Veelgestelde vragen DDAS

Aansluiten op DDAS Schuldhulp

Om DDAS Schuldhulp goed in te regelen binnen je organisatie, hebben we een stappenplan opgesteld. Dit kun je delen met beleidsadviseurs, applicatiebeheerders, privacy officers en managers.

Aansluiten op DDAS Vroegsignalering

Om (veilige) aanlevering voor jouw gemeente(n) mogelijk te maken, moet je de volgende stappen zetten:

• Machtig je softwareleverancier: Geef toestemming om minimaal vier keer per jaar automatisch gegevens aan te leveren aan het CBS.
• Stem af met de privacy officer: Het delen van gegevens vereist een zorgvuldige privacytoets. De privacy officer moet de volgende acties ondernemen:
  • Bekijken welke gegevens aangeleverd moeten worden.
  • Bepalen of er een Data Protection Impact Assessment (DPIA) nodig is. Gebruik hiervoor de basis voor de DPIA.
  • Voer je de schuldhulpverlening uit namens de gemeente? Ga na of er aanvullende afspraken nodig zijn.

Vanuit DDAS publiceren we landelijke overzichten. Jouw gemeente wordt daarin een witte vlek. Dat leidt mogelijk tot vragen van je wethouder en van de gemeenteraad. Daarnaast mis je de mogelijkheid om inzicht te krijgen in je lokale situatie wat betreft schuldhulpverlening en vroegsignalering, in vergelijking met andere gemeenten. Dit is juist een mooie manier om beleid en de effecten ervan te toetsen en verder te ontwikkelen.

Meedoen betekent dat je gesprekken over extra financiering kunt onderbouwen met inzicht in het effect van je werk, en de maatschappelijke besparing die het oplevert. Dit is ook op landelijk niveau van belang. Als jij meedoet, kunnen we een nauwkeurig beeld creëren hoe de schuldhulpverlening er in Nederland voor staat.

Het CBS is dé organisatie in Nederland voor het ophalen, beheren en ontsluiten van gegevens en statistieken. Zij hebben de expertise om dit op een veilige manier te doen en zijn onafhankelijk. Bovendien is het hierdoor mogelijk om gegevens veilig en anoniem te koppelen aan andere beschikbare gegevens bij het CBS, zodat we bijvoorbeeld inzicht krijgen in specifieke doelgroepen binnen de schuldhulpverlening.

De data wordt uitsluitend gedeeld met het CBS. Een uitgebreide beschrijving van deze gegevens vind je in het informatiemodel:

• Informatiemodel schuldhulpverlening
• Informatiemodel vroegsignalering

Het CBS pseudonimiseert de data direct. Daarna publiceert het CBS de gegevens als openbare statistieken op geaggregeerd niveau (dat betekent in dit geval: als totalen per gemeente). Deze statistieken zijn dus nooit te herleiden naar een specifiek persoon.

Het is voor gemeenten niet mogelijk om slechts een deel van de gegevens aan te leveren. Als je verschillende onderdelen weglaat, ontstaat er een vertekend beeld van de werkelijkheid en kunnen we de gegevens onderling niet meer betrouwbaar vergelijken.

Wel kun je specifieke personen of individuele signalen uitsluiten van de levering. Dit doe je bijvoorbeeld wanneer een inwoner expliciet heeft aangegeven dat de gemeente diens gegevens niet verder mag gebruiken.

In principe is alleen het burgerservicenummer (BSN) nodig. In de praktijk ontbreekt het BSN echter bij veel binnengekomen signalen. Leveranciers van energie en drinkwater of verhuurders sturen namelijk geen BSN mee. Als gemeente zou je dit dan allemaal zelf handmatig aan de dossiers moeten toevoegen.

Als het BSN ontbreekt, koppelen we de data op basis van postcode, huisnummer, geboortedatum en geslacht. Zo kan het CBS de gegevens alsnog verrijken met demografische kenmerken. Zonder de geboortedatum is deze koppeling niet mogelijk.

Ja, dat kan. De gegevens die het CBS publiceert, zijn als .csv-bestand te downloaden. Die kun je vervolgens inlezen in het eigen dashboard.

De gegevens die het CBS ontvangt zijn gekoppeld aan persoonlijke gegevens als BSN of geboortedatum, geslacht, postcode en huisnummer. Ze zijn dus niet geanonimiseerd. Het CBS pseudonimiseert de data direct na binnenkomst (het vervangen van direct identificerende gegevens door een unieke code).

