Bestuurlijke afspraken over vroegsignalering: meer inwoners bereiken met betere signalen

Op 24 september ondertekenen het Rijk en vertegenwoordigers van gemeenten en signaalpartners bestuurlijke afspraken over de verbetering van vroegsignalering. Divosa is een van de partijen die de afspraken ondertekent. De afspraken moeten ervoor zorgen dat gemeenten meer inwoners met betalingsachterstanden bereiken en dat de kwaliteit van de signalen verbetert. Recente cijfers laten zien dat het bereik toeneemt en dat er bij signaalpartners ontwikkelingen zijn die bijdragen aan betere signalen.

Bereik neemt toe, maar kan verder omhoog

In de eerste helft van 2026 leidde 23 procent van de vroegsignalen tot daadwerkelijk contact met de inwoner. In dezelfde periode vorig jaar was dat 20 procent. Daarmee neemt het bereik toe, maar het ligt nog ruim onder het doel dat d   e partijen met elkaar hebben afgesproken: het bereik van vroegsignalering verdubbelen naar 40 procent in 2029. Op dit moment bereikt 12 procent van de gemeenten dat percentage.

De nieuwe bestuurlijke afspraken richten zich daarom onder meer op het vergroten van het bereik. Het streven is om meer signalen op te volgen  met persoonlijk contact en meerdere contactpogingen. Het kabinet stelt hiervoor structureel 19,7 miljoen euro per jaar beschikbaar voor gemeenten. Gemeenten houden daarbij ruimte om zelf te bepalen welke aanpak past bij de inwoner en het signaal. 

Minder signalen, meer aandacht voor kwaliteit

Tegelijkertijd zijn er in de eerste helft van 2026 ruim 10 procent minder signalen van betalingsachterstanden voor huur, zorg, drinkwater en energie dan in dezelfde periode in 2025. Gemiddeld waren er 4,6 signalen per 1.000 inwoners per maand, tegenover 5,1 in de eerste helft van 2025.

Minder signalen betekent niet automatisch dat er minder betalingsproblemen zijn. Een deel van de afname lijkt samen te hangen met verbeteringen in de processen van signaalpartners. Zo heeft een grote zorgverzekeraar het betalingsproces aangepast, waardoor onnodige signalen worden voorkomen en geen herhaalde signalen meer worden verstuurd.

Ook bij energie zijn veranderingen zichtbaar. Het aantal vroegsignalen nam met 16 procent toe, terwijl het aantal signalen vanwege een dreigende beëindiging van de levering met 22 procent daalde. Dit lijkt mede samen te hangen met de nieuwe Energieregeling, die sinds 1 januari 2026 geldt.
Deze ontwikkelingen sluiten aan bij een tweede belangrijk doel van de bestuurlijke afspraken: de kwaliteit van signalen verbeteren. Betere signalen helpen gemeenten om hun beschikbare capaciteit gerichter in te zetten.

‘De komst van structurele middelen voor vroegsignalering is een belangrijke stap. VNG, NVVK en Divosa hebben hier lang voor gepleit. Gemeenten kunnen nu verder met wat ze de afgelopen jaren hebben opgebouwd: inwoners op tijd bereiken en helpen voordat betalingsproblemen groter worden.'  - Victor Everhardt, voorzitter Divosa.

Samen werken aan betere vroegsignalering

De afspraken gaan niet alleen over bereik en signalen. Partijen werken tot en met 2029 samen aan verbetermaatregelen op zes gebieden: sociale incasso en de inspanningen van signaalpartners, het ontvangen en oppakken van signalen door gemeenten, contact en bereik van inwoners, hulpacceptatie en doorverwijzing, terugkoppeling aan signaalpartners en signalen over bedreigende situaties.

De afspraken sluiten aan bij de ontwikkeling die vroegsignalering sinds de wettelijke verankering in 2021 heeft doorgemaakt. Uit de evaluatie van de wet blijkt dat vroegsignalering eraan bijdraagt dat meer mensen met (dreigende) problematische schulden een passend hulpaanbod ontvangen en dat de drempel naar schuldhulpverlening lager wordt. Tegelijkertijd zijn er verschillen in de manier waarop gemeenten en signaalpartners vroegsignalering uitvoeren. De nieuwe afspraken zijn bedoeld om de samenwerking in de keten verder te verbeteren.

Divosa blijft gemeenten ondersteunen

De voortgang van de afspraken wordt onder meer gevolgd via de Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden en vanaf 2027 via het CBS (DDAS). Divosa blijft gemeenten ondersteunen bij de verdere ontwikkeling van vroegsignalering en het delen van kennis en ervaringen.