Het hebben van betaald werk is voor iedereen belangrijk. Het bepaalt je identiteit, je plek in de samenleving, zorgt voor sociale contacten, structuur, betekenis en voor financiële zekerheid. Echter, het lukt niet iedereen zelf om betaald werk te vinden of te behouden. Mensen bij wie dit niet zelfstandig lukt, hebben vaak een ondersteuningsbehoefte, wat meestal veroorzaakt wordt door psychische problemen.

Voor mensen met een ondersteuningsbehoefte zijn er verschillende begeleidingstrajecten naar werk beschikbaar. Zoals Individuele Plaatsing en Steun (IPS), jobcoaching, Werk als Beste Zorg (WABZ), Supported employment of UWV Werkfit of Naar Werk-trajecten. Ieder begeleidingstraject is beschikbaar voor verschillende doelgroepen en heeft verschillende doelstellingen. Ondanks de veelheid aan aanbod wordt niet iedereen met een ondersteuningsbehoefte voldoende bereikt of voldoende ondersteund.

In het project Doorontwikkeling begeleiding naar werk hebben we meer inzicht en overzicht geboden in het begeleidingsaanbod naar werk voor mensen met een ondersteuningsbehoefte en welke doelgroepen daarin voldoende worden bereikt en bediend. Ook hebben we een eerste schets gemaakt aan welke uitgangspunten goede begeleiding naar werk moet voldoen om ook de mensen die momenteel onvoldoende worden bereikt of bediend, in de toekomst goede ondersteuning te bieden.

Dit heeft geresulteerd in twee praktische producten:

1. een uitwerking van uitgangspunten voor effectieve begeleiding naar werk voor iedereen;
2. een stappenplan voor het kiezen van een passend begeleidingstraject naar werk.

Deze twee praktische producten zijn gebaseerd op bevindingen uit een onderzoek. Hier hebben we ook een synthese-rapportage over geschreven met de belangrijkste resultaten van ons onderzoek bij elkaar gebundeld en een uitwerking van de desk research en groepsinterviews als bijlagen.

Dit project is uitgevoerd door Kenniscentrum Phrenos en Trimbos Instituut, in opdracht van Divosa, in het kader van het Project Hoofdzaak } Werk.

Voor vragen, neem contact op met Lars de Winter via lwinter@kcphrenos.nl.

In het project Doorontwikkeling ondersteuning richting betaald werk hebben Kenniscentrum Phrenos en het Trimbos Instituut onderzocht hoe begeleidingstrajecten naar werk beschikbaar, uitvoerbaar en effectief zijn voor mensen met psychische problemen en bijkomende ondersteuningsbehoeften, zoals cognitieve beperkingen (bijvoorbeeld LVB, NAH) en sociale problematiek (bijvoorbeeld dakloosheid, justitiële problemen). Het onderzoek bestond uit literatuuronderzoek (nationaal en internationaal) en groepsinterviews met experts uit de ggz, re-integratie en beleid. Meer informatie over het onderzoek is terug te vinden in de synthese.

Het einddoel van dit project is een aanpak voor begeleiding naar betaald werk te ontwikkelen die aansluit bij bestaande modellen, zoals supported employment en IPS, voor doelgroepen die met het bestaande aanbod nog niet goed bereikt of bediend worden. Dit betreft vooral mensen met complexe problematiek die buiten de specialistische ggz worden behandeld, of weinig of geen behandeling krijgen. Het betreft ook mensen die onvoldoende ondersteuning ontvangen via reguliere voorzieningen. Denk aan mensen met LVB, multi-problematiek, dak- en thuislozen, forensische en verslavingsproblematiek.

Voor deze doelgroep is behoefte aan een gestructureerde en uniforme aanpak voor begeleiding naar werk, zowel binnen als buiten de ggz. In dit hoofdstuk doen we een eerste aanzet daartoe, door uitgangspunten te beschrijven waaraan zo’n aanpak zou moeten voldoen. We starten met negen universele uitgangspunten voor effectieve begeleiding, gebaseerd op de principes van IPS en de waarden van supported employment. Vervolgens gaan we in op aandachtspunten per fase van een begeleidingstraject en reiken we praktische hulpmiddelen aan. Tot slot bieden we aanvullende tools voor specifieke ondersteuningsbehoeften, zodat begeleiding zoveel mogelijk op maat kan worden aangeboden.

Op basis van de basisprincipes van IPS (B) en de waarden (W) van supported employment hebben we negen universele uitgangspunten voor effectieve begeleiding naar betaald werk op een rij gezet die voor iedereen met psychische problemen toepasbaar zijn, ongeacht diagnose, zorgzwaarte of setting waar je in wordt begeleid. Daarbij hebben we een beknopte toelichting toegevoegd.

