Handreiking Aanpak kinderarmoede
Publicatie datum: 14-12-2017

Deze publicatie printen Downloaden als pdf

Handreiking Aanpak kinderarmoede

Inleiding

In Nederland groeit 1 op de 9 kinderen op in armoede. Gemeenten ondersteunen kinderen die opgroeien in armere gezinnen. Maar ze bereiken nog lang niet iedereen en er is een groot verschil in het aanbod aan voorzieningen per gemeente. Hoe kan dat beter? Met wie kunnen gemeenten samenwerken aan een sluitende aanpak? Deze handreiking biedt tips en inspiratie.

Kinderen die opgroeien in armoede kunnen minder goed meedoen in de maatschappij en krijgen minder kansen. Met leeftijdsgenootjes sporten, muziekles, schoolreisjes of hun verjaardag vieren is voor deze kinderen niet vanzelfsprekend en ze dreigen buitengesloten te worden. Stress door geldzorgen in een gezin gaat ook ten koste van gezondheid en welbevinden van kinderen en heeft een negatief effect op hun gedrag en schoolprestaties. Uiteindelijk leidt armoede in de jeugd tot minder kansen om in het volwassen leven mee te doen in de samenleving. Het SER-advies ‘Opgroeien zonder armoede’ geeft een actueel beeld van kinderarmoede en aanknopingspunten voor beleidsontwikkeling.

Kansen voor alle kinderen

Illustratie Hoe laten we kinderen weer meedoen?

Vanaf 2017 geeft het kabinet via de decentralisatie-uitkering 85 miljoen euro extra per jaar aan gemeenten om kinderarmoede beter aan te pakken. Het ministerie van SZW en VNG hebben afspraken gemaakt over de besteding van dat geld. Hierin staat bijvoorbeeld dat het geld ‘in natura’ bij kinderen terecht moet komen. Zie de bestuurlijke afspraken van 11-11-2016 Het Rijk trekt daarnaast ook 14 miljoen euro uit voor bovenregionale initiatieven. Zo krijgen de vier samenwerkende organisaties Leergeld Nederland, Jeugdsportfonds en Jeugdcultuurfonds, Stichting Jarige Job en Nationaal Fonds Kinderhulp de komende jaren 10 miljoen. Het Rijk, de gemeenten, de fondsen en de stichtingen willen er met elkaar voor zorgen dat alle kinderen kansen krijgen. Het Rijk, de gemeenten en de samenwerkende organisaties willen er met elkaar voor zorgen dat alle kinderen kansen krijgen. Het is de bedoeling dat het geld echt bij de kinderen terechtkomt, en niet bijvoorbeeld door ouders wordt gebruikt om schulden af te betalen.

De opbrengsten van inspiratiesessies en workshops

Om gemeenten te ondersteunen om kinderarmoede effectief te bestrijden organiseerde Divosa in de zomer van 2017 drie inspiratiesessies. Daarin zijn verbindingen gelegd tussen de gemeentelijke praktijk, de wetenschap en de vier samenwerkende organisaties. Daarnaast heeft Divosa op congressen drie workshops over dit thema georganiseerd. De handreiking Aanpak kinderarmoede bevat de uitkomsten van al die bijeenkomsten. De handreiking is gemaakt voor en door gemeenten en geeft tips om het kinderarmoedebeleid vorm te geven. Daarbij komen twee oplossingsrichtingen aan de orde: het aanbieden of verbeteren van het kindpakket en de samenwerking met lokale, regionale en landelijke organisaties. De handreiking is bedoeld als een groeiend document dat regelmatig aangevuld zal worden na nieuwe bijeenkomsten. Nieuwe tips en voorbeelden zijn welkom bij Chris Wallis (cwallis@divosa.nl).

Leeswijzer

Het eerste hoofdstuk gaat kort in op de cijfers en oorzaken van kinderarmoede en de impact van armoede op kinderen. Het tweede hoofdstuk bevat de eigenlijke tips en adviezen.