Dankzij de herleidbare gegevens kan het CBS de binnengekomen informatie koppelen aan andere databestanden, zoals specifieke kenmerken van een huishouden. Dat doet het CBS bijvoorbeeld ook voor de bijstandsstatistieken (gegevens over bijstandsgerechtigden).

Het CBS publiceert de gegevens als openbare statistieken op geaggregeerd niveau (dat betekent in dit geval: als totalen per gemeente). Deze statistieken zijn dus nooit te herleiden naar een specifiek persoon.
 

Nee, nooit. Het CBS hanteert hierin strikte privacyregels. We willen in de toekomst bijvoorbeeld graag inzoomen op specifieke groepen, zoals het aantal bereikte inwoners per gemeente met een betalingsachterstand bij hun zorgverzekering. Als blijkt dat deze groep in een bepaalde gemeente zo klein is dat de cijfers alsnog herleidbaar zouden kunnen zijn naar individuen, dan publiceert het CBS deze gegevens niet. Privacy is voor het CBS een harde basisvoorwaarde.

Op basis van de DPIA is hiervoor de volgende constructie gevolgd:

1. De AVG-grondslag (artikel 6 lid 1 sub c AVG): de verstrekking is noodzakelijk om te voldoen aan een wettelijke verplichting. Artikel 33 van de Wet CBS verplicht gemeenten namelijk om gegevens aan het CBS te leveren. Dit vult de algemene AVG-grondslag in.
2. De specifieke basis voor het BSN (artikel 46 lid 1 UAVG): De AVG-grondslag alleen is niet voldoende voor het BSN; de UAVG vereist een aanvullende wettelijke basis. Deze basis rust op de volgende artikelen:
   • Artikel 10 Wabb: gemeenten én het CBS zijn als overheidsorganen bevoegd het BSN te gebruiken bij de uitvoering van hun wettelijke taken.
   • Artikel 8c Wgs: geeft de gemeente expliciet de bevoegdheid het BSN te verwerken in het kader van schuldhulpverlening, inclusief vroegsignalering.
   • Artikel 33 jo. 34 Wet CBS: geeft het CBS de bevoegdheid het BSN op te vragen en te ontvangen van gemeenten voor statistische doeleinden. 
3. Verenigbaar vervolggebruik (artikel 5 lid 1 sub b AVG): Omdat de gemeente het BSN oorspronkelijk heeft verzameld voor de Wgs (schuldhulpverlening) en niet voor statistiek, is een onderbouwing voor deze verdere verwerking nodig. Artikel 5 lid 1 sub b AVG biedt deze ruimte: dit artikel stelt dat verdere verwerking voor statistische doeleinden als verenigbaar met het oorspronkelijke doel wordt beschouwd.

Nee, er wordt geen aparte overeenkomst per gemeente afgesloten. De basis hiervoor is als volgt:

• Wettelijke grondslag: Het CBS vraagt en ontvangt gegevens op basis van de CBS-wet. In het kader van de AVG handelt het CBS hierbij vanuit de grondslag 'algemeen belang'. Omdat deze wettelijke taak al is vastgelegd, is een aanvullende leveringsovereenkomst niet nodig.
• Privacy en DPIA: Het CBS heeft een DPIA (Data Protection Impact Assessment) opgesteld. Hierin is de standaardwerkwijze rondom dataprivacy en de impact op personen en bedrijven beschreven

Als er gegevens bij het CBS worden aangeleverd die eigenlijk niet gedeeld hadden mogen worden, is er sprake van een datalek. Als aanleverende gemeente ben je hier zelf verantwoordelijk voor.

Zodra het CBS dit merkt, melden zij het datalek en verwijderen ze de onterecht aangeleverde bestanden. De gemeente moet het incident vervolgens zelf verder oppakken en actie ondernemen om herhaling in de toekomst te voorkomen.

Nee, in dat geval is een DPIA niet verplicht. In specifieke situaties kan uit een pre-DPIA blijken dat er geen DPIA nodig is, omdat er bijvoorbeeld geen sprake is van verwerking van persoonsgegevens van kwetsbare personen of van grootschalige verwerking. Gemeenten hebben dus de ruimte om zelf te beoordelen of een DPIA noodzakelijk is.