1.2.1 Negen universele uitgangspunten

1. Mogelijkheden werkzoekende als uitgangspunt (W1, W10)

Dit uitgangspunt geeft aan dat het belangrijk is om in de begeleiding altijd uit te gaan van de mogelijkheden van de werkzoekende in de zoektocht en behoud van betaald werk, ook als het gaat om de omgang met klachten en het participeren in andere levensgebieden. Hierin draag je als begeleider het principe ‘Arbeid als Medicijn’ uit, wat inhoudt dat participeren in betaald werk ook een positieve bijdrage levert voor het herstel in bredere zin bij mensen.

2. Focus op regulier betaald werk (W2, B1)

Werkzoekenden worden begeleid naar een betaalde baan die in principe toegankelijk is voor iedereen. We zetten ons in voor een ‘echte baan’ (ook wel reguliere betaalde baan genoemd) waar de werkzoekende gelijke rechten en arbeidsvoorwaarden heeft als de ander, de baan aansluit bij de doelen en ambities van de werkzoekende en waar de werkzoekende wordt gewaardeerd.

1.2.2 Basis voor ondersteuning van mensen met psychische problemen bij zoeken baan 

Deze negen uitgangspunten zijn ontwikkeld als basis voor de ondersteuning van mensen met psychische problemen bij het vinden van een baan, en dus niet voor werkbehoud of re-integratie in de oude baan. Het zijn universele uitgangspunten die, variërend in intensiteit en zorgvuldigheid, ingezet kunnen worden voor iedereen, dus:

• Ongeacht diagnose of zorgzwaarte. Voor mensen met ernstige psychische problemen en een hogere zorgzwaarte raden we nog steeds meer specialistische begeleiding, zoals IPS of Werk als Beste Zorg, aan. Mocht daar onverhoopt geen toegang tot zijn, dan schatten we echter nog steeds in dat deze uitgangspunten ook voor deze doelgroep relevant en doelmatig zijn.
• Ongeacht uitkeringssituatie. De uitkeringssituatie kan toegang tot bepaalde diensten in de weg staan. Deze uitgangspunten kunnen echter toegepast worden op iedere vorm van begeleiding naar betaald werk die wordt toegepast of gefinancierd.
• Ongeacht voorziening. Er zijn verschillende voorzieningen beschikbaar in de begeleiding, bijvoorbeeld Werkfit- of Naar Werk-trajecten van UWV of maatwerkvoorzieningen vanuit de gemeente. Deze voorzieningen schrijven geen specifieke begeleidingsstappen voor, dus ook hier kunnen de beschreven uitgangspunten ingezet worden.
• Ongeacht duur van de ondersteuning. We verwachten dat deze uitgangspunten goed uitvoerbaar zijn, zowel voor intensieve kortdurende ondersteuning als voor langdurige ondersteuning.
• Ongeacht setting waarin werkzoekende wordt ondersteund. De uitgangspunten zijn dusdanig beschreven dat deze onafhankelijk van de setting waar de werkzoekende in begeleid wordt kunnen worden toegepast.

3. Toegang voor iedereen (W3, B2)

Iedereen die betaald werk wil, krijgt de kans om daarnaar begeleid te worden, ongeacht diagnose, klachten of andere uitdagingen. Niemand wordt dus uitgesloten en wanneer de context rondom de werkzoekende toegang tot begeleiding naar werk beperkt, wordt gekeken naar passende oplossingen of relevante alternatieven.

4. Zo snel mogelijk begeleiden naar werk (W4, W5, B6)

De focus van begeleiding ligt op het direct zoeken naar een geschikte werkplek. Bij IPS en supported employment wordt het principe dat je werkzoekenden traint op de werkvloer (first place then train) gehanteerd. Onderzoek toont aan dat ook goede resultaten worden bereikt wanneer werkzoekenden wel training van werknemersvaardigheden krijgen voorafgaand aan de plaatsing in werk. Daarom willen wij als uitgangspunt aanhouden dat trainen vooraf mag, mits het direct ondersteunend is aan de zoektocht naar werk en dit de zoektocht niet vertraagt.

5. Voorkeur en keuzes van werkzoekende staan voorop (W6, B4)

Bij de zoektocht naar werk is de voorkeur van de werkzoekende leidend. Het is daarom van belang om een volledig beeld van de interesses, gewenste arbeidsomstandigheden en kwaliteiten van de werkzoekende te hebben en op basis hiervan een passende werkplek te vinden, ongeacht mogelijke krapte op de arbeidsmarkt in de gewenste werkplekken of sectoren.