Handreiking Aanpak kinderarmoede

Cijfers en risicofactoren

In 2014 leefde er in Nederland 378.000 kinderen in een gezin onder de ‘niet veel, maar toereikend’ grens. Het niet-veel-maar-toereikendbudget omvat de minimale uitgaven aan voedsel, kleding, wonen en sociale participatie zoals berekend door het Nibud. Dit is 11,4% van alle kinderen. De afgelopen jaren is dit percentage sterk toegenomen, zo was in 2007 slechts 8% van alle kinderen arm.

Bron: SCP

Dat betekent dat 1 op de 9 kinderen in Nederland in een arm gezin opgeroeid. De kans op armoede in een eenoudergezin (ongeveer 25%) is groter dan in een tweeoudergezin (ongeveer 9%). Daarnaast neemt de kans op armoede toe naarmate het gezin groter is.

Wanneer we het aantal arme kinderen afzetten tegen het aantal arme ouderen, valt op dat veel meer kinderen in armoede opgroeien, zoals blijkt uit deze cijfers van het CBS:

Grafiek aantal armen per 100 personen
Bron: CBS

Veel armoede bij uitkering en flexibel werk

Gezinnen die rond moeten komen van een bijstandsuitkering hebben een groot risico op armoede. Maar het klassieke beeld dat het vooral kinderen van ouders in de bijstand zijn die opgroeien in armoede klopt niet meer. Steeds vaker hebben ook werkende ouders te maken met armoede; 60% van de kinderen die in armoede opgroeien hebben werkende ouders. Werkende ouders weten vaak niet zeker of hun gezin in aanmerking komt voor regelingen, want soms zitten huishoudens met een laag middeninkomen net boven de inkomensgrens daarvoor.

Illustratie Armoede is moeilijk te signaleren

Door flexibilisering op de arbeidsmarkt worden aan de onderkant van de arbeidsmarkt steeds meer nul-urencontracten aangeboden en moeten ouders vaak verschillende baantjes aanhouden om voldoende inkomen te genereren. Ook zijn er de afgelopen jaren meer zzp’ers bijgekomen. Waar zzp’ers vroeger hoogopgeleid waren, worden ze nu inmiddels ook veel ingezet bij laaggeschoolde arbeid. 80% van hen heeft geen arbeidsongeschiktheidsverzekering, waardoor het gezin grotere risico’s loopt bij ziekte.

Handreiking Aanpak kinderarmoede

De effecten van kinderarmoede

Illustratie Gevolgen armoede voor kinderen

De effecten van armoede op kinderen kunnen ingrijpend en langdurig zijn.

Armoede zorgt dat kinderen niet kunnen meedoen

Kinderen die opgroeien in een arm gezin zeggen vaker dan andere kinderen niet mee te kunnen doen aan gewone dingen zoals sport of een schoolreisje.

Bron: CBS

Armoede zorgt voor chronische stress

Armoede en schulden veroorzaken bij veel gezinnen geldzorgen en dat leidt weer tot stress. De schaarstetheorie geeft meer inzicht in het effect van stress op mensen. Voor meer achtergrond zie het WRR-rapport Eigen schuld? en het artikel Waarom arme mensen domme dingen doen, dat ingaat op de theorie van professor Shafir, schrijver van het boek Schaarste. Vooral constante, langdurige stress heeft een negatief effect op iemands mogelijkheden om goede keuzes te maken. Het IQ neemt gemiddeld met 11 tot 13 punten af. Doordat acute problemen ze in beslag nemen, hebben mensen minder aandacht voor de lange termijn en zijn ze alleen bezig met hun primaire behoeften. Chronische stress zorgt er op de langere termijn voor dat iemand zich minder bezighoudt met de vraag wat écht belangrijk is en minder invloed op de eigen situatie ervaart. Dat geldt voor volwassenen, maar zeker ook voor kinderen, die zolang ze opgroeien afhankelijk zijn van hun ouders. Uit onderzoek blijkt dat bepaalde delen van de hersenen zich door langdurige stress minder ontwikkelen. Daardoor neemt het vermogen af om overzicht te houden en impulsen te onderdrukken.

