Jeugd en jongeren

Achtergrondinformatie

Wetgeving en maatregelen

De regelgeving met betrekking tot jongeren en bijstand is sinds 2015 sterk veranderd. In het kort de belangrijkste regels:

  • Recht op studiefinanciering? Dan geen recht op een uitkering. Jongeren tot 27 jaar die zich melden voor bijstand én recht op studiefinanciering hebben, hebben geen recht op een participatie-uitkering. Ze hebben wel recht op ondersteuning van de gemeente.
  • Zoektijd van vier weken voor jongeren. Jongeren tot 27 jaar die zich melden voor bijstand dienen eerst zelf vier weken te zoeken naar werk of naar regulier onderwijs. Pas na vier weken kunnen ze een aanvraag indienen. Dat betekent dus dat de jongere in de eerste vier weken na de melding op het werkplein nog geen recht heeft op een Participatieuitkering.

Arbeidsmarktmaatregelen

Kabinet en werkgevers willen de kansen voor jongeren op de arbeidsmarkt verbeteren met:

  • 10.000 extra leerbanen voor jongeren in het bedrijfsleven.
  • Financiële steun voor werkgevers als zij binnen de  sector afspraken maken over (extra) stageplaatsen en leerwerkbanen. Ook ondersteunt het kabinet dan door regelgeving te versoepelen of mee te betalen.
  • 50 procent financiering door de overheid van de sectorplannen. De sectorplannen zijn gezamenlijke plannen van werkgeversorganisaties en vakbonden waarvoor 600 miljoen euro beschikbaar is voor de periode tot 2016. De plannen moeten leiden tot meer stageplaatsen voor jongeren.
  • Het kabinet zal in overleg met organisaties van werkgevers en werknemers nagaan hoe werkgevers jongeren op den duur meer zekerheid over werk kunnen geven. Nu krijgen jongeren vaak enkel flexibele banen aangeboden.
  • Onderwijsinstellingen kunnen subsidie krijgen als zij een jongere met een hogeronderwijsdiploma als zij-instromer aanstellen als onderwijzer of onderwijsondersteuner.
  • Werkgevers kunnen korting of vrijstelling krijgen voor premies werknemersverzekeringen als zij jongeren met een WW- of bijstandsuitkering in dienst nemen.

Jeugdwerkloosheid voorkomen

Om jeugdwerkloosheid te voorkomen gelden nu de volgende maatregelen:

  • De verschillende mbo-opleidingen moeten hun aanbod beter afstemmen op collega-instellingen en op de vraag van de arbeidsmarkt. In het hoger beroepsonderwijs (hbo) zijn vergelijkbare prestatieafspraken gemaakt in de Strategische Agenda Kwaliteit in verscheidenheid.
  • Technici zijn de komende jaren hard nodig. Het kabinet heeft een Techniekpact gesloten met het onderwijs, de werkgevers en vakbonden. Hierin staan praktische plannen om technisch onderwijs beter te laten aansluiten op de arbeidsmarkt.
  • In een krappe arbeidsmarkt is het nodig dat jongeren een opleiding kiezen die kans biedt op werk. En de gelegenheid om door te kunnen leren. Het lopende programma School Ex 2.0 richt zich hier  op. Het kabinet trok hiervoor 25 miljoen euro uit, voor de schooljaren 2013-2014 en 2014-2015.

Feiten en cijfers

Europa

De Europese Commissie trekt voor de periode 2014 - 2020 ongeveer 1 miljard euro uit om meer jongeren aan werk te helpen. Europees Commissaris voor Werkgelegenheid Marianne Thyssen wil daarmee tot 650.000 jongeren helpen. Met het geld kunnen EU-lidstaten jongeren een opleiding of een training geven.

Volgens de laatste cijfers van statistiekbureau Eurostat waren er binnen de EU in december 2014 ruim 4,9 miljoen jongeren werkloos. Van die groep wonen er bijna 3,3 miljoen in de eurozone. De werkloosheidspercentages van jongeren onder de 25 jaar komen daarmee uit op 21,4 procent in de EU en 23 procent in de eurozone. Het waren er relatief wel iets minder dan in 2013. Toen ging het om respectievelijk 23,1 procent en 23,9 procent.

