De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Deze publicatie printen Downloaden als pdf

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Voorwoord

De bijstand blijft groeien

Het gaat goed met de economie, het aantal vacatures is hoog, de werkloosheid daalt en toch groeit de bijstand anno 2016. Onder andere door de komst van vluchtelingen en de effecten van de Participatiewet. De groei van de bijstand vraagt veel van gemeenten. Zij moeten hard doorwerken om deze stijging het hoofd te bieden. Een nieuw kabinet moet gemeenten de ruimte gunnen hier al hun aandacht op te richten. En dat betekent: terughoudend zijn met nieuwe regelgeving.

De bijstand blijft groeien door twee belangrijke ontwikkelingen. Ten eerste de invoering van de Participatiewet en de toename van het aantal vluchtelingen. Ten tweede doet een groter aantal mensen van wie de WW-uitkering eindigt, een beroep op de bijstand.

Nieuwe groepen in de bijstand

Wajong en Wsw: Sinds 2015 is de toegang tot een aantal regelingen verzwaard of zijn regelingen opgeheven. Dat betekent dat een aantal mensen dat voorheen een beroep deed op de Wajong (zoals jonggehandicapten met arbeidsvermogen) of de Wsw, nu zijn aangewezen op de bijstand.

Vluchtelingen: Daarnaast is er de instroom van vluchtelingen. Sinds 2015 zijn er veel nieuwe mensen uit met name Syrië en Eritrea die een verblijfstatus krijgen. Uit onderzoek weten we dat zij moeilijk toegang tot de arbeidsmarkt krijgen.

Toename bestaande groepen: WW

Ten slotte is er nog steeds een grote doorstroom van werklozen van wie de WW-uitkering afloopt. Zij zijn vervolgens aangewezen op bijstand. Hier zitten veel oudere werklozen bij die een beroep doen op de IOAW.

Aandacht nodig…

Vooral voor de nieuwe groepen in de bijstand geldt dat ze extra en andere aandacht nodig hebben. Zo moeten vluchtelingen de Nederlandse taal en de cultuur leren kennen. Jonggehandicapten hebben intensieve begeleiding nodig bij het vinden en behouden van werk. En de mensen die doorstromen vanuit de WW zijn vaak al wat langer op zoek naar werk en hebben ondervonden dat de banen voor hen niet voor het oprapen liggen.

… voor de juiste dingen

Gemeenten willen nu kunnen doorpakken. De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor nieuwe wetgeving. Nu hebben gemeenten daar vooral stabiliteit nodig. Alleen zo kunnen zij hun aandacht richten op de mensen om wie het gaat en de kennis en ervaring opbouwen die zij nodig hebben om mensen de juiste begeleiding te bieden.

Dat vraagt terughoudendheid van een nieuw kabinet. Gemeenten zijn niet gebaat bij (goed bedoelde) nieuwe wetgeving of extra regels en verplichtingen. Te vroeg ingrijpen door bijvoorbeeld wet- en regelgeving alvast aan te passen, verstoort het proces dat gemeenten en hun partners nodig hebben voor het inrichten van hun dienstverlening aan werkgevers en de mensen in de bijstand.

Jellemiek Zock
Vice-voorzitter Divosa

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenvatting

De bijstand groeit sinds 2008 en blijft stijgen. Inmiddels zijn meer dan een half miljoen mensen aangewezen op de bijstand of bijstandsgerelateerde regelingen. Deze Divosa-monitor factsheet geeft een overzicht van het aantal mensen in de bijstand, de oorzaken van in- en uitstroom en de samenstelling van het bijstandsbestand.

Puntsgewijs:

  • 449 duizend mensen zaten eind 2015 in de bijstand
  • Nog eens 49 duizend mensen hadden een bijstandsgerelateerde uitkering (IOAW, IOAZ, Bbz)
  • In 2016 en de jaren erna blijft de bijstand groeien
  • Werkloosheid is de belangrijkste reden voor instroom in de bijstand
  • De instroom van vluchtelingen met een verblijfstatus groeit
  • De instroom van werklozen vanuit de WW blijft hoog
  • Veel mensen die uit de bijstand stromen, hadden maar kort een uitkering nodig
  • De meeste uitstroom uit de bijstand gaat naar werk, vooral uitzendwerk
  • Groepen die vaker in de bijstand zitten zijn: vrouwen, 45-plussers, allochtonen, alleenstaanden en lager opgeleiden
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Volume

Bijstand groeit in 2015 tot 450 duizend mensen

Bijna 450 duizend personen hadden eind 2015 een bijstandsuitkering. Wie de bijstandsgerelateerde uitkeringen (IOAW, IOAZ en Bbz) En tot juni 2012 ook om mensen met WWIK, die is opgehouden te bestaan daarbij optelt, komt tot 498 duizend bijstandsgerechtigden. In 2015 groeide het aantal personen in de bijstand en bijstandsgerelateerde regelingen met 19.700 mensen. Dat is een groei van 4% ten opzichte van 2014.