Armoede gaat ten koste van gezondheid en welbevinden

Armoede heeft bij kinderen een negatief effect op gezondheid en welbevinden. Kinderen zijn gevoelig voor hoe het met hun ouders gaat en weten vaak wel dat er financiële problemen zijn (en eventueel welke andere problemen daar de oorzaak van zijn). Ze zijn geneigd ongevraagd voor hun ouders te zorgen en hun eigen behoeften op de tweede plaats te zetten.

Ik heb echt nieuwe voetbalschoenen nodig, maar durf mijn ouders er niet om te vragen, want ze hebben vaak ruzie over geld. Daarom heb ik maar gezegd dat ik voetbal niet meer leuk vind.

Armoede heeft negatieve effecten op gedrag, schoolprestaties en dus toekomstperspectief

Op den duur heeft armoede ook een negatieve invloed op schoolprestaties en draagt het bij aan de ontwikkeling van probleemgedrag. Daardoor ontstaat later achterstand op de arbeidsmarkt en lopen kinderen die in armoede opgroeien ook meer kans op armoede en sociale uitsluiting in hun latere leven. Zie voor meer informatie over het effect van armoede op kinderen het artikel ‘Opgroeien en opvoeden in Armoede’ van het Nederlands Jeugdinstituut. Ook op www.gelijke-kansen.nl staan veel interessante initiatieven.

Niet alle ouders kunnen hun kinderen beschermen tegen de gevolgen van armoede

Ouders kunnen zorgen dat hun kinderen minder last hebben van de effecten van armoede door creatieve oplossingen te vinden voor de financiële problemen en hun kinderen niet te belasten met hun geldzorgen. Maar daarvoor hebben ze zelf veerkracht, creativiteit en een positieve opvoedingsstijl nodig. Dat psychologisch kapitaal hebben niet alle ouders en dat valt buiten de invloedsfeer van de kinderen zelf. Soms is de armoede in het gezin het gevolg van een achterliggende oorzaak zoals een chronische ziekte, psychische probleem of verslaving van een (alleenstaande) ouder. In die situaties wordt vaak een beroep op kinderen gedaan om het gezin draaiende te houden. Ook die mantelzorg is belastend voor kinderen. Wil je meer weten over jonge mantelzorgers, lees dan de Factsheet jonge mantelzorgers.

De Kinderombudsman heeft recent het onderzoeksrapport Alle kinderen kansrijk uitgebracht waarin deze thematiek onder de aandacht wordt gebracht. Hieruit blijkt dat kinderen die in armoede opgroeien veel negatiever zijn over hun leven dan andere kinderen. Daarnaast geven ze vaker aan thuis zekerheid en stabiliteit te missen. Deze kinderen zijn geholpen met hulp buitenshuis, maar dat lost de problemen in het huis niet op. Wanneer de problemen van kinderen het gevolg zijn van problemen bij ouders, is een kindpakket slechts een lapmiddel en geen oplossing voor het achterliggende probleem.

 

Handreiking Aanpak kinderarmoede

Kinderarmoede: de aanpak

De inspiratiesessies en workshops over kinderarmoede leverden twee oplossingsrichtingen op voor een sluitende aanpak van kinderarmoede.

De eerste gaat over de vorm en inhoud van het kindpakket. De tweede oplossingsrichting gaat over het vergroten van het maatschappelijk bewustzijn over kinderarmoede in het sociale domein. Door de adviezen van beide oplossingsrichtingen goed uit te voeren kunnen gemeenten naar verwachting meer kinderen bereiken.

De eerste oplossingsrichting is technisch en communicatief van aard. Het gaat over het bundelen en toegankelijk maken van regelingen. De tweede oplossingsrichting houdt in dat er in een gemeente veel mensen tot kinderarmoede-ambassadeurs worden gemaakt, want zij kunnen in het persoonlijk contact met ouders en kinderen het verschil maken.

Handreiking Aanpak kinderarmoede

Bied een kindpakket aan of breid het uit

Het kindpakket is een bundeling van regelingen voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen. Gemeenten geven er vanuit de historische context niet allemaal dezelfde invulling aan. Sommige gemeenten besteden veel uit aan lokale fondsen en organisaties, andere doen veel in eigen beheer met bijvoorbeeld een passensysteem. Ook de inkomensgrenzen voor de ondersteuning verschillen soms per gemeente. Het (uitbreiden van het) kindpakket moet natuurlijk worden afgestemd op de lokale situatie.

