Kamercommissie SZW: ‘Rijk moet van veroorzaker naar oplosser in armoede- en schuldenproblematiek’

Vandaag, donderdag 26 maart, debatteert de Vaste Kamercommissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid met minister Vijlbrief (SZW) en staatssecretaris Van Bruggen (JenV) over het armoede- en schuldenbeleid. In een gezamenlijke brief roepen VNG en Divosa het kabinet op om te kiezen voor structurele oplossingen in plaats van tijdelijke pleisters.

Het debat vindt plaats tegen de achtergrond van een nieuw coalitieakkoord, waarin weliswaar stappen worden gezet richting vereenvoudiging, maar de fundamentele versterking van de bestaanszekerheid onderbelicht blijft. 

De overheid als onderdeel van het armoede- en schuldenprobleem

Commissieleden benadrukken sterk het eigen aandeel van de Rijksoverheid in de armoede- en schuldenproblematiek. Dit sluit nauw aan bij het pleidooi van Divosa en VNG: echte vooruitgang boeken we pas als elke partij verantwoordelijkheid neemt voor de zaken waar zij direct invloed op heeft. 

• Beleidswijzigingen versterken vaak onbedoeld het negatieve effect op mensen in armoede.
• Het Rijk treedt vaak op als de grootste schuldeiser en zet daarmee de felste ophoging van achterstanden in gang.

Hoewel staatssecretaris Van Bruggen erkent dat de overheid een rol speelt in het schuldenprobleem, staat een krappe Rijksbegroting fundamentele keuzes in de weg. Voor het ministerie van JenV lijkt een sluitende begroting momenteel zwaarder te wegen dan de maatschappelijke impact van hun incassobeleid. Hierdoor blijft de dunne lijn tussen het stimuleren van betaalgedrag en het dieper in de schulden drukken van huishoudens gevaarlijk opgerekt.

Prioriteiten van minister Vijlbrief

In de beantwoording van de vragen door de minister en staatssecretaris zien we de volgende prioriteiten:

1.  Er wordt een meer kwantitatieve ambitie gekoppeld aan het Nationaal Programma Armoede en Schulden: minder mensen in armoede en minder mensen in schulden.

2. De hoge energielasten vragen om directe actie voor kwetsbare huishoudens. In plaats van nieuwe loketten te openen, pleiten wij voor het optimaal benutten van de bestaande route via het Tijdelijk Noodfonds Energie om inwoners met een laag inkomen sneller te bereiken.

3. De minister wil werken aan een basisniveau rondom inkomen dat logischerwijs een koppeling heeft met het sociaal minimum, in samenwerking met gemeenten rondom armoede. Hier hebben VNG en Divosa een passend voorstel voor vanuit de aanbevelingen van de verkenning armoededienstverlening. 

4.  Thema’s als gegevensuitwisseling, vereenvoudiging, marginale druk, hervorming van toeslagen en belastingen en IBO-maatregelen schulden worden voortgezet.

Wat vindt Divosa?

Divosa en de VNG trekken in deze lobby samen op. We benadrukken dat bestaanszekerheid meer is dan alleen een zeker inkomen. Het gaat om een voorspelbaar stelsel dat rust geeft. De huidige versnippering in wet- en regelgeving rondom toeslagen en inkomensondersteuning werkt verlammend voor zowel inwoners als uitvoerders.

De kernpunten uit de gezamenlijke inbreng:

• Voer de volledige Verklaring Bestaanszekerheid uit en investeer in re-integratie en proactieve dienstverlening. 
• Verzoek om in gesprek te gaan met VNG en Divosa over de noodzaak van structurele investeringen in armoedebeleid en schuldpreventie in aansluiting op de Commissie sociaal minimum en onze Verkenning Armoededienstverlening. 
• Schulden worden deels veroorzaakt door systeemfouten in toeslagen en sociale zekerheid. De overheid moet als één partner optreden om dit te doorbreken.
• Stop met tijdelijke energietoeslagen via gemeenten. Koppel inkomensondersteuning structureel aan het verduurzamen van (sociale) huurwoningen.
• Neem de adviezen van de commissie Thodé over en investeer in betaalbare nutsvoorzieningen in Caribisch Nederland.

Divosa en VNG benadrukken dat bestaanszekerheid meer is dan inkomen alleen; het vraagt om een voorspelbaar stelsel. Wij pleiten voor de volledige uitvoering van de Verklaring Bestaanszekerheid en een structurele koppeling tussen inkomensondersteuning en verduurzaming. Alleen met meerjarig rijksbeleid kunnen gemeenten hun inwoners de rust bieden die nodig is voor een stabiel bestaan.