6. Multidisciplinaire samenwerking (W7, B3)

Er is intensieve samenwerking met alle betrokkenen die een rol spelen in het leven van de werkzoekende, zoals naasten, werkgevers, zorgaanbieders, begeleiders, arbeidsdeskundigen en klantmanagers. Deze samenwerking draagt bij aan een integrale en effectieve begeleiding richting betaald werk. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat de regie altijd bij de werkzoekende ligt. Deze bepaalt zelf wie er betrokken worden en in welke mate. Het is aan de begeleider om de werkzoekende hierin te ondersteunen en te stimuleren, met respect voor diens wensen en grenzen.

7. Ondersteuning bij inkomsten en uitkeringssituatie (W8, B5)

Bij begeleiding richting betaald werk is het essentieel om uitgebreid aandacht te besteden aan de gevolgen voor de inkomsten en uitkeringssituatie van de werkzoekende (benefits counseling). Dit helpt om onzekerheid weg te nemen en weloverwogen keuzes te maken. Wanneer een trajectbegeleider zelf onvoldoende toegerust is met deze kennis, dan moet hier advies in worden gezocht bij experts rondom werk en inkomen vanuit UWV of gemeente.

8. Aansluiten bij werkgevers (W9, W11, B7)

Bij de ondersteuning van werkzoekenden richting betaald werk is het cruciaal om goed aan te sluiten bij de wensen, behoeften en eventuele barrières van werkgevers. Werkgevers moeten worden gezien als volwaardige partners in het proces, met hun eigen vragen en ondersteuningsbehoeften. Het is belangrijk om hen actief te betrekken en te ondersteunen bij het wegnemen van zorgen of drempels, zodat zij zich open kunnen stellen voor inclusief werkgeverschap. Zo ontstaat er ruimte voor duurzame plaatsingen en een werkklimaat waarin iedereen mee kan doen.

9. Focus op carrièreontwikkeling tijdens betaald werk (W12, B8)

Ook na plaatsing is het belangrijk om mensen te blijven ondersteunen op de werkplek. Deze ondersteuning vindt plaats zolang dit nodig is, zolang als gevraagd wordt of zolang als binnen de beschikbare begeleidingstijd mogelijk is. De trajectbegeleider vervult hierbij een coachende rol, zowel richting de werknemer als de werkgever. De focus ligt op het versterken van werknemers- en werkgeversvaardigheden on the job en het stimuleren van loopbaanontwikkeling. De intensiteit en vorm van deze ondersteuning worden afgestemd op de wensen en behoeften van de werknemer.

Begeleidingstrajecten richting betaald werk bestaan uit verschillende fasen, elk met eigen aandachtspunten. Voor iedere fase zijn er specifieke hulpmiddelen beschikbaar die kunnen bijdragen aan een effectievere en meer op maat gemaakte ondersteuning. Hieronder lichten we de verschillende fasen toe, en delen we een aantal bijbehorende hulpmiddelen die professionals kunnen inzetten in de praktijk.

1. Engagement (kennismaking en relatie opbouwen)

In deze fase wordt het fundament gelegd voor een goede werkrelatie tussen de werkzoekende en re-integratieprofessional. Het doel is om vertrouwen op te bouwen, de wensen en motivatie te verkennen en samen te onderzoeken hoe begeleiding naar betaald werk passend is. De voorkeur van de werkzoekende staat hierbij centraal. Het is belangrijk om in deze fase op een toegankelijke en begrijpelijke manier informatie aan te bieden over de begeleidingsmogelijkheden en mogelijke gevolgen van werken (benefits counseling). Dit laatste onderwerp vormt vaak een bron van zorg of twijfel voor mensen met een uitkering die overwegen om (weer) aan het werk te gaan.

2. Zoeken naar passend werk 

In deze fase wordt onderzocht welk werk past bij de interesses, vaardigheden en mogelijkheden van de werkzoekende. Het opstellen van een arbeidsprofiel of werknemersprofiel helpt om richting te geven aan de zoektocht naar passend werk. Ook is het soms nodig om aandacht te besteden aan het versterken van werknemersvaardigheden, zoals samenwerken, plannen en omgaan met feedback.

3. Acquisitie naar betaald werk 

Deze fase richt zich op het actief zoeken naar werk, solliciteren en het betrekken van werkgevers. De voorkeur van de werkzoekende staat hierbij centraal. In deze fase kan het helpend zijn om in te zetten op werknemersvaardigheidstrainingen, zoals sollicitatietraining of sociale vaardigheidstrainingen. Ook kan in dit stadium worden gedacht aan inzet op het versterken van zelfvertrouwen of het verminderen van niet helpende gedachten rondom werk via cognitieve gedragstherapie. Ga hierbij na wat beschikbaar is binnen re-integratiebedrijven of zorgaanbieders waar de werkzoekende bij betrokken is.