Nieuw is de intensieve samenwerking tussen de vier samenwerkende organisaties: Leergeld Nederland, Jeugdsportfonds en Jeugdcultuurfonds, Stichting Jarige Job en Nationaal Fonds Kinderhulp. Deze organisaties werken landelijk samen om kinderarmoede te bestrijden door kinderen mee te laten doen en doen gemeenten een aanbod om meer samen te werken. Op www.samenvoorallekinderen.nl is hierover meer informatie te vinden.

Het kindpakket moet beschikbaar zijn voor iedereen tot achttien jaar die opgroeit in een huishouden met een besteedbaar inkomen onder de norm van 120% van het sociale minimum.

Kinderombudsman in Handreiking aan Nederlandse gemeenten voor effectief kindgericht armoedebeleid

Ga na of het kindpakket volstaat

Met een kindpakket stelt de gemeente kinderen in staat om mee te doen. Bijvoorbeeld door contributies te vergoeden voor sport en cultuur. Om op school beter mee te kunnen doen vergoedt het bijvoorbeeld schoolreisjes en fietsen. Nu steeds meer (middelbare) scholen verwachten dat kinderen toegang hebben tot internet via een smartphone, iPad of laptop bieden sommige kindpakketten daar ook een vergoeding voor. Volgens dit bericht in Binnenlands Bestuur van 24 aug 2017 overwegen steeds meer gemeenten een smartphone te vergoeden. Ook kan het kindpakket een bijdrage leveren aan het welzijn van kinderen, bijvoorbeeld via de vergoeding van gezond ontbijt op school, weerbaarheidscursussen of een winterjas.

ACTIE > Onderzoek of de bestaande invulling van het kindpakket wel volstaat om kinderen te laten meedoen. Zo kan de aanschaf van instrumenten of sportbenodigdheden een drempel zijn voor ouders om kinderen naar muziek- of sportles te laten gaan, ook al krijgen ze de contributie vergoed.

Maak het kindpakket vindbaar en toegankelijk

De inkomensregelingen zijn voor veel mensen met een minimuminkomen ingewikkeld en de aanvullende regelingen voor de kinderen maken het er niet makkelijker op: voor het schoolreisje naar Stichting Leergeld, voor de dansles naar Jeugdcultuurfonds en voor een bril naar de gemeente voor bijzondere bijstand. Volgens het rapport Weten is nog geen doen van de WRR is een realistisch perspectief op zelfredzaamheid nodig. Dat betekent bijvoorbeeld dat de overheid het burgers makkelijk moet maken om inkomensondersteuning aan te vragen. Door alle regelingen voor kinderen te bundelen maakt het kindpakket het makkelijker om toegang te krijgen tot het totale aanbod. Maar het is ook belangrijk dat mensen het kindpakket kunnen vinden en de aanvraag makkelijk is.

Maak gebruik van portals

Gemeenten kunnen aansluiten bij verschillende nieuwe initiatieven om de toegankelijkheid en vindbaarheid van regelingen van kinderen te vergroten. Op de portals www.kindpakket.nl en www.samenvoorallekinderen.nl zijn de verschillende regelingen gebundeld. Gemeenten kunnen daar gebruik van maken en daarmee aansluiten bij een stevige landelijke campagne met aansprekende armoedeambasadeurs. Sluit die nieuwe portals ook goed aan op portals die de gemeente al gebruikt. Meer dan 30% van alle gemeenten maakt bijvoorbeeld gebruik van www.berekenuwrecht.nl. En veel gemeenten zijn aangesloten op www.startpuntgeldzaken.nl, waar ouders geholpen kunnen worden met het op orde brengen van de financiële situatie.

Geef bekendheid aan het kindpakket

Communicatietrajecten kunnen ervoor zorgen dat kindregelingen meer aftrek vinden. De gemeente kan die trajecten richten op de doelgroep, maar ook op partijen die als intermediairs kunnen fungeren zoals scholen en verenigingen. Het is wel belangrijk dat de terminologie die wordt gebruikt herkenbaar is.