De samenwerkingspartners van DDAS hebben echter bewust gekozen voor een standaard DPIA. Dit neemt vooraf al vragen van gemeenten over de gegevensverwerking zoveel mogelijk weg. Bovendien hoeven gemeenten die zelf concluderen dat zij een DPIA nodig hebben, hierdoor niet het wiel uit te vinden: zij kunnen de standaard DPIA direct overnemen.

Wanneer de ene gemeente taken uitvoert voor de andere, blijft de uitbestedende gemeente juridisch gezien de verwerkingsverantwoordelijke voor haar eigen inwoners. De uitvoerende gemeente treedt in dit scenario op als verwerker.

De uitbestedende gemeente (de verwerkingsverantwoordelijke) moet de DPIA uitvoeren voor de gegevensverwerking van haar eigen inwoners. Dit geldt ook als de daadwerkelijke gegevensverstrekking of de uitvoering van de schuldhulpverlening en/of vroegsignalering door de partnergemeente wordt gedaan.

Ja. De bestaande verwerkersovereenkomst tussen de twee gemeenten moet worden aangevuld met de specifieke gegevensverstrekkingen die in het kader van DDAS plaatsvinden. Als er gebruik wordt gemaakt van de standaard VNG-verwerkersovereenkomst, betekent dit dat de tabel met verwerkingen in Bijlage 1 van die verwerkersovereenkomst moet worden geactualiseerd. In principe ligt het initiatief hiervoor bij de uitbestedende gemeente.

Nee, want de app draait lokaal in jouw browser op jouw computer. De gegevens worden niet vanuit de app met anderen gedeeld. Zodra je het browservenster sluit of ververst, zijn de gegevens gewist. Ze worden dus ook niet opgeslagen op jouw computer.

Om DDAS Schuldhulp goed in te regelen binnen je organisatie, hebben we een stappenplan opgesteld. Dit kun je delen met beleidsadviseurs, applicatiebeheerders, privacy officers en managers.

Voor NVVK-leden is deelname verplicht, omdat het aanleveren van jaarcijfers onderdeel is van het lidmaatschap. Bijna alle gemeenten zijn NVVK-lid of bieden schuldhulp aan via een NVVK-lid.

Is jouw gemeente geen NVVK-lid en bied je schuldhulp zelfstandig aan? Dan is ons nadrukkelijke advies: sluit toch aan.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid maakt het financieel mogelijk dat gemeenten kosteloos bij DDAS aansluiten en gegevens aanleveren bij het CBS. Wel berekenen softwareleveranciers kosten om die gegevens uit je systeem te krijgen. Neem contact op met je softwareleverancier voor informatie daarover.

Het kan zijn dat een gemeente met verschillende softwareleveranciers werkt, bijvoorbeeld voor verschillende fases in het schuldhulpverleningstraject. Het is dan wenselijk om uit de verschillende systemen de gegevens aan te leveren. Het CBS koppelt gegevens en haalt eventuele dubbelingen eruit.

Zijn de werkzaamheden (deels) uitbesteed? Zorg dat ervan uit die organisatie (ook) iemand zich als contactpersoon aanmeldt bij het CBS via ddas@cbs.nl. Deze medewerker levert dan rechtstreeks de gegevens aan bij het CBS.

Meer informatie vind je in Aansluiten op DDAS, in 7 stappen van meedoen tot beschikbare data (pdf).

Gemeenten leveren twee keer per jaar via een bestandsupload gegevens aan bij het CBS:

• Begin van het jaar
• Halverwege het jaar

Het CBS stuurt de contactpersoon vanuit de gemeente een e-mail met de juiste inloggegevens.

Werkt jouw gemeente of uitvoeringsorganisatie met software van Stratech, dan levert Stratech twee keer per jaar de gegevens aan via een automatische koppeling (API).

Gemeenten kunnen straks gegevens ophalen uit de tabellen bij het CBS. Deze komen openbaar beschikbaar via de website van het CBS. Deze gegevens worden, waar mogelijk, gepubliceerd op gemeenteniveau. Daarnaast kun je de landelijke situatie zien.