Uit het onderzoek kwam naar voren dat maatwerk essentieel is om goede begeleiding naar werk te bieden. Momenteel is een aantal ondersteuningsbehoeften onderbelicht, terwijl deze wel bijzondere aandacht verdienen om meer mensen richting betaald werk te helpen. Hieronder lichten we vier specifieke ondersteuningsbehoeften toe waarin meer maatwerk noodzakelijk is.

1. Aandachtspunten op andere levensgebieden 

Werk is zelden los te zien van andere domeinen. Problemen op het gebied van wonen, financiën of gezondheid kunnen een succesvolle werkstap belemmeren. Het is daarom altijd van belang om ook hier voldoende aandacht voor te blijven houden. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de Regelhulp van het Ministerie van VWS, de website van Simpel Switchen of van Mijn Positieve Gezondheid.

2. Specifieke werknemersvaardigheden

Sommige werkzoekenden hebben extra ondersteuning nodig bij het ontwikkelen van basisvaardigheden voor het functioneren op de werkvloer. Denk aan sociale vaardigheden, structuur aanbrengen of taakvolgorde aanleren. Heb hiervoor aandacht bij het zoeken naar passend werk en bij de afstemming met werkgevers.

3. Van dagbesteding of opleiding naar betaald werk

De overstap van dagbesteding naar betaald werk vraagt om zorgvuldige begeleiding en afstemming met zorgpartners. Ook heeft dit consequenties voor het inkomen van de werkzoekende. Het is daarom belangrijk om de mogelijkheden goed te onderzoeken. De Keuzehulp Simpel Switchen kan hier goede ondersteuning in bieden.

4. Aanpassingen voor mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB)

Voor mensen met een LVB is het belangrijk dat begeleiding aansluit op hun niveau van begrijpen, tempo en behoefte aan structuur. Heldere communicatie, visuele ondersteuning en concrete instructies zijn vaak helpend. Het Kenniscentrum LVB en het Expertisepunt LVB bieden hierin handige informatie.

Veel mensen met psychische en hieraan gerelateerde problemen hebben ondersteuning nodig in het vinden en behouden van betaald werk. Dit is een diverse groep met uiteenlopende wensen, mogelijkheden en ondersteuningsvragen. Er zijn veel verschillende begeleidingstrajecten beschikbaar voor deze doelgroep, maar niet altijd is voor iedereen duidelijk welke opties er zijn en voor wie deze toegankelijk zijn. Dit stappenplan is een praktisch hulpmiddel dat handvatten biedt om stapsgewijs de situatie en wensen van werkzoekenden met psychische problemen in kaart te brengen, zodat het meest passende begeleidingstraject naar werk voor de werkzoekende met psychische problemen kan worden gekozen. Het stappenplan helpt professionals om samen met de werkzoekende passende keuzes te maken en de toegang tot werk te verbeteren.

Met onderstaand stappenplan kom je tot het meest passende begeleidingstraject.

Doel 

Inzicht krijgen in de huidige situatie, motivatie, ondersteuningsbehoefte en wensen van de werkzoekende.

Acties 

Voer een open gesprek over de betekenis van werk en de wens om te werken. Verken daarbij de volgende aspecten:

• Motivatie en zelfvertrouwen

  • Wat zijn drijfveren om (weer) aan het werk te gaan?
  • Hoeveel vertrouwen heeft iemand in het eigen kunnen? (Het geloof in eigen kunnen, self-efficacy, heeft een sterke invloed op motivatie en gedrag.)

• Wensen en voorkeuren

  • Wat zijn iemands kwaliteiten en interesses? Wat voor werk wil iemand doen?
  • Streeft iemand naar betaald werk, vrijwilligerswerk, een werkervaringsplek of een beschutte werkplek?
  • Onder welke omstandigheden kan iemand (duurzaam) aan het werk? Wat heeft iemand nodig om te starten én te blijven werken?

• Eerdere werk- en of leerervaringen

  • Welke werk-, opleidings- of vrijwilligerservaring heeft iemand opgedaan?

• Ondersteuningsbehoeften

  • Heeft iemand genoeg aan een kleine stimulans, of is er behoefte aan langdurige, intensieve begeleiding?
  • Heeft iemand ondersteuning nodig bij het vinden van werk, het behouden van werk, of beide?
  • Zijn er belemmerende factoren die werk bemoeilijken? Besteed hierbij ook aandacht aan belangrijke randvoorwaarden, zoals huisvesting, gezondheid en financiële situatie.

Doel 

Bepalen welke instantie verantwoordelijk is voor re-integratie en financiering en, wie betrokken is vanuit deze instantie.

Uitkeringssituaties

• Arbeidsovereenkomst of oud-werkgever nog betrokken omdat ze eigen risicodrager zijn 

  • Verantwoordelijkheid: Werkgever en werknemer
  • Mogelijke ondersteuning: Diverse re-integratietrajecten via (commerciële) re-integratiebedrijven.