In Friesland communiceren we nu ook in het Fries over het kindpakket en daarmee krijgen we vooral vanuit het platteland veel meer aanmeldingen.

Danny van Zomeren, voorzitter St. Leergeld Leeuwarden

Kies de juiste communicatiestijl

Stem de communicatiestijl op de doelgroep. Een goed voorbeeld daarvan is de PR-toolkit die in Friesland is gebruikt.

ACTIE > Ontsluit het kindpakket via één portal en breng dat onder de aandacht bij kinderen, ouders en alle partijen die als intermediair kunnen fungeren. Verbind dit portal aan bestaande portals en bied het kindpakket zo mogelijk integraal met andere gemeentelijke regelingen aan.

Sluit met het kindpakket aan bij de behoeften van kinderen

Het is geen automatisme om de doelgroep te betrekken bij het proces van beleidsontwikkeling, maar dat kan er wel aan bijdragen dat de gemeente oplossingen kiest die aansluiten bij de behoeften van kinderen.

Betrek kinderen bij beleidsontwikkeling

Er zijn al verschillende initiatieven om de doelgroep te betrekken bij het armoedebeleid:

  • The Missing Chapter heeft in opdracht van het ministerie van SZW en in samenwerking met de gemeenten Leiden, Den Haag, Deventer, Groningen en Breda een Raad van Kinderen opgericht. Deze Raad van Kinderen brengt advies uit aan gemeenten over hoe de extra middelen voor kinderen in armoede ingezet kunnen worden. Daarnaast zullen de kinderen ook een Armoede-index samenstellen op basis waarvan het gemeentelijk armoedebeleid kan worden gemeten en vergeleken. Alle gemeenten kunnen aan de hand daarvan zien wat zij kunnen verbeteren.
  • Consulting Kids laat kinderen volwassenen helpen met het oplossen van complexe vraagstukken.
  • Speaking Minds betrekt jongeren bij beleidsvraagstukken. Ze kunnen een gemeente binnen 10 weken een onderbouwd advies geven, bijvoorbeeld op het gebied van armoede en schulden.
  • Sommige gemeenten hebben al een kinderraad of een kinderparlement die ze kunnen inzetten om de aanpak van kinderarmoede te laten aansluiten bij de wensen van kinderen.

ACTIE > Laat kinderen meedenken over de (door)ontwikkeling van het kindpakket.

Werk samen met het maatschappelijk middenveld

Illustratie Verbinding met maatschappelijk middenveld

Kijk bij de invulling van het kindpakket goed waar kinderen knelpunten ervaren. Omdat dat per gemeente kan verschillen, is goed contact met het maatschappelijk middenveld nodig om zicht te krijgen op lokale knelpunten. De gemeente heeft veel relaties met bijvoorbeeld verenigingen, fondsen en burgerinitiatieven en heeft een goede positie om die bij elkaar te brengen om iets te doen aan kinderarmoede. Verschillende gemeenten organiseren hiervoor lokale bijeenkomsten of werkconferenties. Bijeenbrengen van het maatschappelijk middenveld levert niet alleen inzicht in knelpunten, maar vergroot ook direct het bewustzijn over de problematiek.

ACTIE > Breng het totale aanbod in beeld en geef samen met het maatschappelijk middenveld invulling aan het kindpakket.

 

Handreiking Aanpak kinderarmoede

Vergroot het maatschappelijk bewustzijn

Door de decentralisaties spelen gemeenten een steeds grotere rol bij sociale ondersteuningsvraagstukken van inwoners. Met maatwerk en één plan en één regisseur ondersteunen gemeenten gezinnen bij sociale problemen. Het idee is dat de gemeente als uitvoerder makkelijker kan aansluiten op de leefwereld van inwoners. Maar dat vraagt wel om veel verbindingen in het sociaal domein.

Illustratie Armoederegisseur

Voor de aanpak van kinderarmoede betekent dit dat de gemeente moet zorgen dat professionals en vrijwilligers in het maatschappelijk middenveld zich bewust zijn van het probleem en bekend zijn met mogelijke oplossingen. Dat wil iedereen natuurlijk wel, maar hoe geef je daar nu echt vorm aan?