Figuur: Aantal personen met bijstand 2007-2015

Figuur: Aantal personen met bijstand 2007-2015
Bron: CBS Statline: Personen met een uitkering, uitkeringsontvangers per regio, december 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Volume

Groei bijstand sinds 2008: 48%

Sinds de economische crisis in 2008, is het aantal mensen in de bijstand gegroeid met 145 duizend personen. Eind 2015 zaten er 48% meer mensen in de bijstand dan eind 2008.

De groei van het aantal mensen met een IOAW, IOAZ of Bbz-uitkering was tussen 2008 en 2015 in totaal 68%. De groei in de kleine bijstandsregelingen zit vooral in de IOAW en de Bbz.

Over de twee groepen samen was de groei 49% (164 duizend personen).

Tabel: Groei bijstand in 2015 en in de periode 2008-2015

Bron: CBS Statline: Personen met een uitkering, uitkeringsontvangers per regio, december 2016
  Totaal bijstandsregelingen Algemene bijstand IOAW, IOAZ, Bbz
Groei 2015 19.700 14.980 4.720
% groei tov 2014 4,1% 3,5% 10,6%
Groei 2008-2015 164.440 144.520 19.920
% groei tov 2007 49,3% 47,5% 68,1%
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Volume

Groei zet door in 2016

In 2016 zet de groei in de bijstand door. Eind september was het aantal personen met bijstand opgelopen tot 462 duizend. Vanaf augustus is er een lichte daling, maar dat lijkt vooralsnog een seizoenseffect.

Figuur: Aantal personen met bijstand per maand 2014-september 2016

Figuur: Aantal personen met bijstand per maand 2014-september 2016
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, persoonskenmerken, december 2016

Ook de groei van de IOAW, de IOAZ en de BBz zet door. In maart (de meest recente cijfers) waren er bijna 52 duizend uitkeringen.

Figuur: Aantal personen met IOAW, IOAZ en Bbz 2014-maart 2016

Figuur: Aantal personen met IOAW, IOAZ en Bbz 2014-maart 2016
Bron: CBS Statline: Personen met een uitkering, uitkeringsontvangers per regio,  december 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Volume

Prognose: de bijstand blijft groeien

Het Centraal Plan Bureau voorspelt in de Macro Economische Verkenning dat de bijstand (inclusief IOAW en IOAZ) blijft groeien. Het jaargemiddelde voor de algemene bijstand, IOAW en IOAZ komt in 2016 uit op 415 duizend personen en groeit de jaren erna verder. De prognose van het CPB is een jaargemiddelde. Dat is niet hetzelfde als een eindstand op 31 december. Een jaargemiddelde komt bij een groeiende bijstand altijd lager uit dan een eindstand. Dit maakt de vergelijking met CBS-cijfers lastig. Ook omdat het CPB de bijstand, de IOAW en de IOAZ samen neemt zonder de Bbz. Bij CBS Statline zijn de cijfers over de IOAW, IOAZ en Bbz niet uitgesplitst beschikbaar.

Figuur: Prognose ontwikkeling bijstand x 1.000 (inclusief IOAW en IOAZ, maar ex Bbz)

Figuur: Prognose ontwikkeling bijstand x 1.000 (inclusief IOAW en IOAZ, maar ex Bbz)
Bron: CPB, MEV: Bijlage 9 Sociale zekerheid (MEV_2017) (xls, 102 kB)
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Hoeveel mensen kregen een bijstandsuitkering toegekend? En wat was de reden dat zij bijstand nodig hadden?

