Begin 2025 uitsluitsel over voortbestaan SPUK’s

De besluitvorming rondom overheveling van de specifieke uitkeringen (SPUK’s) naar het Gemeentefonds komt in een cruciale fase. Gemeenten kunnen zich nog uitspreken voor behoud van een specifieke uitkering, wanneer dat opweegt tegen de voordelen van overheveling. 

Een voorbeeld is dat Divosa zich hard maakt voor behoud van de SPUK voor uitvoering van de Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB), oftewel basisvaardigheden voor volwassenen. Dankzij het specifieke karakter is de inzet van de middelen voor dit beleidsdoel gegarandeerd. Als het geld overgaat naar het Gemeentefonds, is het de vraag of gemeenten hiervoor nog voldoende middelen opzij kunnen zetten. 

Afwijken van Regeerprogramma

In het Hoofdlijnenakkoord is afgesproken dat de SPUK’s, met uitzondering van die van de BUIG, allemaal per 2026 overgaan naar het Gemeentefonds. In het Regeerprogramma is dat wat afgezwakt en wordt aangegeven dat het behouden van een SPUK of het instellen van een nieuwe SPUK bij uitzondering mogelijk blijft. Dit vraagt een kabinetsbesluit, dat het beleidsministerie voldoende moet onderbouwen met het doorlopen van een afwegingskader, zie de recente Kamerbrief van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). De afweging kan zo uitvallen wanneer de nadelen van overheveling niet opwegen tegen de voordelen, zoals de verminderde verantwoordingseisen.

Lat wordt lager gelegd

Inmiddels zijn de beleidsverantwoordelijke ministeries aan de slag gegaan met het afwegingskader. Daaruit blijkt dat de SPUK’s in principe overgaan naar het Gemeentefonds, tenzij er dringende juridische of politieke redenen voor een uitzondering op die regel zijn. En dan nog is behoud van een SPUK niet gratis: er is immers een budgetkorting van 10% afgesproken. Dat kan het Rijk ondervangen door de lat lager te leggen en minder prestaties te verwachten bij inzet van de middelen. Of door met gemeenten tot afspraken te komen over een doelmatigere uitvoering. Of als laatste alternatief: het ministerie zoekt zelf naar dekking voor die 10%. 

De ministeries dienen zeer binnenkort per SPUK het ingevulde afwegingskader aan te leveren bij BZK. Op dit moment vindt hierover afstemming plaats met o.a. VNG en Divosa, zodat de visie van de koepels wordt meegenomen. Integrale bespreking vindt plaats in december en in januari of/ februari wordt de definitieve besluitvorming verwacht. 

Wat vindt Divosa?

Divosa vindt dat er veel voor te zeggen is om het aantal SPUK’s naar beneden te brengen. Dat scheelt in de verantwoordingslast en geeft meer ruimte om de middelen in te zetten waar ze het meest nodig zijn. Wel delen we de punten uit het recente advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur, waaronder de inschatting dat de 10% budgetkorting niet realistisch is. We betreuren het dat het Rijk weinig lijkt te doen met dit advies, zo lezen we de recente Kamerbrief van BZK.