• Gemeentelijke uitkering (Participatiewet)

  • Verantwoordelijkheid: Gemeente en werkzoekende
  • Mogelijke ondersteuning: Diverse participatietrajecten, detacheringsbanen, jobcoaching, leerwerktrajecten en (via de ggz-aanbieder) Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Het aanbod van begeleidingstrajecten naar werk varieert sterk per gemeente.
  • Vraag na wie de betrokken klantmanager is vanuit de gemeente en bespreek de mogelijkheden en wensen op het gebied van begeleiding naar betaald werk.

• UWV-uitkering

  • Verantwoordelijkheid: UWV en werkzoekende
  • Mogelijke ondersteuning: Modulaire dienstverlening, Werkfit maken/ Naar werk, Jobcoaching en (via de ggz-aanbieder) Individuele Plaatsing en Steun (IPS).
  • Vraag na wie de contactpersoon is bij het UWV en bespreek de mogelijkheden en wensen op het gebied van begeleiding naar betaald werk.

• Niet-uitkeringsgerechtigd (NUG)

  • Verantwoordelijkheid: Gemeente en werkzoekende
  • Mogelijke ondersteuning: Diverse participatietrajecten, detacheringsbanen, jobcoaching, leerwerktrajecten en (via de ggz-aanbieder) Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Het aanbod van begeleidingstrajecten naar werk varieert sterk per gemeente.
  • Vraag na of er al iemand betrokken is vanuit de gemeente.

Doel 

Inzicht krijgen in lopende zorg- en begeleidingstrajecten en de rol die hulpverleners kunnen spelen in werktoeleiding.

Te bespreken onderwerpen

• Is de werkzoekende in behandeling bij een ggz-organisatie of ontvangt die begeleiding?
• Komt het thema werk aan bod binnen de behandeling of begeleiding?
• Zijn er begeleidingstrajecten naar werk beschikbaar via de zorg- of begeleidingsinstelling?
• Kunnen zorgverleners actief betrokken worden bij het werktraject?

Ongeacht de keuze van het begeleidingstraject, is het aan te raden om – indien de werkzoekende dat wenst – afstemming te zoeken met de behandelaar of begeleider. Overleg samen welk traject het meest passend is en wie welke verantwoordelijkheid opneemt.

Voorbeelden van begeleidingstrajecten vanuit (specialistische) ggz en begeleidingsorganisaties

• IPS (Individuele Plaatsing en Steun)

  Gericht op het snel vinden en behouden van regulier betaald werk, geïntegreerd met ggz-behandeling. Werkzoekenden worden door een IPS-trajectbegeleider ondersteund in alle fasen van de begeleiding in nauwe afstemming met zorg, begeleiding, werkgever, naasten en uitkeringsinstantie.

• WABZ (Werk als Beste Zorg) 

  Benadert werk expliciet als onderdeel van zorg en herstel, met samenwerking tussen zorg- en arbeidsprofessionals van het UWV of de gemeente die samen werkzoekenden ondersteunen. WABZ wordt momenteel uitgevoerd in de arbeidsmarktregio Twente en Drechtsteden.

• Begeleidingstrajecten met bredere doelen dan alleen werk 

  Veelgebruikte methodieken zijn de Individuele Rehabilitatie Benadering (IRB) en Steunend Relationeel Handelen (SRH). Deze trajecten richten zich niet uitsluitend op werk, maar ook op bredere aspecten van herstel en participatie. Omdat deze methodieken niet primair gericht zijn op begeleiding naar betaald werk, zijn ze niet opgenomen in het overzicht van begeleidingstrajecten naar werk.

Doel 

Inzicht krijgen in het regionale aanbod, zodat een passend begeleidingstraject gekozen kan worden dat aansluit bij de behoeften van de werkzoekende.

Op basis van de vorige stappen (1 t/m 3) heb je inzicht in:

• de wensen en mogelijkheden van de werkzoekende,
• de uitkeringssituatie,
• en eventuele betrokken zorgverleners.

Als laatste stap breng je in kaart welke begeleidingstrajecten in de regio beschikbaar zijn en aansluiten bij de ondersteuningsbehoefte van de werkzoekende. Het globaal overzicht van begeleidingstrajecten naar werk kan hiervoor gebruikt worden.

