Divosa voorjaarscongres 2011 Grenzen verleggen

Met ‘Grenzen verleggen’ proberen we in twee woorden onze uitdaging voor de komende tijd samen te vatten. Niets zal over een aantal jaren nog het zelfde zijn. De sociale zekerheid gaat totaal op de schop. In het regeerakkoord heeft het kabinet de contouren geschetst, aan ons om de invulling te realiseren.

9 juni - Onno Hoes

Burgemeester Maastricht

Welkom in Maastricht

"Grenzen verleggen zit niet in ieders bloed. Maar juist in tijden van bezuinigingen zullen we wel moeten. Het gaat om hele grote bedragen en heel veel zekerheden uit het verleden zullen verdwijnen. Daarom moeten we op zoek naar creativiteit. Ik wens u een succesvol congres!"

9 juni - Paul de Beer

B ijzonder hoogleraar Arbeidsverhoudingen Universiteit van Amsterdam

Onbegrensde mogelijkheden op een krimpende arbeidsmarkt?

Gaat een krimp van de beroepsbevolking nu werkelijk samen met tekorten op de arbeidsmarkt? Paul de Beer vraagt het zich af. Hij trekt daarvoor een vergelijking met Duitsland waar de beroepsbevolking de afgelopen 12 jaar met 3% is gedaald. Onze oosterburen zijn wat dat betreft ons eigen voorland.

Wat blijkt? De werkloosheid in Duitsland is groter dan in Nederland ondanks de krimpende beroepsbevolking. Logisch volgens De Beer: “De vraag past zich aan het aanbod aan.” Wie vacatures niet vervuld krijgt, stopt simpelweg met deze aan te bieden. De perspectieven voor de onderkant van de arbeidsmarkt zijn daarmee ook allerminst rooskleurig. Er is geen schreeuwend tekort aan personeel en in Duitsland is de werkloosheid onder laag opgeleiden zelfs veel hoger dan in Nederland.

En dan is er nog de vraag of werk nu werkelijk de oplossing is voor de ‘maatschappelijke onderklasse’. Er zijn voldoende cijfers die aangeven dat lager opgeleiden ongezonder leven en hun kinderen minder goed opvoeden. Niet omdat ze met minder geld moeten rondkomen, maar omdat ze kennis en vaardigheden missen. Paul de Beer vindt dat sociale diensten daar een grens moeten slechten: “Accepteer dat werk alleen niet helpt. We moeten ook werken aan gedrag.”

9 juni - Hans Kamps

Voorzitter ABU, Kroonlid SER

Wegvallende grenzen tussen arbeidsmarkt, sociale zekerheid en onderwijs

“Wethouders en directeuren van sociale diensten hebben het gevaarlijkste beroep dat ik me kan voorstellen. De omgeving van deze mensen is wel heel uitdagend geworden. Niet alleen na de slag van Ulft. Er zijn ook andere ontwikkelingen. We hebben bijvoorbeeld al pakweg 100 duizend zorgleerlingen en dat aantal groeit gestaag.”

Sociale diensten staan voor nieuwe opgaven. De groep mensen aan de onderkant stijgt en er komen nieuwe taken op gemeenten af terwijl er tegelijkertijd fors bezuinigd wordt. Niks doen is geen optie. Gemeenten moeten een actieve houding aannemen. Kamps geeft een aantal tips:

Kopieer nooit het verkokerde landelijke beleid. Werk juist aan een integrale benadering. Aan samenhang want dat is efficiënter en goedkoper.
Activeer de banden met het bedrijfsleven. Benader ondernemers (en mkb’ers) nog meer dan nu en doe niet te moeilijk over het compenseren van productieverlies. Zet de burgemeester en gebruik de uitzendorganisaties.
Werk vraaggericht.
Zet de scholen centraal. Gebruik ze als kristallisatiepunt voor je beleid en maak een koppeling tussen scholen en bedrijfsleven.

9 juni - Harrie Aardema

Consultant en Partner BMC 
Bijzonder hoogleraar publiek management Open Universiteit Nederland

Bezuinigen en innoveren; de grenzen bereikt?

De bezuinigingen van nu zijn niet uniek, vertelt Aardema. Eind jaren tachtig moesten we ook al efficiënter werken. Dat heette toen New Public Management. De vraag is of dat het ei van Columbuswas: “Wereldwijd zie je nu een bezinning op dat New Public Management-denken. Zijn we echt efficiënter gaan werken?”

Het antwoord is onbekend, maar Aardema vermoedt van niet. Het goede nieuws is dan tegelijkertijd dat er nog wel wat te halen valt als het om efficiency gaat. En aantal verbeterrecepten van Aardema.

