Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap
Publicatie datum: 14-02-2018

Deze publicatie printen Downloaden als pdf

Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap

Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap

Professionals dienen zelf hun verantwoordelijkheid te nemen om te ‘doen wat nodig is’ in het sociaal domein. Het management moet die ruimte geven, maar wel met een duidelijke visie. Met leiderschap dus. Op het Divosa-symposium ‘Ruimte voor professionals’ op 9 februari deelden wetenschappers en leidinggevenden van gemeenten hun ideeën en ervaringen om deze verandering op gang te brengen.

Een succesrecept is er niet. Wel zijn er een aantal onmisbare ingrediënten die leidinggevenden kunnen gebruiken:

  • Beschouw de verandering in het sociaal domein allereerst als een cultuurverandering; een verandering van het systeem is niet genoeg.
  • Zonder visie van leiders is het geven van ruimte aan professionals gedoemd tot mislukken.
  • Wees als leider beschikbaar voor professionals: geef aandacht en structuur.
  • Reken op meerdere jaren om de benodigde cultuuromslag te maken.
  • Organiseer de verandering als een lerende praktijk: experimenteer, bespreek dilemma’s en bouw samen aan een nieuw verhaal.


Angst voor precedentwerking werkt ons vaak tegen als we professionals de ruimte geven. We wilden bijvoorbeeld de voordeurdelersnorm niet toepassen als kinderen bij hun ouders gingen wonen om daarmee mantelzorg te stimuleren. We hebben erg veel tijd nodig gehad om dit voor elkaar te krijgen.

deelnemer symposium

Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap

Verandering leiden in een verwaarloosde organisatie, hoe doe je dat?

Door Joost Kampen (auteur van het veel bekroonde managementboek ‘Verwaarloosde organisaties’)

  • Verwaarloosde organisaties hebben een gebrek aan aandacht en structuur. Dat zijn ook zaken die verwaarloosde kinderen te kort komen.
  • Wees duidelijk, beschikbaar en betrouwbaar.

Joost Kampen ontdekte dat het gedrag van verwaarloosde kinderen, beschreven in de orthopedagogiek, sterk overeenkomt met dat van verwaarloosde organisaties. Mensen in organisaties zonder helder en betrouwbaar leiderschap komen tot slim afweergedrag: saboteren, non verbale tegenzin, schijnaanpassingen (ja zeggen, maar nee doen), ontkennen van verantwoordelijkheid en ga zo maar door.

Leidinggevenden kunnen niet om dit probleemgedrag heen en dienen grenzen te stellen. De ware verandering begint in de geleefde werkelijkheid en niet in de papieren wenselijkheid. Veranderingen beginnen dus niet met beleidsnota’s, maar in goed leidersgedrag. ‘Wees beschikbaar voor je mensen, geef aandacht en structuur.’

Bekijk de video


Onze professionals zijn heel spaarzaam met het budget voor maatwerk. Er heerst grote terughoudendheid, want ze vinden het gelijkheidsprincipe het belangrijkst. Het is gemakkelijker voor onze medewerkers om iedereen gelijk te stellen dan maatwerk toe te passen.

deelnemer symposium

Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap

Uit de praktijk gegrepen: de lerende organisatie Den Helder

Door afdelingsmanager Willemijn Groot en teamleider Participatie Marco Webeling, gemeente Den Helder

  • Organiseer steun bij het college van B&W en steek daar veel tijd in.
  • Er is veel doorzettingsvermogen nodig om de benodigde veranderingen tot stand te brengen.

Willemijn Groot en Marco Webeling troffen bij hun komst in Den Helder een verwaarloosde organisatie aan. Met alle symptomen van dien en zeer heftige weerstand. Desondanks lukte het hen de bedrijfsprocessen en systemen in Den Helder op orde te krijgen en goede resultaten te boeken.

De weerstand ging heel ver, tot aan beschuldigingen over bedreiging, seksuele intimidatie en valsheid in geschifte aan toe. Het managementteam investeerde het eerste jaar zeker een kwart van de tijd in een goede relatie met het college van B&W en zo hun onvoorwaardelijke steun te krijgen. Toen de organisatie eenmaal in de gaten kreeg dat de leiding niet zou opgeven, keerde het tij. Er kon ‘weer normaal’ worden gedaan, er werden steeds betere resultaten geboekt. 