Het is afhankelijk van de hoeveelheid gegevens en de kwaliteit van de gegevens welke tabellen het CBS kan tonen. Het streven is onder andere deze gegevens in tabellen weer te geven:

• Aantallen in een bepaalde periode
• Personen binnen de schuldhulpverlening
• Aanmeldingen
• In de intakefase
• In de stabilisatiefase
• Met financiële begeleiding: in budgetbeheer, beschermingsbewind en budgetcoaching
• In DFD
• Met een saneringskrediet, schuldbemiddeling, herfinanciering, betalingsregeling, 0%-aanbod
• Dwangakkoord
• WSNP
• Voorlopige voorziening
• Uitstroomcijfers
• Redenen van uitstroom (aantallen per reden)
• Oplossing afgerond (aantallen per oplossingssoort, dus saneringskrediet, schuldbemiddeling, herfinanciering, betalingsregeling
• Tussentijdse uitval
• Instroomcijfers per fase van een schulhulpverleningstraject
• Hoogte gemiddelde schuld bij aanvang toegekende schuldregeling: totaal, per oplossingssoort, per type schuldeiser
• Doorlooptijden en duur van verschillende onderdelen binnen een schuldhulpverleningstraject:
  • Tussen aanmelding en intake
  • Tussen aanvraag en toekenning schuldregeling
  • Looptijd financiële begeleiding
• Doelgroepen binnen de schuldhulpverlening
• Via de microdata-omgeving van het CBS worden uiteindelijk alle opgehaalde data ontsloten.

Bekijk Uitwisselingsspecificatie uitgelegd voor meer toelichting welke gegevens nodig zijn om (geautomatiseerd) aan te leveren.

Bekijk wanneer we DDAS Schuldhulp-gegevens publiceren.

De volgende velden zijn noodzakelijk om DDAS  goed te laten functioneren:

• Uitwisselmodel (hoofdniveau):
  • startdatum levering
  • einddatum levering
  • aanleverdatum en tijd
  • code gegevensleverancier
• Per levering:
  • aanleverende organisatie (softwareleverancier )
• Per schuldhulptraject:
  • gemeentecode (van de verantwoordelijke gemeente, niet het woonadres van de cliënt)
  • startdatum
  • einddatum
• Per schuld:
  • schuldeiser
• Per client:
  • minimaal 1, maximaal 2 personen, uniek
  • BSN of postcode+huisnummer+geboortedatum+geslacht (voorkeur BSN)

Niet noodzakelijk maar wel wenselijk om goede inzichten te kunnen krijgen, zijn de verschillende fases van het schuldhulptraject:

• informatie en advies: startdatum, einddatum
• aanmelding: startdatum, einddatum
• intake: startdatum, einddatum, beschikkingssoort
• plan van aanpak: datum afronding
• stabilisatie: startdatum, einddatum
• schuldregeling: datum indiening, toegekend, afgewezen, ingetrokken 
• oplossing: startdatum, einddatum, soort (saneringskrediet, schuldbemiddeling, herfinanciering, betalingsregeling, etc.), vtlb
• nazorg: startdatum, einddatum
• uitstroom: datum, reden
• begeleiding: startdatum en einddatum 

Ja, met de DDAS-app kun je een automatisch gegenereerd bestand uit je eigen schuldhulpsoftware controleren voordat je deze naar het CBS verstuurt. Zo weet je of de gegevens overeenkomen met je eigen registratie.

Je controleert nu nog alleen de totale aantallen (het totaal aantal schuldhulpverleningstrajecten). Kloppen de cijfers op onderdelen van een traject nog niet? Geen probleem, die gebruiken we nog niet. Blijf dus vooral gegevens aanleveren!

Gegevens wijzigen in de DDAS-app raden we af. Als je gegevens in de app aanpast, lopen ze niet meer synchroon met je eigen bronsysteem. Pas het dus aan in de schuldhulpsoftware zelf. Aanvullen met gegevens die je niet uit je eigen systeem kunt halen, kan wel.

Tot eind 2026 kijken we alleen naar de totale aantallen, dus het totaal aantal schuldhulpverleningstrajecten. Kloppen de cijfers op onderdelen van een traject nog niet? Geen probleem, die gebruiken we nog niet. Je kunt dan dus gewoon akkoord geven op het op-orde-rapport.
 

Data Delen Armoede en Schulden is één van de elementen uit de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening. De Basisdienstverlening Schuldhulpverlening heeft de ambitie om ervoor te zorgen dat het aantal huishoudens met problematische schulden halveert. Om dit te bereiken is het doel om de kwaliteit en het bereik van de gemeentelijke schuldhulpverlening te vergroten en de dienstverlening tussen gemeenten gelijk te trekken.

De routekaart Financiële Zorgen (RFZ) is een hulpmiddel voor gemeenten om de dienstverlening aan inwoners met financiële problemen te optimaliseren en nog verder te verbeteren. In deze RFZ zijn 8 mijlpalen vastgelegd op basis van het inwonersperspectief. Deze mijlpalen sluiten grotendeels aan bij de vastgestelde definities van de DDAS.