Top-down implementeren is tegenwoordig echt een no-go. Een cultuuromslag doe je stap voor stap. En daarin moet je oog houden voor verschillen tussen mensen en voor wat hen drijft.
Schaf de vooringenomen ideaalbeelden af. Geen ‘ist’ en ‘soll’ meer. Heb oog voor de situatie zoals die nu is. Dan zie je wat er werkelijk gebeurt en hoe je mensen meekrijgt.
Sturing en control zijn immer populair, maar schieten nog schromelijk tekort. Herstelwerkzaamheden zijn nodig.
Doorbreek culturen door zelf anders te werken. “Gedrag roept gedrag op.” Reken niet op projectleiders of veranderplannen.
Wees transparant over je werk. Ook al is dat soms beangstigend.

9 juni - René Paas

Voorzitter Divosa

Strepen in het zand

Negen op de tien gemeenten had afgelopen jaar een tekort op het budget om de uitkeringen te betalen. En 2011 belooft weinig beters. Tegelijkertijd loopt het aantal bijstandsuitkeringen verder omhoog en zijn de re-integratiebudgetten op. En dat terwijl de kaalslag op de re-integratiebudgetten - de bezuinigingen - nog moeten komen.

“Ik heb Divosa-leden de druk zien verstouwen nu de tekorten oplopen. Gemeenten kunnen de tekorten ook niet op andere terreinen compenseren. Waar halen we het geld vandaan? De bewegingsruimte om klappen op te vangen en initiatieven te nemen is sterk beperkt.”

Het geld is dus op. En op dezelfde weg doorgaan is geen optie. Maak daarom het instrument loondispensatie nu al beschikbaar voor een kleine groep bijstandsklanten, stelt Paas voor. “Als je ziet voor welke opgave we staan, dan zou het weldadig zijn als we met aantal bijstandsklanten alvast ervaring kunnen opdoen met de systematiek van de Wet werken naar vermogen. Het is de enige manier om nog wat te kunnen betekenen voor de groepen voor wie wij werken.”

9 juni - Dan Meyer

Tot hier en niet verder

9 juni - Paul de Krom

Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Meer met minder

De Krom heeft met teleurstelling kennisgenomen van de beslissing van de VNG om de paragraaf over werken naar vermogen in het bestuursakkoord niet voor haar rekening te nemen. Volgens De Krom is het bestuursakkoord echter een samenhangend totaalpakket: “Het kabinet kan de uitslag van de stemming dan ook niet anders zien dan als een afwijzing van het gehele akkoord.”

De Krom vindt dat het kabinet de gemeenten al op belangrijke punten tegemoet is gekomen en verwacht nu dat de VNG met voorstellen komt om eruit te komen. De afspraken uit het regeer- en gedoogakkoord staan in ieder geval nog recht overeind. Inclusief de daarbij horende financiële kaders. “Dat is noodzakelijk”, stelt De Krom. “Noodzakelijk om de sociale zekerheid activerender te maken. Waarmee mensen meer worden geprikkeld om aan het werk te gaan, werkgevers om mensen in dienst te nemen. We moeten dus wel door.”

De economie. De vergrijzing. De opgelopen staatsschuld. Er zijn volgens De Krom veel redenen te bedenken die een hervorming van de sociale zekerheid noodzakelijk maken. Bovendien wil hij dat een uitkering een springplank is naar werk, terwijl het nu soms nog als een fuik fungeert. En gemeenten kunnen de hervorming volgens hem aan: “De Wwb is mede dankzij de gemeenten een succes.” Er zijn volgens De Krom voldoende kansen. “Laten we er samen de schouders onder zetten!”

9 juni - Marc Buelens

Hoogleraar-partner Vlerick Leuven Gent Management School

Leiderschap en grenzen verleggen?

“Leiderschap is 2% inspiratie, 95% transpiratie en 3% deodorant”, zegt Marc Buelens. Maar hoe word je een goede leider? Of beter: Hoe maak je de leider in jezelf wakker? In een lezing vol gedichten en cartoons wijst hij het Divosa-congres de weg.

Hou het zinvol, zegt Buelens ten eerste. “Houd je bezig met echt belangrijke dingen. Dat is het ultieme criterium.” Prestatie-indicatoren zijn handig, maar niet het enige waar het om mag draaien.

Maak keuzes, is het tweede advies. En: “Kies … en bemin je keuze.” Durf dus te verliezen, adviseert Buelens. Durf van methodes en werkwijzen af te stappen als het nodig is. En durf ‘nee’ te zeggen.

Hou het in beweging, zegt hij ten derde. Hoe? Door de zaken simpel te houden, optimistisch te zijn en positieve energie uit te stralen. Wie het goede voorbeeld geeft, zal ook zien dat er mensen volgen.