Zo vind je het regionale aanbod

• Elke regio heeft een Werkgeversservicepunt (WSP). Hier werken UWV, gemeenten en andere partners samen aan dienstverlening voor werkzoekenden.
  Bekijk het overzicht van WSP's en contactpersonen via: www.samenvoordeklant.nl
• In elke arbeidsmarktregio is of komt een Werkcentrum: één loket waar werkzoekenden en werkgevers terecht kunnen voor hulp, begeleiding en scholingsmogelijkheden. 
  Zoek jouw Werkcentrum op: www.werkcentrum.nl
• Veel gemeenten gebruiken de Instrumentengids EVA. Deze digitale gids biedt overzicht van lokale voorzieningen, zoals sociale activering, scholing, jobcoaching en IPS.

Onderstaande tabellen geven een globaal overzicht van veelvoorkomende begeleidingstrajecten, afgestemd op de wensen van de werkzoekende: betaald werk, opleiding of onbetaald werk, de hierbij horende mogelijke uitkeringssituatie en eventuele zorg of begeleiding. De praktijk is vaak complexer dan in één overzicht samen te vatten, maar deze tabellen biedt een praktisch startpunt. In de verdere toelichting worden ook enkele veelbelovende kleinschalige initiatieven besproken die niet in dit overzicht zijn opgenomen.

2.6.1 Begeleidingstrajecten uitgevoerd in de zorg

(Vrijwilligers)werk krijgt binnen de geestelijke gezondheidszorg en begeleidingsorganisaties steeds meer aandacht als onderdeel van herstel en behandeling. Hieronder vind je een toelichting op begeleidingstrajecten naar werk die vanuit de zorg worden aangeboden.

Individuele plaatsing en steun (IPS)

• Doel: Het vinden en behouden van een regulier betaalde baan.
• Doelgroep: Mensen met psychische problemen die in behandeling of begeleiding zijn bij een ggz-(behandel)team dat IPS aanbiedt.
• Duur: Twee tot drie jaar.
• IPS is een evidence-based methodiek die mensen met psychische kwetsbaarheid ondersteunt bij het zo snel mogelijk vinden van een betaalde baan en hen helpt deze te behouden. De methodiek is gebaseerd op acht principes, waaronder: snelle arbeidsbemiddeling, begeleiding op maat, samenwerking tussen zorg en werk en langdurige ondersteuning. Het uitgangspunt is dat werk bijdraagt aan herstel en kwaliteit van leven. Voor meer informatie, kijk op werkenmetips.nl.
• Financiering van IPS-trajecten verloopt via gemeente, UWV en in sommige gevallen via werkgevers.

IPS-Onderwijs

IPS ondersteuning kan zich ook richten op een opleidingswens. 

• Doel: Het volgen of hervatten van onderwijs.
• Doelgroep: Mensen met psychische problemen die in behandeling of begeleiding zijn bij een ggz-(behandel)team dat IPS aanbiedt.
• Duur: Twee tot drie jaar.
• IPS-Onderwijs is een variant van IPS dat zich richt op het realiseren van een opleidingswens. De begeleiding ondersteunt bij het vinden van een passende opleiding en het succesvol afronden hiervan. De aanpak is vergelijkbaar met IPS naar werk en wordt afgestemd op de behoeften van de deelnemer. In tegenstelling tot IPS gericht op werk, is er nog geen structurele financiering voor IPS-O.

Werk als beste zorg (WABZ)

• Doel: Het vinden en behouden van een regulier betaalde baan, maar het vinden van beschut werk, vrijwilligerswerk of opleiding kan ook als een doel worden beschouwd.
• Doelgroep: Mensen met psychische problemen die in behandeling of begeleiding zijn bij Dimence, Mediant, Yulius of Vincent van Gogh.
• Duur: Twee tot drie jaar.
• In de arbeidsmarktregio's Twente en Drechtsteden worden 'Werk als beste zorg'(WABZ)-trajecten ingezet. In deze trajecten werken begeleiders vanuit de ggz samen met contactpersonen van de betrokken uitkeringsinstantie, waardoor elkaars expertise wordt benut. De ggz-instelling neemt de begeleiding van de cliënt op zich, terwijl de uitkeringsinstantie verantwoordelijk is voor de bemiddeling naar werk. Voor meer informatie, kijk op samenvoordeklant.nl (pdf).

Begeleidingstrajecten gefinancierd door het UWV

Het UWV kan re-integratietrajecten en voorzieningen inkopen bij re-integratiebureaus en zorg- en begeleidingsorganisaties die dergelijke trajecten aanbieden. In Nederland zijn er veel verschillende soorten re-integratiebureaus, elk met hun eigen specialisme en manier van werken. Voor meer informatie over het inkoopkader van de re-integratiediensten van het UWV, kijk  op uwv.nl.