Versterk het netwerk tegen (kinder)armoede

Illustratie verbinding met maatschappelijke partners

Verschillende gemeenten hebben een kleiner of groter netwerk tegen armoede of armoedepact. Vaak bestaat dat uit professionele en vrijwilligersorganisaties die zich bezighouden met het verlichten van armoede, zoals vrijwilligers van de thuisadministratie, voedsel- en kledingbanken, Stichting Leergeld, Jeugd Cultuur- en Sportfonds welzijnsorganisaties, de Vincentiusvereniging en andere lokale initiatieven. Zo’n netwerk verbetert de samenwerking en maakt zo de aanpak van armoede sluitender.

Op onze werkconferentie kinderarmoede kwam de voorzitter van een speelgoedbank af die we nog niet in beeld hadden. Nu hebben we de speelgoedbank ook opgenomen in ons kindpakket.

beleidsmedewerker gemeente

Gemeenten kunnen zich laten inspireren door voorbeelden als:

ACTIE > Faciliteer als gemeente de ontmoeting met en tussen partijen die (kinder)armoede bestrijden en breng hun aanbod in kaart.

Zoek verbinding met andere beleidsvelden en maatschappelijke partners

Illustratie Verbinding met beleidsvelden

We kunnen veel meer kinderen mee laten doen wanneer de hele sociale keten in een gemeente een rol speelt bij het signaleren en oplossen van kinderarmoede. Om vanuit het armoedebeleid aan te sluiten bij ontwikkelingen in aanpalende beleidsvelden is de eerste stap het open gesprek met collega’s die daarin actief zijn. Daarna kan je samen kijken naar overlap tussen de beleidsvelden, gezamenlijke doelstellingen en uiteindelijk zelfs een geïntegreerde aanpak.

Onderwijs

Op ouders na ziet niemand kinderen meer dan docenten. Daarom is het belangrijk dat het onderwijsveld op de hoogte is van de regelingen van de gemeente voor kinderen die te maken hebben met armoede. Docenten en schooldirecteuren benadrukken wel dat ze niet alle maatschappelijke problemen kunnen oplossen. Toch kan school wel degelijk aandacht besteden aan het thema omgaan met geld. Het Nibud geeft enkele voorbeelden voor het basisonderwijs. Ook kan het gebruik van het kindpakket worden gestimuleerd door muziek- en sportverenigingen een gratis les op school te laten aanbieden en daarbij een folder over het kindpakket mee te geven.

Steeds meer jongeren in Nederland krijgen schulden. Dat vergroot het risico op armoede in hun verdere leven, met alle nadelige effecten van dien. Scholen geven daarom vaak al lessen om goed met geld om te leren gaan. Door preventiemedewerkers schuldhulpverlening daarbij te betrekken kan er in die lessen aandacht worden geschonken aan oplossingen zoals het kindpakket. In het voortgezet onderwijs blijkt de inzet van ervaringsdeskundigen goed te werken.

Het voor onderwijs verantwoordelijke ministerie (OCW) heeft in samenwerking met het onderwijsveld en gemeenten de Lokale Educatieve Agenda geïntroduceerd als een instrument om het lokaal onderwijsbeleid vorm en inhoud te geven. Het is een instrument voor gemeenten, schoolbesturen en andere partners om op een gelijkwaardiger manier afspraken te maken over het onderwijs- en jeugdbeleid. Zie de Waaier Lokale Educatieve Agenda voor meer informatie. Bij het gebruik van deze agenda is aandacht voor armoede van belang.

Naast basis- en voortgezet onderwijs is ook voorschoolse educatie interessant als vindplaats voor gezinnen die in armoede leven, zie daarvoor de informatie van rijksoverheid over voorschoolse educatie. Door daarmee een relatie te leggen, kunnen gemeenten de mogelijkheden om mee te doen voor kinderen al vroeg onder de aandacht van ouders brengen. Ook bij de uitvoering van de Leerplichtwet door gemeenten liggen kansen om verbindingen te leggen met kinderen en ouders.