Verleg tot slot grenzen. “Kijk naar waar de dingen toch anders kunnen.” Buelens is er van overtuigd dat ook in de sociale zekerheid nog niet alles is uitgevonden. “De grootste grenzen liggen tussen onze oren. Laat je inspireren door wat op je afkomt.”

Buelens sluit af met een gedicht van Kipling If you can dream – and not make dreams your master (bron Wikipedia)

9 juni - Beroepsvereniging klantmanagers i.o.

Een aantal klantmanagers kondigt op het Divosa-congres aan dat zij een eigen beroepsvereniging willen opstarten. Suzanne Luten, klantmanager bij de gemeente Hardenberg: “Het is goed als wij ons als klantmanagers gaan verenigen en van elkaar gaan leren.” Ruud van den Tillaar, voorzitter van het Divosa-platform professionalisering ondersteunt het initiatief van harte: “De crux van ons succes ligt immers in de spreekkamer.”

9 juni - André Willems

Wethouder Sociale Zaken Maastricht

Maastricht in vogelvlucht

“Naar verwachting gaat het re-integratiebudget voor Maastricht terug van 17 naar 7 miljoen euro. Meer dan een halvering in een gebied met een meer dan gemiddeld werkloosheidspercentage.” Voor wethouder Willems staat het vast: kennis uitwisselen is nu belangrijker dan ooit. “We zien uit naar innovatieve oplossingen nu we een omslag moeten maken in denken en doen.”

Grote veranderingen staan op stapel. De economische werkelijkheid en de vergrijzing vereisen grensverleggend denken bij sociale diensten én de private sector. “Alle handjes zijn nodig, elk talent moet aangesproken worden. Ook het bedrijfsleven kan zich niet meer permitteren dat teveel mensen langs de kant staan.”

Willems ondersteunt daarom de kerngedachte van de Wet werken naar vermogen, hoewel hij tegelijkertijd de “torenhoge” bezuinigingen als een groot minpunt beschouwt. Dat het bestuursakkoord gisteren maar deels is aangenomen, vindt hij dan ook begrijpelijk. Wel hoopt hij dat de partijen er snel uitkomen. “Ik zou tegen minister Donner willen zeggen: soms win je een wereld door een beetje te durven verliezen.”

10 juni - Ramana

Verken je grenzen

10 juni - Jan-Willem van den Brandhof

Oprichter BrainStudio en auteur diverse boeken

Train je brain en verleg je grenzen

“Als je iets echt wilt en je gaat ervoor dan is praktisch alles mogelijk”, stelt Jan-Willem van den Brandhof. Wie zijn brein goed benut, komt vooruit. En dat doe je door het brein te prikkelen, te stimuleren en op zijn donder te geven. Drie dingen zijn daarbij belangrijk:

Maak keuzes maken en stel doelen. Focus op de dingen waar je goed in bent.
Ontspan voldoende. Geef je brein rust.
Leer technieken om sneller informatie te verwerken zoals mindmappen en snellezen.  En: “Je zorgen maken over de toekomst is misbruik maken van je voorstellingsvermogen.”

10 juni - Aart Jan de Geus

Plv. secretaris-generaal van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)

Raad en Bijstand uit Europa

In 2020 zijn er voor elke 100 nieuwe werknemers ook 130 vertrekkende werknemers. Dat is het gevolg van de vergrijzing. In 2050 zal tweederde van de bevolking in Nederland en ook België uit 65-plussers bestaan. Daar zijn ongelooflijke kosten mee gemoeid, vertelt De Geus. Kosten voor zorg en pensioenen. We kunnen ons dus geen crisis van de overheidsfinanciën permitteren. Dat betekent dat de arbeidsparticipatie omhoog zal moeten.

Alle Europese landen zullen moeten werken aan de arbeidsparticipatie. Voor Nederland liggen de uitdagingen vooral op het vlak van de arbeidsparticipatie van ouderen en arbeidsongeschikten. “We zijn het vierde land op de ranglijst van aantal arbeidsongeschikten.” En: “Slechts 2% van de mensen die worden aangenomen is boven de 50. In andere landen is dat 10%.”

Making reform happen. Hoe doen we dat? “Dit zou in Nederland moeten inhouden dat we echt iets maken van langer werken. Het is ook geweldig van belang om jongeren en langdurig werklozen aan het werk te zetten.” En: “Maak de kosten duidelijk van als je iets niet doet.” Tot slot nog een boodschap voor de mensen die daadwerkelijk mopperend in een hoekje zitten na het deels verwerpen van het bestuursakkoord: “Laat je niet van de wijs brengen als het niet in één keer lukt. Er komt een bestuursakkoord!”