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Meer dan 150 duizend nieuwe bijstandsgerechtigden in 2015

Bijna 150 duizend mensen kregen in 2015 een bijstandsuitkering. 126 duizend mensen konden hun uitkering beëindigen. Deze cijfers gaan alleen over de algemene bijstand en dus niet over de IOAW, IOAZ en Bbz

Figuur: In- en uitstroom in de bijstand (aantal personen) 2015

Figuur: In- en uitstroom in de bijstand (aantal personen) 2015
Bron: CBS Statline: Personen met een bijstandsuitkering, (her)instroom en uitstroom, december 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Nog steeds hoge in- en uitstroom

De in- en uitstroom in de bijstand is nog steeds hoog. Sinds 2013 is de dynamiek in de bijstand toegenomen. Er is veel meer instroom, maar ook veel meer uitstroom. In 2015, zakte dat wat terug ten opzichte van 2013 en 2014.

Figuur: In- en uitstroom in de bijstand (aantal personen) 2008-2015

Figuur: In- en uitstroom in de bijstand (aantal personen) 2008-2015
CBS Statline: Personen met een bijstandsuitkering, (her)instroom en uitstroom, december 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Vooralsnog lagere in- en uitstroom in 2016

De eerste helft van 2016 bestond de instroom in de bijstand uit 71 duizend personen. Dat is lager dan voorgaande jaren. Maar ook de uitstroom (58 duizend personen) was lager. Seizoenseffecten kunnen dat nog sterk veranderen. Traditiegetrouw is de instroom in de bijstand in het eerste kwartaal van het jaar het hoogste. De uitstroom daarentegen bereikt zijn piek in het derde kwartaal.

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Bijna 200 duizend aanvragen voor bijstand

198 duizend mensen deden in 2015 een aanvraag voor een bijstandsuitkering. Nog eens 23 duizend mensen vroegen IOAW, IOAZ of Bbz aan. Bij elkaar ging het om 222 duizend aanvragen.

Tabel: Aantal aanvragen bijstand en bijstandsgerelateerde uitkeringen

Aanvragen Aantal
Algemene bijstand 198.160
IOAW 10.170
IOAZ 690
Bbz 12.610
Totaal 221.630

Bron: CBS Maatwerk Bijstandsaanvragenstatistiek, januari t/m december 2015

Van alle bijstandsaanvragen was 89% voor een reguliere bijstandsuitkering. 6% voor een uitkering voor levensonderhoud van zelfstandigen (Bbz). En 5% voor een IOAW-uitkering, een bijstandsuitkering voor mensen die op 50-jarige leeftijd of later werkloos zijn geworden.

Figuur: Aanvragen bijstand naar soort uitkering 2015

Figuur: Aanvragen bijstand naar soort uitkering 2015
Bron: CBS Maatwerk  Bijstandsaanvragenstatistiek, januari t/m december 2015

Uiteindelijk is 75% van de aanvragen voor de reguliere bijstand in 2015 toegekend. Voor de IOAW, IOAZ en Bbz zijn deze cijfers niet bekend. Een aanvraag voor een uitkering kan afketsen als er geen recht op een uitkering is of als iemand, voordat de aanvraag is toegekend, weer inkomsten heeft.

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Werkloosheid belangrijkste instroomreden

Werkloosheid is een belangrijke instroomreden. De meest recente cijfers over de inkomstenbron voorafgaande aan instroom in de bijstand zijn over de periode september 2013 - september 2014.

  • 24 duizend mensen kregen bijstand vanwege het verlies van een baan waarbij zij geen WW-rechten hadden opgebouwd.
  • 20 duizend mensen stroomden door van de WW naar de bijstand.
  • 12 duizend mensen kregen bijstand nadat zij naar Nederland waren geïmmigreerd

Er is veel instroom vanuit de categorie ‘overig’. Uit eerder onderzoek weten we dat verbroken relaties een belangrijke reden zijn voor instroom in de bijstand. Zie Divosa-monitor 2012 Het gaat dan om personen die geen eigen inkomen hebben en na de relatie niet op eigen benen kunnen staan.

Figuur: Aantal instromers in de bijstand x 1.000 naar instroomreden 2013-2014 Het gaat hier om alle bijstandsregelingen dus: algemene bijstand, IOAW, IOAZ en Bbz.

Figuur: Aantal instromers in de bijstand x 1.000 naar instroomreden 2013-2014
Bron: CBS Statline: Uitkeringsontvangers, inkomstenbron vóór instroom of na uitstroom, november 2016

Vergeleken met 2012-2013 neemt de instroom af van mensen die werkloos worden, maar geen WW-rechten hebben. De doorstroom van werklozen vanuit de WW blijft echter stijgen. Hetzelfde geldt voor de instroom vanuit migratie.

