‘Als je verdwaald bent…’

Wat hebben de Participatiewet in Balans, het Sinterklaasjournaal, kerstborrels en een oude landkaart met elkaar te maken? Iedere maand leggen we een onderwerp binnen de Participatiewet in Balans onder de loep. Deze keer neemt Erik Rutten, Divosa-programmamanager Participatiewet in Balans, ons mee op een ontdekkingsreis binnen de nieuw geboden beleidsruimte in de nieuwe wet.

‘If you are lost, any old map will do.’ Een uitspraak van Karl Weick, een organisatiedeskundige. Nee, ik heb zijn boeken niet gelezen, maar ik hoorde deze uitspraak tijdens een lezing van hoogleraar Maarten van der Steen van de Erasmus Universiteit. Ere wie ere toekomt.

Waarom haal ik hem aan? Over een paar weken start het Sinterklaasjournaal, voor mij altijd hét signaal dat het einde van het jaar nadert. En dus ook dat de eerste wijzigingen vanuit de Participatiewet in Balans in werking treden. Veel gemeenten – zo bleek ook tijdens de afgelopen regiodagen – zijn daar nog zoekende. Heel begrijpelijk, want het gaat vaak om wijzigingen waarvan we eigenlijk niet eens weten hoe groot de betrokken deelpopulatie is (lees vooral: miniem), laat staan in welke situaties. Denk aan de wijzigingen rond mantelzorg, vermogen en giften.

Vandaar: ‘If you are lost, any old map will do.’ Oke, het verhaal achter deze uitspraak is misschien handig om te kennen. In zijn boek vertelt Weick over een Oostenrijkse patrouille aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Ze keren terug van de frontlinie in Noord-Italië en worden in de Dolomieten overvallen door een sneeuwbui. Niets is zo desoriënterend als een flinke sneeuwbui, en dat geldt ook voor deze Oostenrijkers: ze raken volledig het spoor bijster en lijken een beetje in rondjes te draaien. Ze zijn ten dode opgeschreven.

Totdat een van hen onder een boom een oude kaart vindt, met daarop een berglandschap, een pas en, achter die pas – niet onbelangrijk – een dorp. Vastberaden proberen ze dat dorp te bereiken. Ze proberen aan de hand van hun omgeving te bepalen waar ze zich op de kaart bevinden, en vooral waar die pas is. Uiteindelijk besluiten ze dat een bepaald dal tussen twee bergtoppen de op de kaart aangegeven pas moet zijn. Ze worstelen zich door de sneeuw naar dat punt en door de vallei die ze daar aantreffen. En jawel, aan de andere kant vinden ze het beloofde dorp. Al snel ontdekken ze een herberg waar ze zich kunnen warmen (het begint nu wel echt op een kerstverhaal te lijken). Vol trots laten ze de herbergier de kaart zien die hen het leven heeft gered.

‘Mooi’,’ zegt de herbergier ‘maar dit is helemaal geen kaart van deze omgeving.’ Het was dus niet de kaart die hun leven had gered, maar het feit dat de kaart hen hielp hun omgeving gezamenlijk beter te analyseren en samen een richting te kiezen.

Terug naar nu. De kerstborrel is waarschijnlijk al als ‘save the date’ voorbij gekomen. Misschien ben je nog zoekende hoe je invulling geeft aan de nieuw geboden beleidsruimte. En misschien – met bovenstaand verhaal in gedachten – is het juist de moeite waard om niet meteen te kiezen voor een strikte invulling, maar eerst de eerste casussen in 2026 af te wachten. Samen met de uitvoering kun je dan kijken hoe je, met de nieuwe wettelijke kaders in de hand, een weg vindt waar iedereen mee uit de voeten kan. In onbekende situaties is het niet de kaart die het besluit goed maakt, maar dat je gezamenlijk, bewust van je omgeving, een richting kiest.