10 juni - Paul Schnabel

Directeur Sociaal en Cultureel Planbureau

Het zit toch weer anders dan u dacht

“Wij zeuren over problemen die anderen graag zouden willen hebben”, zegt Paul Schnabel. “We zijn een van de minst vergrijsde landen. Onze werkloosheidscijfers zijn onwaarschijnlijk laag. We hebben de hoogste arbeidsparticipatie van de hele Europese Unie en we zijn wereldkampioen deeltijdwerk.” Nederland is daarin een groot voorbeeld voor andere landen.

Toch zijn we er nog niet. Elk land, ook Nederland, heeft in feite irreële doelstellingen. Namelijk dat iedereen een opleiding krijgt, werkt tot de pensioenleeftijd en economisch zelfstandig is. We gaan wel de goede kant op. De verlenging van de leerplicht zorgt ervoor dat meer jongeren een startkwalificatie halen. En het aantal 55-plussers dat werkt is de laatste jaren verdubbeld naar 2 miljoen mensen.

Aan de economische zelfstandigheid valt echter nog wat te sleutelen. Er staan nog te veel mensen aan de zijlijn: “Meer dan een miljoen mensen worden door het systeem buiten de arbeidsmarkt geplaatst”, zegt Schnabel daarover. En nu het niveau van de uitkering steeds lager wordt garandeert deze geen economische zelfstandigheid meer. Voor Divosa-leden ligt daarin een grote uitdaging: meer mensen aan het werk helpen. En dat zal wat zweetdruppels kosten: “We moeten steeds harder lopen om hetzelfde welvaartsniveau te kunnen blijven.”

10 juni - Henriëtte Prast

Hoogleraar Persoonlijke Financiële Planning Universiteit van Tilburg
Lid Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)

Rationeel beleid voor irrationele mensen

Prast is gedragseconoom en verbindt inzichten uit de economie en de psychologie. Wie die twee zaken verbindt leert dat mensen niet rationeel of berekenend zijn. “Mensen zijn menselijk. Het zijn geen machines.” Wie snapt hoe mensen wel in elkaar zitten, heeft daarmee een nieuwe zee aan beleidsopties.   Hoe je een keuze aanbiedt, heeft bijvoorbeeld een sterke invloed op wat mensen kiezen. Gedragseconomische kennis biedt daarmee aanknopingspunten voor een beleidsterrein als schuldhulpverlening. Traditioneel beleid is sterk gericht op informatie en educatie, maar dat is vaak niet effectief. Na een training in omgaan met geld, krijgen mensen meer problemen omdat ze denken dat ze hun problemen onder controle hebben en vervolgens meer risico nemen.   Wat helpt wel? Laat mensen bijvoorbeeld hun rente op leningen contant betalen. Uit onderzoek blijkt dat mensen hierdoor minder consumeren (minder leningen aangaan in dit geval). En: maak het opzeggen van een kredietfaciliteit net zo makkelijk als het openen van een rekening.   In de re-integratiewereld kun je inspelen op de verliesaversie van mensen. Bereken klanten voor wat ze verliezen als ze niet gaan participeren of hun terugkeer naar de arbeidsmarkt uitstellen. En: kijk of je tussenstappen kunt belonen. Niet zo zeer vanwege het geld, maar vanwege de erkenning. Daar zijn mensen gevoelig voor…

Meer over dit onderwerp in de WRR-verkenning De menselijke beslisser (pdf).

10 juni - René Paas

Voorzitter Divosa

Grenzen verleggen

René Paas sluit het congres af. Na twee dagen Divosa-congres is duidelijk dat sociale diensten voor een grote opgave staan, maar dat er voldoende uitgangen zijn. “Elke tijd bied kansen om er toch wat van te maken”, denkt de voorzitter van Divosa. Ook deze. “Ik ontmoet veel vastbesloten mensen die grenzen willen verleggen en stappen willen blijven zetten.”

Natuurlijk wordt er veel van sociale diensten gevraagd, stelt Paas. Zoveel, dat niemand het in zijn eentje zal redden. “Blijf met elkaar samenwerken en leer van de sociale laboratoria in andere gemeenten”, roept hij de congresgangers op.

“Laten we afspreken dat we elkaar wakker houden. Dat we elkaar blijven ontmoeten en inspireren.” Iedereen is welkom in het Divosa ‘clubhuis’ in Utrecht. Voor commissies, werkgroepen en platforms. “Kom meepraten en luisteren of richt zelf een platform op. Wij schenken de koffie”, zegt Paas. En wie niet kan wachten tot het volgende voorjaarscongres in Almere, kan op 24 november al naar het Divosa-Najaarscongres in Den Haag.