Figuur: Aantal instromers in de bijstand x 1.000 naar instroomreden sep 2001 – sep 2014 Het gaat hier om alle bijstandsregelingen dus: algemene bijstand, IOAW, IOAZ en Bbz.

Figuur: Aantal instromers in de bijstand x 1.000 naar instroomreden sep 2001 – sep 2014
Bron: CBS Statline: Uitkeringsontvangers, inkomstenbron vóór instroom of na uitstroom, november 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Veel instroom vanuit uitzendbranche, horeca, schoonmaak, ouderenzorg en thuiszorg

Eén op de drie mensen die hun werk verliezen en daarna zijn aangewezen op bijstand, was voorafgaande aan de werkloosheid werkzaam in de uitzendbranche (Cijfers 2012-2013). Het gaat hier om mensen die onvoldoende WW-rechten hebben opgebouwd om in aanmerking te komen voor een werkloosheidsuitkering. Er is ook veel instroom in de bijstand vanuit de WW. Hier gaat het om mensen die geen recht meer hebben op een WW-uitkering en aangewezen zijn op bijstand als zij (en hun partner) niet over voldoende inkomen en/of vermogen beschikken om zelf in hun onderhoud te voorzien.

Vergeleken met de instroom in de WW, genereren de uitzendbranche, maar ook de horeca, de schoonmaak en de ouderen- en thuiszorg relatief veel instroom in de bijstand van mensen die geen WW-rechten hebben opgebouwd. Het gaat hier om sectoren met veel flexibele en kortdurende contracten en soms ook zzp-constructies (thuiszorg). Maar mogelijk is er in deze branches ook veel uitval van mensen. Vanuit de handel en de industrie is er ook veel instroom in de bijstand, maar vergeleken met de instroom in de WW, is het aandeel dat instroomt in de bijstand nog relatief klein.

De sectoren die veel directe instroom in de bijstand genereren, zijn ook de sectoren waarin veel mensen vanuit de bijstand weer aan het werk gaan.

Tabel: Top 5 sectoren voor instroom in de bijstand vanuit werk (sep 2012 – sep 2013)

  Sector Aantal naar bijstand x 1.000 % op totale instroom vanuit werk Aantal naar WW X 1.000 % op totale instroom WW
1 Verhuur en overige zakelijke diensten 11,2 40,7% 32,7 18,4%
  o.a. uitzendbureaus en arbeidsbemiddeling 8,8 32,0% 24,8 14.0%
  o.a. schoonmaak 1,9 6,9% 3,9 2,2%
2 Gezondheids- en welzijnszorg 4,3 15,6% 21,1 11,9%
  o.a. thuiszorg 1,5 5,5% 3,2 1,8%
  o.a. ouderenzorg 1 3,6% 2,5 1,4%
3 Handel 3 10,9% 31,3 17,6%
4 Horeca 2,3 8,4% 5,8 3,3%
5 Industrie 1,4 5,1% 16,7 9,4%

Bron: CBS Maatwerk Uitstroom van werknemers naar sector en inkomstenbron, 2012-2013 en 2013-2014

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Veel instroom van vluchtelingen

12% van de instroom in de bijstand bestond in 2015 uit mensen geboren in Syrië, Irak, Afghanistan en Eritrea, landen waar veel vluchtelingen vandaan komen. Twee jaar daarvoor was de instroom uit deze groepen nog 5%.

In 2015 kregen 11.420 Syriërs een bijstandsuitkering. Daarmee vormden zij in 7,7% van de totale instroom in de bijstand. Eritreers vormden 1,5% van de instroom. Deze groep groeide weliswaar sterk, maar is met 2.190 personen in absolute aantallen nog klein. De instroom van Irakezen en Afghanen daalde juist.

Hoewel het aantal Syriërs en Eritreërs toenam, daalde de instroom van alle andere door CBS onderscheiden groepen naar geboorteland.