Modulaire dienstverlening

Voor wie nog niet toe is aan een Werkfit Maken of Naar Werk-traject zijn er modulaire re-integratiediensten. Dit zijn losse modules die ingezet kunnen worden voor specifieke doelen binnen het re-integratietraject. De modules:

• Participatie interventie. Deze dienst is gericht op het activeren van de cliënt.
• Bevorderen maatschappelijke deelname. Deze dienst is gericht op het vergroten van de fysieke en psychische weerbaarheid van de cliënt in relatie tot werk.
• Begeleiding tijdens scholing. Deze dienst is voor cliënten die ondersteuning nodig hebben bij het volgen van een opleiding.
• Praktijkassessment: Deze dienst is voor cliënten die moeilijk in kunnen schatten wat de mogelijkheden zijn om te werken en dit  in de praktijk willen leren.
• Doelgroep: Brede doelgroep.
• Duur: Een modulair traject duurt maximaal vijf maanden (behalve Begeleiding bij Scholing).

Werkfit Maken-traject

• Doel: Dit traject is niet gericht op het vinden van werk, maar op het verbeteren van werknemersvaardigheden, het vergroten van persoonlijke effectiviteit en het aanpakken van belemmeringen om weer aan het werk te kunnen gaan.
• Doelgroep: Brede doelgroep.
• Duur: Een Werkfit Maken-traject is maatwerk en heeft geen vaste duur, maar er geldt een maximum aantal uren en een maximale duur, afhankelijk van de uitkering.
• Voorbeelden van activiteiten: sollicitatietrainingen, coaching, werkervaringsplekken, beroepskeuzetests.

Naar werk-traject

• Doel: Een Naar Werk-traject volgt vaak op een Werkfit Maken-traject. In dit traject ligt de focus op het vinden van een baan of het beginnen van een eigen onderneming.
• Doelgroep: Brede doelgroep.
• Duur: Ook dit traject is maatwerk zonder vaste duur, maar met een maximum aantal uren en een maximale duur, afhankelijk van de uitkering.
• Voorbeelden van activiteiten: arbeidsbemiddeling, netwerken, sollicitatiebegeleiding.

Jobcoaching

• Doel: Een jobcoach begeleidt mensen bij het verrichten van arbeid, met als doel een duurzame werkplek te realiseren.
• Doelgroep: Brede doelgroep.
• Duur: Een jobcoachtraject is maatwerk en kan maximaal voor een periode van 3 jaar ingezet worden. Alleen in bijzondere gevallen kan het daarna nog worden verlengd.
• Interne en externe jobcoachtrajecten: Het UWV verstrekt jobcoaching aan werkenden met een structureel functionele beperking die behoefte hebben aan dergelijke ondersteuning. Deze ondersteuning wordt vaak uitgevoerd door een externe jobcoachorganisatie. Sommige bedrijven hebben echter interne jobcoaches in dienst, die ook door het UWV gefinancierd kunnen worden.

Begeleidingstrajecten gefinancierd door gemeente

De voorzieningen en re-integratietrajecten die worden aangeboden of ingekocht, verschillen per gemeente. Veel gemeenten hebben een specifieke afdeling Werk en Inkomen, of een vergelijkbare afdeling met een andere naam, die verantwoordelijk is voor deze diensten. Sommige gemeenten bieden de trajecten zelf aan en hebben trajectbegeleiders of klantmanagers-werk en jobcoaches in dienst, terwijl andere gemeenten deze diensten uitbesteden aan re-integratiebedrijven. 

Sterk met Werk of Scholing

• Doel: Het vinden, behouden of hervatten van een passende school, studie of baan. Deze begeleiding kan zich ook richten op het voorkomen van uitval.
• Doelgroep: Jongeren van 16 tot en met 26 jaar met psychische problemen die dreigen vast te lopen of zijn vastgelopen in school, studie of werk. Dit traject is beschikbaar in de regio’s Groot Amsterdam en Utrecht.
• Duur: De begeleiding duurt maximaal een jaar.
• Dit individuele begeleidingstraject is flexibel inzetbaar en richt zich onder andere op: behoud van school / studie / werk,  toeleiding naar school/studie en re-integratiebegeleiding naar werk.
• Voor meer informatie, kijk op samenvoordeklant.nl.

Sterk met werk

• Doel: Re-integratie naar betaald werk of werk-leertraject (BBL).
• Doelgroep: Werkzoekenden met psychische klachten van 27 jaar en ouder die onder de gemeentelijke doelgroep vallen en geen IPS traject kunnen krijgen. Dit traject is beschikbaar in de regio’s Groot Amsterdam en Utrecht.
• Duur: De begeleiding duurt maximaal een jaar.
• Dit individuele begeleidingstraject wordt uitgevoerd door trajectbegeleiders met kennis van de ggz.
• Voor meer informatie, kijk op samenvoordeklant.nl.

De Harde Leerschool

De Harde Leerschool is een stichting die landelijk opereert en met verschillende gemeenten, bedrijven en instellingen samenwerkt. 