Het verhaal van Den Helder komt uitgebreid ter sprake in een deelsessie op het Divosa Voorjaarscongres.

Deelnemers symposium


Als manager moet je het aandurven om tot de bodem te gaan. Soms is totale chaos nodig om echte verandering teweeg te brengen.

deelnemer symposium

Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap

Wat heeft de professional nodig om zijn ruimte te benutten?

Door Dr. Albert Jan Kruiter, medeoprichter en actieonderzoeker bij het Instituut voor Publieke Waarden

  • Het zijn meestal niet de regels die het nemen van ruimte in de weg zitten, maar de cultuur.
  • Zonder visie van leiders is het geven van ruimte aan professionals gedoemd tot mislukken.

Mensen denken dat regels de vernieuwing in de weg zitten, maar dat is niet zo. Eerder bedenken organisaties regels om zichzelf te beschermen. Bureaucratie is een cultuuruiting. Om dat te veranderen is daarom een cultuurinterventie nodig, niet een structuuringreep als zelforganiserende teams.

Vooral het streven naar gelijkheid heeft perverse regels opgeleverd: tot je 18e verjaardag heb je recht op jeugdzorg, daarna ineens niet meer. Er zijn instrumenten nodig om professionals de beschikbare ruimte invulling te geven, zoals maatwerkbudget. Ook het juiste gebruik van woorden is belangrijk. Zolang we het over ‘uitvoering’ hebben, zullen de medewerkers uitvoerders blijven. Spreek daarom liever over ‘practitioners’ en ‘lerende praktijken’.

Bekijk de video


Professionals zijn jarenlang gewend om op een bepaalde manier te werken. Het gaat ook weer jaren duren voor ze de omslag kunnen maken. We moeten niet te ongeduldig zijn.

deelnemer symposium

Ruimte voor professionals: een kwestie van leiderschap

Hoe verandert een organisatie?

Door prof. dr. Marcel Veenswijk, hoogleraar Management van Cultuurverandering aan de Vrije Universiteit van Amsterdam

  • Bouw bij veranderingen aan een nieuwe verhaallijn in een leersetting, die energie opwekt, betekenis geeft aan het werk en de kernwaarden inhoud geeft.
  • Weet wat het gemeenschappelijke verhaal is, organiseer betrokken change activators en zorg dat het hele beeld klopt met symbolen en bijbehorend gedrag.

Bij cultuurveranderingen in organisaties draait het altijd om de spanning tussen het verlangen naar eenheid (we doen het samen) en het verlangen tot diversiteit (iedereen is anders). Zoek daarom naar evenwicht tussen beide elementen.

Ook het drijvende verhaal achter de verandering is belangrijk om professionals te verleiden om mee te doen. Zo ondervinden professionals spanning tussen open en eerlijke communicatie en de praktijk op de werkvloer, die een heel ander beeld kan geven. Ga open met die spanning om, adviseert Veenswijk. Experimenteer met wat wel en niet goed gaat, bespreek de dilemma’s in het team en leer daar gezamenlijk van.

Bekijk de video

Je hebt een wachtwoord nodig om deze video te bekijken. Je kunt hem opvragen door een e-mail te sturen naar Chrisje Meima via: cmeima@divosa.nl

Professionals zijn verschillend. De een kan makkelijk met verandering omgaan, de ander moeilijk. Ga daar flexibel mee om: geef de een de ruimte, geef de ander de kaders die hij nodig heeft.

deelnemer symposium

Colofon

Divosa

Koningin Wilhelminalaan 5 | 3527 LA Utrecht
Postbus 2758 | 3500 GT Utrecht
T 030 - 233 23 37
E info@divosa.nl
www.divosa.nl

Tekst

Sigrid van Iersel en Jan Dobbe

Foto's

Divosa

Video's

Rob Vermaas

Versie

februari 2018