Bibliotheken

Bibliotheken zijn zich van boekenuitleners aan het doorontwikkelen naar plaatsen waar geleerd kan en mag worden. Daar liggen kansen voor de ontwikkeling van projecten om kinderen te informeren over bijvoorbeeld het kindpakket. Zo kan het leren omgaan met geld een thema zijn dat bibliotheken kunnen oppakken, al dan niet in samenwerking met scholen en gemeente.

Sport en cultuur

Veel gemeenten subsidiëren sport- en cultuurinstellingen. Via hen zouden gemeenten veel kinderen in armoede kunnen bereiken, maar de betrokken beleidsadviseurs en de instellingen zelf zijn vaak niet met het thema bezig. Goede voorlichting over het armoedebeleid aan die beleidsadviseurs en instellingen kan ervoor zorgen dat kinderarmoede meer aandacht van hen krijgt én dat zij zich gaan inzetten om kinderarmoede aan te pakken.

De sport- en cultuurinstellingen kunnen ook direct een bijdrage leveren. Bijvoorbeeld door – op scholen – demonstraties of voorstellingen te geven waarmee zij kinderen kunnen interesseren voor sport en cultuur en tegelijkertijd leraren en ouders informeren over de financiële ondersteuning die de gemeente daarvoor biedt.

(Jeugd)gezondheid

De gemeente is verantwoordelijk voor het preventieve gezondheidsbeleid, maar daar ligt nog niet automatisch een link met het armoedebeleid. Een derde van de gemeenten werkt met de JOGG-aanpak (Jongeren op Gezond Gewicht). Daarbij werken publieke en private partijen samen om kinderen te coachen om meer groente en fruit te eten, meer te bewegen en meer water te drinken. Bij de JOGG-aanpak is vaak nog geen link naar armoede gelegd, terwijl dat wel kan bijdragen aan de borging van dergelijke projecten. Meer informatie hierover staat in de eerste paragraaf van de Verzamelbrief aan gemeenten 2017-3

Andere partijen op het gebied van gezondheid die gemeenten bij hun armoedeaanpak kunnen betrekken:

  • Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) noemt armoede een van de belangrijke thema’s waar het centrum mee aan de slag gaat.
  • De consultatiebureau- en schoolartsen zeggen meer aan armoede te willen doen. Hier ligt een kans voor gemeenten om tot een meer integrale aanpak te komen.
  • Het Voedingscentrum geeft op www.voedingscentrum.nl veel tips over gezond eten, ook met een beperkt budget. Die insteek is breder dan kinderarmoede, maar kan het overgewicht bij kinderen wel beïnvloeden.
  • De (kinder)restaurants van Resto VanHarte dragen bij aan sociale cohesie en gezondheid en richten zich vooral op mensen met een smalle beurs.

Wijkteams (Wmo en jeugd)

Veel gemeenten hebben wijkteams die tijdens keukentafelgesprekken alle levensgebieden bespreken met inwoners. 80% van de gezinnen die wijkteams zien, hebben vragen over financiën. Dat biedt aanknopingspunten om de mogelijkheden van inkomensondersteuning voor kinderen aan de orde te stellen. De gemeente moet er dan wel voor zorgen dat alle wijkteammedewerkers van die mogelijkheden op de hoogte zijn en ze standaard ter sprake brengen. Gemeenten vertelden bij de inspiratiesessies dat wijkteams vooral behoefte hebben aan toegang tot praktische oplossingen. Ook daarvoor is een kindpakket met heldere communicatie daarover een uitkomst.

Werk, Inkomen en Schulddienstverlening

Verbindingen met Werk & Inkomen en schulddienstverlening en lijken logisch en zijn in veel gevallen al gelegd. Maar vooral bij grotere gemeenten zijn functies gespecialiseerd en vragen medewerkers in een gesprek over bijvoorbeeld participatie van een bijstandsgerechtigde niet automatisch naar het meedoen van kinderen. Ook is het niet bij iedere gemeente een automatisme om het kindpakket te bespreken in de verschillende fases van schulddienstverlening. Die verbindingen vragen dus aandacht en onderhoud om ouders ondersteuning en hulp te kunnen bieden. Daarvoor zijn ook steeds meer tools beschikbaar. Zo maken ruim honderd gemeenten gebruik van het zogenaamde Geldplan. Op www.startpuntgeldzaken.nl is daarover meer informatie te vinden, waaronder een Geldplan Rondkomen met kinderen.

