Kabinetsmaatregelen energielasten: wat betekenen ze voor gemeenten?

Het kabinet maakt bijna een miljard euro vrij om de economische klap van de onrust in het Midden-Oosten op te vangen. Divosa is positief dat het een breed pakket beslaat met oog voor betaalbaarheid, duurzaamheid en mobiliteit. Ook is het een goede zaak dat de ondersteuning voor huishoudens met een laag inkomen via de bestaande werkwijze van het Tijdelijk Noodfonds Energie loopt en dat er getracht wordt met 195 miljoen euro de gehele groep te ondersteunen. De kanttekening is dat deze tijdelijke tussenkomst voor een groot deel de enveloppe Armoede en Schulden opmaakt, waardoor andere cruciale plannen mogelijk naar de achtergrond verdwijnen.

De aanhoudende onrust in het Midden-Oosten zorgt voor onzekerheid op de energiemarkt. Hoewel er op dit moment geen acute tekorten zijn, houdt het kabinet rekening met blijvend hoge prijzen. Om de koopkracht van inwoners te beschermen en de veerkracht van bedrijven te vergroten, is op 20 april een pakket aan maatregelen naar de Tweede Kamer gestuurd. 

Vanwege de ernst van de situatie is opgeschaald naar fase 1 van het Landelijk Crisisplan Olie, wat betekent dat het kabinet de leveringszekerheid nauwgezet monitort en scenario’s voorbereidt. Voor de uitvoering in het sociaal domein zijn vooral de plannen rondom het Noodfonds en verduurzaming relevant.

De belangrijkste acties voor gemeenten op een rij

• Er komt € 80 miljoen extra voor ‘energiefixers' en € 180 miljoen voor het Nationaal Warmtefonds. Ook voor de slechtst geïsoleerde huizen komt via het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid € 15 miljoen beschikbaar.
• Er wordt een impuls gegeven aan het Noodfonds Energie en er wordt € 195 miljoen vrijgemaakt. Hiermee kunnen meer huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening worden bereikt dan voorheen. Gemeenten hebben geen rechtstreekse taak in de uitvoering van het Tijdelijk Noodfonds Energie, maar kunnen inwoners wel doorverwijzen naar deze voorliggende voorziening.
• De onbelaste reiskostenvergoeding stijgt met terugwerkende kracht voor heel 2026 naar € 0,25 per kilometer.

Wat vindt Divosa?

Divosa ziet dat het kabinet probeert de energierekening voor inwoners behapbaar te houden en dat is belangrijk voor de korte termijn, maar er zijn zeker ook kritische kanttekeningen. Het beleid blijft na vijf jaar hangen in incidentele en onvoorspelbare impulsen. Een duurzame, structurele inrichting van de energie-ondersteuning ontbreekt nog altijd. Of het budget van € 195 miljoen daadwerkelijk voldoende zal zijn om iedereen in de knel te helpen, moet bovendien nog blijken.

Erika Dekens, procesmanager Bestaanszekerheid en Schulden bij Divosa: ‘We zien een zorgwekkende ontwikkeling voor de gemeentelijke praktijk. Het gereserveerde budget voor armoede en schulden is door dit pakket nagenoeg leeg. Dat is een hard gelag. Juist nu moeten we inzetten op een structurele aanpak, maar de aandacht verschuift weer naar incidentele noodgrepen.’ 

Divosa maakt zich dan ook grote zorgen over de continuïteit van voorgenomen plannen, zoals de IBO-maatregelen, proactieve dienstverlening en vroegsignalering. Dit zijn de instrumenten waarmee gemeenten juist aan de voorkant het verschil maken. “Als deze plannen vertragen of stoppen, tast dat de weerbaarheid van inwoners op de lange termijn aan”, benadrukt Erika. “Alleen met een integrale blik op bestaanszekerheid help je inwoners echt vooruit.”