• Doel: Het basisprogramma van de Harde Leerschool richt zich op het weerbaar en werkfit maken van mensen. De Harde Leerschool biedt ook het maatwerkprogramma Back in the Game aan. Dit traject is gericht op het voorkomen van schooluitval en het ondersteunen van (jong)volwassenen die al uitgevallen zijn en graag terug naar school willen.
• Doelgroep: Het basisprogramma is voor (jong)volwassen mannen en vrouwen van 18+ die gemotiveerd zijn om iets te veranderen in hun leven. Het programma Back in the Game is bedoeld voor jong(volwassenen).
• Duur: Stichting de Harde Leerschool heeft programma’s van tien tot twaalf weken.
• Het basisprogramma van De Harde Leerschool is een programma van tien weken, dat bestaat uit een combinatie van fysieke uitdaging, persoonlijke vorming en het versterken van talenten. Zelfinzicht, zelfvertrouwen en zelfredzaamheid staan daarbij centraal. 
  Het programma Back in the Game is een maatwerktraject dat zich specifiek richt op het voorkomen van schooluitval en het bieden van nieuwe perspectieven aan (jong)volwassenen die terug naar school willen.
• Voor meer informatie, kijk op dehardeleerschool.nl.

Actief herstel – Stap voor stap naar (beschut) werk

Dit begeleidingstraject wordt uitgevoerd in Twente door Mediant.

• Doel: In dit traject kunnen mensen die deelnemen aan dagbesteding onderzoeken of (beschut) werk een haalbare vervolgstap is.
• Doelgroep: Dit traject is bedoeld voor mensen die momenteel deelnemen aan dagbesteding bij Mediant.
• Duur: De begeleiding duurt maximaal twee jaar.
• De deelnemer bepaalt samen met de begeleiders het tempo en de doelen van het traject. Stappen kunnen klein zijn en tussentijds worden aangepast. De trajectbegeleider helpt bij het vinden van passend werk, rekening houdend met de psychische kwetsbaarheid. Persoonlijke begeleiding is mogelijk op de werkvloer en de deelnemer behoudt altijd het recht om terug te keren naar de dagbesteding als het traject niet goed verloopt. Ook de uitkeringssituatie wordt zorgvuldig begeleid.
  De gemeente Enschede is partner in dit traject, maar deelname is ook mogelijk voor kandidaten uit andere gemeenten of met een UWV-uitkering.

Voor meer informatie, kijk op mediant.nl.

Jobcoaching

• Doel: Een jobcoach begeleidt mensen bij het verrichten van arbeid en heeft als doel een duurzame werkplek te realiseren.
• Doelgroep: Brede doelgroep.
• Duur: De invulling en gebruik van jobcoachtrajecten variëren per gemeente.
• Interne en externe jobcoachtrajecten: Voor mensen die onder de Participatiewet vallen, kan de gemeente jobcoaching organiseren en financieren. Dit kan worden ingekocht bij externe partijen, maar sommige gemeenten hebben ook eigen jobcoaches in dienst. Daarnaast hebben sommige bedrijven interne jobcoaches in dienst die door de gemeente vergoed kunnen worden.

• Synthese project Doorontwikkeling begeleiding naar werk (juli 2025)
• Uitwerking desk research project Doorontwikkeling begeleiding naar werk (juli 2025)
• Rapportage uitwerking groepsinterviews project Doorontwikkeling begeleiding naar werk (juli 2025)

Divosa

Aïdadreef 8 | 3561 GE Utrecht 
Postbus 9563 | 3506 GN  Utrecht
030 - 233 23 37
info@divosa.nl
divosa.nl

Deze publicatie is ontwikkeld door Kenniscentrum Phrenos en Trimbos Instituut, in opdracht van Divosa, in het kader van het project Hoofdzaak } Werk.

Auteurs 

Simone Wienk (Kenniscentrum Phrenos)
Lars de Winter (Kenniscentrum Phrenos)
Anne Willems (Kenniscentrum Phrenos)
Aafje Knispel (Trimbos Instituut)
Anne van Jaarsveld (Trimbos Instituut)
Nicole van Erp (Trimbos Instituut)

Met dank aan alle professionals die via de focusgroepen en co-creatiesessies hebben bijgedragen aan de totstandkoming van deze publicatie.

Coördinatie

Elly Hekman (Divosa)

Visual

Veronique Gielissen (Divosa)
Sander Antonides (Cinnamon Interactive)
Ramon Helmus (Cinnamon Interactive)

Webredactie

Mathilde Kroon (Divosa)

Contact

Heb je vragen over deze publicatie? Neem dan contact op met:
Lars de Winter, Kenniscentrum Phrenos
E-mail: lwinter@kcphrenos.nl