Veiligheid

Kinderarmoede kan leiden tot probleemgedrag. Als je zaterdagmiddag niet naar wedstrijdvoetbal kunt, wordt het op straat rondhangen en misschien een potje ruzie maken. Wijkagenten kunnen een preventieve rol spelen door jongeren die ze tegenkomen op een andere manier aan te spreken en te motiveren dan bij de zorg het geval is. De verbinding met wijkagenten lijkt wat vergezocht, maar door aan te sluiten op bestaande overleggen met bijvoorbeeld wijkteams, kunnen ook zij meer oog krijgen voor het probleem van kinderarmoede.

Woningcorporaties

Veel gemeenten werken al samen met woningcorporaties aan de bestrijding van financiële problemen. Vroegsignalering wordt door steeds meer gemeenten opgepakt in samenwerking met o.a. woningcorporaties. Daarnaast hebben woningcorporaties een sociaal maatschappelijke rol waarin ze vooral met bewoners met betalingsachterstanden geregeld contact hebben. In deze contacten kan ook aandacht worden geschonken aan de mogelijkheden voor kinderen om mee te doen.

Werkgevers

Gemeenten en werkgevers hebben een gemeenschappelijk belang in het bestrijden van financiële problemen bij hun inwoners en werknemers. Rotterdam brengt bijvoorbeeld samen met het bedrijf PostNL de geldplannen van Startpunt Geldzaken onder hun aandacht. Werkgevers weten vaak veel over werknemers, ligt er bijvoorbeeld beslag op het inkomen? Heeft een werknemer kinderen? Daarnaast hebben werkgevers een belang bij het gezond houden van hun werknemers, want langdurige stress over geldzorgen en problemen in het huishouden kan leiden tot ziekte en uitval. Om die reden kan meer worden samengewerkt tussen gemeenten en werkgevers, natuurlijk met inachtneming van privacyregels. Vooral werkgevers met relatief veel lage-lonen banen, al dan niet in combinatie met veel flexibele arbeidscontracten kunnen interessant zijn.

Aan de slag!

Wanneer je als gemeente niet precies weet welke partijen actief zijn rondom kinderen en armoede is het zaak daarmee aan de slag te gaan, bijvoorbeeld door bijeenkomsten of werkconferenties te organiseren. Gemeenten die dat al hebben gedaan vertellen veel positieve reacties van maatschappelijke partners te hebben gekregen. Want die blijken vaak graag te willen samenwerken, vooral wanneer de gemeente zich niet opstelt als beleidsbepaler, maar als partner met dezelfde doelstellingen.

ACTIE > Neem vanuit het armoedebeleid het initiatief om verbindingen aan te gaan met collega’s en partijen in het sociaal domein. Vraag aandacht voor kinderarmoede, onderzoek samen waar overlap tussen de verschillende beleidsvelden zit en leg verbindingen als dat helpt om van meer kinderen te laten meedoen.

Illustratie Kinderen weer laten meedoen

Handreiking Aanpak kinderarmoede

Infographic en presentatie

Je kunt de infographic en presentatie downloaden en gebruiken voor communicatie over kinderarmoede in jouw gemeente.

Infographic

Infographic Handreiking aanpak kinderarmoede

Klik op de afbeelding om de infographic te downloaden (pdf, 1,8 MB)

Presentatie

Handreiking aanpak kinderarmoede overzicht sheets presentatie
Klik op de afbeelding om de presentatie te downloaden (zip, 6,7 MB)

Colofon

Divosa

Kon. Wilhelminalaan 5 | 3527 LA Utrecht
Postbus 2758 | 3500 GT Utrecht
T 030 - 233 23 37
E info@divosa.nl
W www.divosa.nl

Redactie

Chris Wallis (Divosa)

Eindredactie

Anneke Nunn

Contentmanagement

Jasja van Moorsel (Divosa)

Vormgeving infographic

Bureau voor Beeldzaken

Versie

December 2017