deur. Ze sprak met sommige mensen uit de rij. Eén man vertelde dat hij die nacht op straat had doorgebracht. 

Zijn verhaal maakte pijnlijk duidelijk wat er gebeurt als hulp pas komt als het eigenlijk al te laat is. Daarom moet hulp volgens Lilian Marijnissen op tijd en laagdrempelig zijn. ‘We moeten voorkomen dat mensen nog verder in de knel komen,’ benadrukt ze. ‘Als de energie wordt afgesloten of schulden zich opstapelen, ontstaan pas echt grote problemen. Dan zijn we als samenleving uiteindelijk veel meer kwijt.’

De kracht van samenwerking 

Wat Lilian Marijnissen tijdens haar eerste weken als kwartiermaker juist hoop geeft, is de kracht van samenwerking. Door het hele land ziet ze mooie initiatieven en lokale netwerken waarin professionals elkaar snel weten te vinden. ‘Dat is vaak de sleutel,’ zegt ze. ‘Waar mensen elkaar kennen en samenwerken, kunnen ze iemand direct en adequaat helpen.’

In Breda zag ze hier bij ‘het Huis van het Recht’ een goed voorbeeld van. Daar werkt het Juridisch Loket nauw samen met een sociaal raadsman die al twintig jaar ervaring heeft en het hele netwerk in de stad kent. Samen lopen ze met inwoners mee om problemen direct op te lossen. ‘In zijn eenvoud is het eigenlijk heel effectief,’ zegt Lilian Marijnissen. ‘Zo zou het overal moeten kunnen.’

De sleutelrol van gemeenten

Ook de gemeente speelt een belangrijke rol in de aanpak van sociaaljuridische hulp in Breda. Lilian Marijnissen ziet grote verschillen in hoe gemeenten dit oppakken, maar denkt dat zij een sleutelrol kunnen spelen bij het organiseren van hulp dicht bij de inwoners. ‘Gemeenten zitten in de haarvaten van de wijk. Zij weten wat er speelt, waar mensen samenkomen.’ Daar ligt volgens haar de winst: organiseer de hulp op die plekken waar mensen toch al komen, zodat mensen tijdig en adequaat geholpen worden.

Om die lokale hulp te versterken, richt haar opdracht zich vooral op toegang tot sociaaljuridische hulp in regio’s waar weinig of geen voorzieningen zijn. Maar preventie is volgens Lilian Marijnissen minstens zo belangrijk. ‘Als er beleid of regelgeving is die problemen veroorzaakt, wil je dat als gemeente vroeg weten,’ zegt ze. ‘Dan kun je aan de voorkant ingrijpen, voordat mensen echt in de knel komen.’ Dit kan door een signaleringsoverleg te organiseren, waarbij bijvoorbeeld advocaten, raadslieden, het Juridisch Loket en de gemeente aan tafel zitten om gezamenlijk te bespreken met welke problemen inwoners vaak aankloppen. ‘Dat is onwijs waardevolle informatie’, benadrukt Lilian Marijnissen.

In gesprek met gemeenten 

De komende tijd gaat ze ook graag het gesprek aan met gemeenten. ‘Ik ben zelf 13 jaar gemeenteraadslid geweest, dus ik ken de lokale overheid goed. Ik weet hoeveel er op hun bord ligt. Juist daarom ben ik benieuwd hoe zij kijken naar toegang tot het recht en waar zij tegenaan lopen.’ Geïnteresseerde gemeenten zijn van harte welkom om hierover contact met haar op te nemen via info@kwartiermakersjd.nl.