ROB kritisch over herijking gemeentefonds

donderdag 5 september 2019

De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) steunt de gekozen aanpak van de herijking van de algemene uitkering in het gemeentefonds, maar geeft aan dat er veel te winnen valt bij het kiezen van heldere en eenduidige uitgangspunten. Dat schrijft de raad in haar advies aan het ministerie van Binnenlandse Zaken. De herijking is noodzakelijk omdat de verdeling over de gemeenten in de loop van de jaren is scheefgegroeid en geldt vanaf 2021.

De Raad adviseert bij de herijking de volgende principes te hanteren:

  • Kies heldere en eenduidige uitgangspunten.
  • Maak duidelijke politieke keuzes en heroverweeg die zo nodig.
  • Herverdeling moet bijdragen aan oplossing structurele scheefheden.
  • Maak duidelijk onderscheid tussen uitgaven en kosten.
  • De gekozen clusterindeling houdt rekening met de inhoudelijke samenhang van de taken, de kenmerkende kostendrijvers en de mate van beleidsvrijheid.
  • Beperk de kosten van de algemene overhead in de verdeling.
  • Geen geld verdelen op regionale structuurkenmerken.
  • Kostenoriëntatie en inkomstenverevening zijn niet los verkrijgbaar.
  • Volledige verevening van de OZB-capaciteit tegen het huidige landelijke tarief.
  • Gemeentefonds is geen geschikt instrument voor inkomensverevening.
  • Verevening van de Overige Eigen Middelen: specifiek waar mogelijk, algemeen indien noodzakelijk.
  • Beperk overgangstermijn voor overgang nieuwe objectieve verdeling tot minimum.
  • Specifieke kosten van specifieke gemeenten buiten objectief verdeelmodel.
  • Zet geen onomkeerbare stappen in de integratie van het sociaal domein in de algemene uitkering.
  • Houd goed alle keteneffecten en afwenteling in het oog, in een interbestuurlijke dialoog.
  • Houd rekening met historisch karakter en economische functie van centrumgemeenten.

Ook financiële verhoudingen rijk en gemeenten herzien

Het advies van de ROB reikt overigens verder dan de herijking van de algemene uitkering in het gemeentefonds. Volgens de ROB moet het rijk onder ogen zien dat ingrepen op de gemeentelijke beleidsvrijheid, de druk naar uniforme voorzieningen en de verschillende rechterlijke uitspraken in het sociaal domein gevolgen moeten hebben voor de financiële verhoudingen tussen rijk en gemeenten. Het huidige model voldoet daarbij niet. De ROB stelt daarbij dat opname van de middelen voor de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet in de algemene uitkering heroverwogen moet worden.

Herverdeling geen oplossing voor structurele tekorten

Verder stelt de ROB dat herverdeling geen oplossing is voor de structurele tekorten in het sociaal domein. De middelen die gemeenten daarvoor ontvangen, moeten niet afhankelijk zijn van de ontwikkeling van de rijksuitgaven, maar van de omvang van de noodzakelijke en onvermijdbare uitgaven, aldus de ROB.

Zie ook

Briefadvies Herijking algemene uitkering gemeentefonds (ROB, september 2019)