Figuur: Instroom in de bijstand naar geboorteland 2015

Figuur: Instroom in de bijstand naar geboorteland 2015
Bron: CBS Maatwerk Personen met een bijstandsuitkering, instroom naar leeftijd en geboorteland

Figuur: Instroom in de bijstand naar geboorteland 2015 in absolute aantallen

Figuur: Instroom in de bijstand naar geboorteland 2015 in absolute aantallen
Bron: CBS Maatwerk Personen met een bijstandsuitkering, instroom naar leeftijd en geboorteland
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Instroom

Veel doorstroom vanuit de WW

De doorstroom van WW naar bijstand is sinds de economische crisis sterk gestegen. Omdat er meer mensen in de WW zitten, stromen er uiteindelijk - na het bereiken van de maximale WW-duur - ook meer mensen door naar de bijstand. De doorstroom ligt sinds 2013 boven de 30 duizend personen per jaar. Voor 2015 schat UWV de doorstroom op 33 duizend personen, dat is om en nabij 22% van de totale instroom in de bijstand. Dit is een berekening op basis van de instroom in de algemene bijstand. Een deel van de werklozen die de maximale WW-duur bereikt, komt na de WW in aanmerking voor de IOAW. Voor 2016 en 2017 is de prognose 31 à 32 duizend mensen per jaar. UWV, Na de WW in de bijstand (pdf, 2,2 MB)

Figuur: Doorstroom van WW naar bijstand in aantallen 2008-2014 en prognose 2015-2017

Figuur: Doorstroom van WW naar bijstand in aantallen 2008-2014 en prognose 2015-2017
Bron: UWV, Na de WW in de bijstand (pdf, 2,2 MB)
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Uitstroom

Veel uitstroom na korte uitkeringsperiode

Zowel de instroom in de bijstand als de uitstroom uit de bijstand is de afgelopen jaren sterk gestegen. Uitstroom vond vooral plaats bij personen die kort een uitkering hadden (tot 6 maanden). De uitstroom onder mensen die twee jaar of langer een bijstandsuitkering hadden, daalde na 2008 om drie jaar later weer wat aan te trekken. Dit bevestigt het beeld dat gemeenten hun beschikbare tijd en energie vooral hebben gericht op de personen die nieuw instromen en nog een relatieve korte afstand tot de arbeidsmarkt hebben.

Figuur: Beëindigde uitkeringen naar duur van de uitkering 2008-2015

Figuur: Beëindigde uitkeringen naar duur van de uitkering 2008-2015
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, duur van de beëindigde uitkeringssituatie, november 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Uitstroom

Uitstroom vooral naar werk

Werk is traditiegetrouw de belangrijkste inkomstenbron na uitstroom uit de bijstand. Uit cijfers over de periode september 2013 – september 2014 blijkt dat:

  • 27 duizend die uitstroomden een baan vonden. De uitstroom naar werk fluctueert sterk gedurende de jaren.
  • 2,5 duizend mensen naar school gingen. Sinds 2010 stijgt dit aantal.

Figuur: Aantal uitstromers uit de bijstand x 1.000 naar uitstroomreden 2013-2014 Het gaat hier om alle bijstandsregelingen dus: algemene bijstand, IOAW, IOAZ en Bbz.

Figuur: Aantal uitstromers uit de bijstand x 1.000 naar uitstroomreden 2013-2014
Bron: CBS Statline: Uitkeringsontvangers, inkomstenbron vóór instroom of na uitstroom, november 2016

Vergeleken met eerdere jaren zijn de inkomstenbronnen na uitstroom niet veel veranderd. In de periode 2013-2014 nam de uitstroom naar werk wel weer toe vergeleken met de periode ervoor.

Figuur: Aantal uitstromers uit de bijstand x 1.000 naar uitstroomreden sep 2001 – sep 2014 Het gaat hier om alle bijstandsregelingen dus: algemene bijstand, IOAW, IOAZ en Bbz.

Figuur: Aantal uitstromers uit de bijstand x 1.000 naar uitstroomreden sep 2001 – sep 2014
Bron: CBS Statline: Uitkeringsontvangers, inkomstenbron vóór instroom of na uitstroom, november 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Uitstroom

Veel uitstroom naar werk naar de uitzendbranche, horeca, schoonmaak, ouderenzorg en thuiszorg

Eén op de drie mensen die vanuit de bijstand aan het werk gaat, vindt een baan via een uitzendbureau. Vergeleken met de uitstroom naar werk van WW-gerechtigden, gaan er vanuit de bijstand relatief veel mensen aan het werk in het uitzendwezen, de schoonmaak, de horeca en de ouderen- en thuiszorg. In de handel en de industrie gaan weliswaar veel mensen aan de slag, maar vergeleken met de uitstroom uit de WW, is het aandeel werkzoekenden vanuit de bijstand dat daar werk vindt, weer relatief laag.