Om (veilige) aanlevering voor jouw gemeente(n) mogelijk te maken, moet je de volgende stappen zetten:

• Machtig je softwareleverancier: Geef toestemming om minimaal vier keer per jaar automatisch gegevens aan te leveren aan het CBS.
• Stem af met de privacy officer: Het delen van gegevens vereist een zorgvuldige privacytoets. De privacy officer moet de volgende acties ondernemen:
  • Bekijken welke gegevens aangeleverd moeten worden.
  • Bepalen of er een Data Protection Impact Assessment (DPIA) nodig is. Gebruik hiervoor de basis voor de DPIA.
  • Voer je de schuldhulpverlening uit namens de gemeente? Ga na of er aanvullende afspraken nodig zijn.

Er zijn voor gemeenten geen kosten verbonden aan deelname aan DDAS Vroegsignalering.

Je moet:

• toestemming geven aan jouw eigen softwarepartij, xxllnc of BKR, zodat zij namens jou gegevens mogen aanleveren;
• ervoor zorgen dat de privacy is geborgd. Hiervoor is een DPIA beschikbaar. Deel die met je privacy officer.

Sommige gemeenten hebben de vroegsignalering uitbesteed aan een welzijnsorganisatie. Gemeenten blijven echter wel verantwoordelijk voor de vroegsignalering. Daarom moet de gemeente toestemming verlenen voor het delen van de gegevens, niet de uitvoeringsorganisatie.

Het CBS haalt vier keer per jaar gegevens op uit de software. De eerste keer is in augustus 2026. Dat betreft de gegevens vanaf 1 mei 2026.

De softwarepartijen verzamelen geen nieuwe gegevens voor DDAS Vroegsignalering. De gegevens die zij delen met het CBS, leggen gemeenten nu ook al vast. Het zijn gegevens over:

• het signaal: van welke vastelastenpartner, de hoogte van de betalingsachterstand, gegevens van de persoon die de betalingsachterstand heeft;
• de opvolging van het signaal: reden waarom een signaal niet is opgevolgd, als wel opgevolgd: aantal en type contactpogingen;
• het resultaat: of iemand is bereikt en wat het eindresultaat is.

Je vindt alle gegevens in het informatiemodel.

Nee, dit is geen harde deadline. In september 2026 starten we met de eerste uitvraag bij gemeenten. De volgende uitvraag vindt eind van het jaar plaats. Ben je eind augustus nog niet klaar voor de eerste levering? Dan heb je dus nog even de tijd om je voor te bereiden op het volgende levermoment.

Houd er wel rekening mee dat er voorbereiding nodig is om te kunnen aanleveren. Zo moet je vooraf een privacycheck (DPIA) hebben uitgevoerd en je softwarepartij toestemming hebben gegeven om de gegevens met het CBS te delen.

Als je je softwarepartij toestemming geeft om gegevens te leveren, geldt die in principe voor alle gegevens. Het is voor gemeenten niet mogelijk om slechts een deel van de gegevens aan te leveren. Als je verschillende onderdelen weglaat, ontstaat er een vertekend beeld van de werkelijkheid en kunnen we de gegevens onderling niet meer betrouwbaar vergelijken.

Wel kun je specifieke personen of individuele signalen uitsluiten van de levering. Dit doe je bijvoorbeeld wanneer een inwoner expliciet heeft aangegeven dat de gemeente diens gegevens niet verder mag gebruiken.

Bij DDAS Vroegsignalering levert de softwareleverancier de gegevens rechtstreeks aan het CBS via een API-koppeling. Gemeenten of gemachtigde uitvoeringsorganisaties dienen hiervoor vooraf toestemming te geven aan hun softwareleverancier. Dit proces wijkt af van de huidige werkwijze bij DDAS Schuldhulp.

De Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden wordt geactualiseerd met gegevens tot en met december 2026. De gegevens over het 4e kwartaal van 2026 komen medio februari 2027 beschikbaar. Na die tijd blijft de monitor nog wel beschikbaar, maar komen er geen nieuwe gegevens meer bij. De gegevens van de voorgaande jaren zijn nog wel te zien. 

Vanaf 2027 kun je bij het CBS terecht voor gegevens over de uitvoering en resultaten van vroegsignalering.