Een web van vertrouwen als sterke sociale basis

Er wordt, ook als het gaat om preventie van geldzorgen, vaak gesproken over vertrouwen. Meestal wordt dan gedoeld op het vertrouwen dat inwoners al dan niet hebben in de overheid, de formele hulp. Maar vertrouwen is veel breder nodig. Niet alleen vanuit de kant van de inwoners, maar ook vanuit de kant van de laagdrempelige financiële dienstverleners en vanuit de mogelijke vindplaatsen (bijvoorbeeld huisarts of school).

In een web zijn alle draden met elkaar verbonden. Trilt er één draadje? Dan voelt het hele web dat. Zo werkt het ook bij het voorkomen van geldzorgen. Als een inwoner de stap durft te zetten, maar de professional de inwoner niet vertrouwt (of andersom), dan knapt het web. 

Laten we de verschillende draden van dit web eens van dichtbij bekijken.

De vertrouwensdraad tussen inwoner en overheid

Dit is de meest besproken verbinding. Zoals Ernst Ottens in zijn blog van vorige maand al schreef, staat het vertrouwen van inwoners in formele organisaties onder druk. Daarvoor zijn allerlei redenen. Maar wat de redenen ook zijn, het gevolg is dat de drempel naar de overheid vaak hoog is. Dit betekent dat het voor de overheid belangrijk is om te werken aan vertrouwen, onder andere door voorspelbaar en nabij te zijn. Zo hoeft een inwoner niet meer bang te zijn om ergens gekort te worden als hij inzicht geeft in zijn financiële situatie, of dat de overheid zich gaat bemoeien met de kinderen na een vraag om hulp bij geldzorgen. Deze inwoner durft dan te zeggen: ‘ik red het even niet’. 

De vertrouwensdraad tussen overheid en vrijwillige hulp

We moeten beseffen dat we als overheid niet iedereen kunnen bereiken. Daarom is ook het vertrouwen vanuit de overheid heel belangrijk in de andere mogelijke vormen van hulp, via laagdrempelige financiële dienstverlening, zoals via vrijwilligers. 

Hulpverlening is een teamsport. Een schuldhulpverlener van de gemeente en een vrijwilliger van een maatjesproject moeten blind op elkaar kunnen varen. De gemeente moet erop vertrouwen dat de vrijwilliger de inwoner nabijheid biedt; de vrijwilliger moet erop vertrouwen dat de gemeente de complexe dossiers vakkundig afhandelt. Door wederzijds vertrouwen weten de formele hulpverlening en de vrijwilliger elkaar te vinden. Het vertrouwen in elkaar straalt dan hopelijk ook af op de inwoner. Die kan dan voelen dat er vertrouwen tussen de organisaties is, waardoor het vertrouwen van de inwoner in beide organisaties vergroot kan worden.

De vertrouwensdraad tussen vindplaatsen en de inwoner

Vindplaatsen zijn de 'antennes' van het web. Hierbij gaat het om plekken waar de inwoner komt, maar waar misschien niet standaard over geld wordt gesproken. Terwijl geld daar wel een hele belangrijke rol speelt voor een goede dienstverlening, zoals bij de huisarts/apotheker (waarbij geldzorgen gebruik van medicatie of andere zorg in de weg kan staan), maar ook in het onderwijs, waarbij geen geld voor een ontbijt de leerprestaties onder druk zet. 

Door hier het gesprek over geldzorgen op gang te brengen, kunnen signalen eerder worden opgepikt en aangepakt en kan sneller worden doorverwezen naar hulp hiervoor. Maar daarvoor is vertrouwen onmisbaar. Want als je op zo’n vindplaats als professional het gesprek aangaat, deelt een inwoner zijn zorgen vaak pas als er een basis van menselijk vertrouwen is. ‘Hier word ik niet veroordeeld.’ Zonder dit vertrouwen blijft de signalering stil en komt preventie te laat op gang.

De vertrouwensdraad tussen de vindplaatsen en laagdrempelige financiële dienstverlening

Wederzijds vertrouwen tussen de professionals op de vindplaatsen en de financiële dienstverlening is essentieel. De professional hoeft geldzorgen niet zelf op te lossen, maar moet wel weten naar wie deze de inwoner met een gerust hart kan doorverwijzen. Alleen wanneer er vertrouwen is in een menselijke, directe aanpak door financiële dienstverleners zonder bureaucratische molen, durft een professional het gesprek over geld echt aan te gaan. Een ‘warme overdracht’ slaagt immers pas als beide partijen op elkaar kunnen bouwen.

Vertrouwen als wederkerigheid

We vergeten vaak één kant: het vertrouwen van de instantie in de inwoner. Preventie werkt pas echt als we stoppen met handelen vanuit wantrouwen of angst voor fraude, en weer durven uitgaan van de goede wil van de mens tegenover ons.

Een web is zo sterk als de zwakste verbinding. Als de professional de vindplaats niet vertrouwt, of de inwoner de overheid niet, dan valt de preventie door de mazen heen.

Samenhang is de oplossing

Binnen het programma Preventie van geldzorgen werken we aan al deze draden tegelijk. Want alleen in een samenhangend web van vertrouwen, waarin de inwoner, de hulpverlener én de vindplaats zich gesteund voelen, kunnen we voorkomen dat kleine financiële barstjes grote breuken worden.