De top 5 sectoren waar werkzoekenden uit de bijstand werk vinden, is precies gelijk aan de sectoren waar bijstandsgerechtigden vandaan komen als zij geen WW-rechten hebben opgebouwd.

Tabel: Top 5 sectoren voor uitstroom uit de bijstand naar werk (sep 2012 – sep 2013)

  Sector Aantal uit bijstand x 1.000 % op totale uitstroom vanuit werk Aantal uit WW X 1.000 % op de uitstroom naar werk
1 Verhuur en overige zakelijke diensten 9,7 40,9% 29,7 18,6%
  o.a. uitzendbureaus en arbeidsbemiddeling 7,5 31,6% 22,6 14.1%
  o.a. schoonmaak 1,8 7,6% 3,5 2,2%
2 Gezondheids- en welzijnszorg 3,6 15,2% 22,8 14,3%
  o.a. thuiszorg 1,2 5,1% 3,1 1,9%
  o.a. ouderenzorg 0,9 3,8% 3,4 2,1%
3 Handel 2,4 10,1% 27,9 17,5%
4 Horeca 2,2 9,3% 5,7 3,6%
5 Industrie 1,2 5,1% 14,2 8,9%

Bron: CBS Maatwerk Uitstroom van werknemers naar sector en inkomstenbron, 2012-2013 en 2013-2014

De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

UItstroom

Veel uitstroom door verloop / levensgebeurtenissen

36% van de beëindigde uitkeringen in 2015 is volgens de registratie van gemeenten gestopt in verband met inkomsten uit werk of een eigen bedrijf. 8% vanwege handhavingsactiviteiten van de gemeenten. 3% vanwege scholing. Veel uitstroom valt ook onder de categorie ´verloop´. Het gaat hier onder andere om uitstroom vanwege verhuizingen, het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd of het overlijden van de bijstandsgerechtigde. (Ook wel levensgebeurtenissen of life events).

Figuur: Reden beëindiging bijstandsuitkering 2015

Figuur: Reden beëindiging bijstandsuitkering 2015
Bron: CBS Maatwerk Bijstandsaanvragenstatistiek, januari t/m december 2015
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenstelling bestand

Naar geslacht: meer vrouwen dan mannen

56% van de personen in de bijstand was eind 2015 vrouw. Dit percentage is in de loop van de jaren wat gedaald omdat er tijdens de economische crisis veel meer mannen dan vrouwen de bijstand zijn ingestroomd. Eind 2015 zaten er ruim 250 duizend vrouwen in de bijstand en bijna 200 duizend mannen.

Figuur: Personen met bijstand naar geslacht (2007-2015)

Figuur: Personen met bijstand naar geslacht (2007-2015)
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, persoonskenmerken, november 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenstelling bestand

Naar leeftijd: vooral 45-plussers

Bijna de helft van het aantal personen in de bijstand bestaat uit 45-plussers. 40% uit 27 tot 45 jarigen en 10% uit jongeren tot 27 jaar. Door de economische crisis groeiden alle drie de groepen waardoor de onderverdeling niet veel is veranderd.

Figuur: Personen met bijstand naar leeftijd 2007-2015

Figuur: Personen met bijstand naar leeftijd 2007-2015
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, persoonskenmerken, november 2016

In absolute aantallen, blijkt de groei van de groep 27-45 jarigen vanaf 2015 te stabiliseren. De 45-plussers en de jongeren groeien door. Bij de 45-plussers heeft dat vooral te maken met de doorstroom van de WW naar de bijstand. Bij de jongeren is dat niet geheel duidelijk. Het kan te maken hebben met het afsluiten van de Wajong. Jongeren met een handicap die nog arbeidsvermogen hebben, zijn sinds 2015 aangewezen op de gemeente voor ondersteuning bij het vinden van werk. Een andere oorzaak kan de groei van het aantal vluchtelingen met een status zijn. Onder deze groep zitten veel jonge mannen.

Omdat de personen met een IOAW-uitkering niet in deze gegevens zitten, is het werkelijke aantal 45-plussers met een bijstandsuitkering hoger.