Duitsland heeft het laagste werkloosheidspercentage onder jongeren (7,2 procent). Gevolgd door Oostenrijk (9 procent) en Nederland (9,6 procent). Spanje (51,4 procent), Griekenland (50,6 procent in oktober 2014) en Kroatië (44,8 procent in afgelopen kwartaal) spannen de kroon. In Italië zat 42 procent van de jeugd in december zonder baan.

Jeugdwerkloosheid

Alle 15 tot 65-jarigen die een betaalde baan hebben van ten minste 12 uur per week of op zoek zijn naar een baan van ten minste 12 uur per week behoren tot de beroepsbevolking. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de werkzame- en werkloze beroepsbevolking. Tot de werkloze beroepsbevolking worden personen gerekend die minimaal 12 uur per week willen werken, daarvoor beschikbaar zijn en activiteiten ontplooien om werk van minstens 12 uur per week te vinden.

 percentage jeugdwerkloosheid 2006-2015
 
In 2015 was ruim 11 procent van de 15 tot 25-jarige beroepsbevolking werkloos. Twee jaar eerder ging het om ruim 13 procent. Er is dus sprake van een daling van het aantal jongeren dat op zoek is naar een baan (CBS, 2016).

De jeugdwerkloosheid onder allochtone jongeren is veel groter dan onder autochtone jongeren.

 percentage jeugdwerklozen naar herkomst 2010-2015

In 2015 is bijna 20 procent van de allochtone jeugd tussen 15 en25 jaar op zoek naar een baan. Onder de autochtone jeugd is dit percentage minder dan de helft, namelijk bijna 9 procent. Binnen de groep allochtone jongeren zijn meer jongeren met een niet-westerse afkomst werkloos dan die met een westerse afkomst (respectievelijk 22,1 en 15,4 procent). Sinds 2013 is voor de meeste groepen (met uitzondering van de westerse allochtonen) sprake van een daling van het aantal werkloze jongeren. Desondanks zijn vergeleken met autochtone jongeren twee keer zoveel allochtonen werkloos (CBS, 2016).

Bron NJi, mei 2016

Jongerenloket

Bijna elke (inter)gemeentelijke sociale dienst heeft een Jongerenloket. Jongeren tussen de 16 en 27 jaar die moeite hebben om naar school te gaan of werk te vinden, kunnen daar terecht.

Jongeren op weg naar volwassenheid (18 min 18 plus)

Vanaf hun 18e worden jongeren door de wet beschouwd als meerderjarig. Zij krijgen dan rechten en plichten die daar bij horen. Ze mogen zelf beslissingen nemen over hun eigen leven, moeten voor inkomen zorgen en bijvoorbeeld een ziektekostenverzekering afsluiten.

Dit lukt veel kwetsbare jongeren niet. Want meerderjarig is iets anders dan volwassen. Zij sluiten geen verzekering af of kiezen voor een goedkope variant met een hoog eigen risico waardoor de kans op schulden enorm toeneemt. Jongeren die hulpverlening nodig hebben vallen tot hun 18e onder de Jeugdwet en daarmee onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Daarbij is afstemming met verschillende wet- en regelgeving nodig zoals: de WMO, de Wet Langdurige Zorg, Wet Politiegegevens (Jeugdzorg), leerplicht, kwalificatieplicht, subsidieregeling scholing jonggehandicapten met ernstige scholingsbelemmeringen, Zorgverzekeringswet, strafrecht en  de Participatiewet.

Vroegtijdige interventie met verschillende professionals en organisaties is hierbij nodig. Daarnaast is duidelijkheid over inkoop van specialistische jeugdzorg van belang om de overgang van 18- naar 18+ voor jongeren te verbeteren. Wat nodig lijkt is een gezamenlijk toekomstplan dat samen met de jongere en zijn netwerk wordt gemaakt vanaf het 16e jaar. Het toekomstplan richt zich op participatie en zelfredzaamheid en sluit aan bij de motivatie en leefwereld van de jongere. Ook behelst het duidelijk welke ondersteuning er nodig is op de verschillende leefdomeinen, met een heldere risicotaxatie.

Onderzoek

Publicaties van derden

Voorbeelden

Aanpak jeugdwerkloosheid