Figuur: Personen met bijstand naar leeftijd in absolute aantallen 2007-2015

Figuur: Personen met bijstand naar leeftijd in absolute aantallen 2007-2015
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, persoonskenmerken, november 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenstelling bestand

Naar herkomst: meer allochtonen dan autochtonen

Bijna de helft van het aantal mensen in de bijstand is niet-westers allochtoon. 10% is allochtoon van westerse afkomst. Eerste generatie allochtonen zijn vaker aangewezen op bijstand dan tweede generatie allochtonen. Zie voor een uitsplitsing naar achtergrond en generatie en achtergrond (xls, 21 kB). Of naar nationaliteit. Of naar nationaliteit en generatie

Door de economische crisis is het aandeel niet-westerse allochtonen in de bijstand gegroeid. Er stroomden drie keer zoveel allochtonen in de bijstand als autochtonen. Deze mensen verloren als gevolg van de crisis als eerste hun baan. Vanaf 2015 groeit de groep niet-westerse allochtonen door de groei van het aantal vluchtelingen met een status die op bijstand is aangewezen.

Figuur: Personen met bijstand naar herkomst 2007-2015

Figuur: Personen met bijstand naar herkomst 2007-2015
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, persoonskenmerken, november 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenstelling bestand

Naar leefvorm: vooral alleenstaanden

Bijna tweederde van de bijstandsuitkeringen is voor alleenstaanden. 22% is voor alleenstaande ouders. 14% voor echtparen en samenwonenden. Door de economische crisis zijn er relatief veel alleenstaanden en echtparen in de bijstand gestroomd. Hun aandeel groeit daardoor de laatste jaren. Het aandeel alleenstaande ouders neemt wat af.  

Figuur: Bijstandsuitkeringen naar leefvorm 2011-2015 Het gaat hier niet om personen in de bijstand. Onder één uitkering kunnen daarom meerdere personen met bijstand vallen.

Figuur: Bijstandsuitkeringen naar leefvorm 2011-2015
Bron: CBS Statline: Bijstandsuitkeringen, uitkeringsgrondslag, november 2016.
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenstelling bestand

Naar opleiding: vooral lager opgeleiden

65% van de mensen in de bijstand heeft geen startkwalificatie (cijfers 2011). Dat betekent dat ze geen diploma hebben op minimaal mbo 2 niveau. Ruim de helft van deze groep zonder startkwalificatie heeft alleen basisonderwijs genoten. Hoe langer mensen in de bijstand zitten, hoe lager het gemiddelde opleidingsniveau.

Figuur: Personen met bijstand naar opleidingsniveau (ultimo 2011)

Figuur: Personen met bijstand naar opleidingsniveau (ultimo 2011)
Bron: CBS Maatwerk Opleidingsniveau van bijstandsgerechtigden, 2011
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Samenstelling bestand

Naar duur: vooral mensen met een lange bijstandsduur

Eén op de drie mensen in de bijstand heeft een uitkeringsduur van minimaal vijf jaar. Het aantal mensen dat meer dan vijf jaar in de bijstand zit, is de afgelopen jaren flink gedaald. Het aantal mensen dat 1 tot 5 jaar in de bijstand zit, is juist gestegen. Deze ontwikkeling heeft te maken met de groei van de bijstand als gevolg van de economische crisis. Hierdoor heeft de bijstand veel nieuwe aanwas gekregen en dat heeft de samenstelling van het bestand veranderd.

Figuur: Personen met bijstand naar duur van de uitkering 2008-2015

Figuur: Personen met bijstand naar duur van de uitkering 2008-2015
Bron: CBS Statline: Personen met bijstand, duur van de lopende uitkeringssituatie, december 2016
De bijstand: volume, in- en uitstroom en samenstelling

Begrippen

Bbz

Besluit bijstandverlening zelfstandigen – lening of uitkering voor levensonderhoud voor startende en bestaande ondernemers.

IOAW

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers – bijstand voor oudere langdurig werklozen die 50 jaar of ouder waren op het moment dat zij werkloos werden en voor gedeeltelijk arbeidsongeschikte werklozen, ongeacht hun leeftijd. Uitvoering door gemeenten.

IOAZ

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen - bijstand voor mensen van 55 jaar of ouder en gedeeltelijk arbeidsongeschikte ex-zelfstandigen (ongeacht hun leeftijd) die noodgedwongen hun bedrijf of beroep moesten beëindigen. Uitvoering door gemeenten.

Colofon

Divosa

Koningin Wilhelminalaan 5 | 3527 LA Utrecht
Postbus 2758 | 3500 GT Utrecht

T 030 - 233 23 37
E info@divosa.nl
www.divosa.nl

Auteur

Marije van Dodeweerd, Divosa