VNG Divosa Najaarscongres: Maximaal Vermogen

Er komt veel op gemeenten af, daar is iedereen het wel over eens. Gemeenten krijgen er taken bij en moeten daar met minder geld een succes van maken. Als we van alle veranderingen successen willen maken, zal iedereen — gemeenten, werkgevers en niet in de laatste plaats burgers zelf — er maximaal de schouders onder moeten zetten en de antwoorden moeten vinden op allerlei vragen.

Henk Kool, wethouder Den Haag

De gepassioneerde Henk Kool, wethouder in de hofstad en gastheer van het najaarscongres, mag het bal openen. Kool houdt een gloedvol betoog, waarin hij in zeer duidelijke bewoordingen afstand neemt van het kabinetsbeleid. Hij noemt staatssecretaris De Krom 'stokdoof' en verwijt hem star vast te houden aan het regeerakkoord. Als dagvoorzitter Frenk van der Linden hem vraagt zich in De Krom te verplaatsen en argumenten tegen Henk Kool te bedenken, valt de Haagse wethouder helemaal stil. "Die zijn er niet. En als ze er wel zijn, kloppen ze niet!"

Annemarie Jorritsma, voorzitter VNG en René Paas, voorzitter Divosa

Twee mensen, twee verhalen. Bijzondere mensen, bijzondere verhalen ook. We hebben het over de hoofdpersonen in de filmpjes waarmee de twee ‘organiserende’ voorzitters, René Paas en Annemarie Jorritsma, hun verhaal starten. Het zijn mensen die staan voor ‘maximaal vermogen’. Gewone mensen die er veel, zo niet alles aan doen om hun talent te benutten. Of, zoals Jorritsma het uitdrukt, mensen die ‘hun waarde bewijzen en naar de markt brengen.’ Niet iedereen kan dat helemaal op eigen kracht, de een heeft net wat meer dat duwtje in de rug nodig dan de ander. Maar: niemand is zonder talent geboren.

Gemeenten hebben dus een verantwoordelijke taak, in het aanboren en vermarkten van dat talent. Zeker nu de decentralisaties een regierol van de gemeente vereisen. Die rol neemt de gemeente graag op zich, stelt Jorritsma, maar dan moet het kabinet wel bereid zijn om de regelgeving flexibeler te maken. “Decentralisatie oké, maar dan wel doortastend en met vertrouwen. Geef ons de ruimte om eigen keuzes te maken, om creatief te zijn. Dat is juist nu in deze financieel moeilijke tijden, hard nodig.”

Marco Hendriks – Dok010

Ook René Paas wijst er op dat de sociale diensten ‘mee zullen moeten’ met het kabinetsbeleid. De uitgangspunten van de Wet werken naar vermogen en de decentralisaties, die deelt Divosa. Maar de bezuinigingen die de ingrijpende veranderingen vergezellen, dat is andere koek. “Het is een uitdaging, waar u voor staat. Met wind in de rug kan iedereen hard fietsen. Nu moeten we presteren”, houdt Paas zijn toehoorders voor. “We zullen slimmer moeten worden. Effectiever. Beter schakelen, beter verbinden. Alleen dan boeken we dubbele winst: voor de cliënt en voor de samenleving. Maar ik draai er niet omheen: dat is hartstikke ingewikkeld. Gelukkig bent u niet alleen. Binnen de vereniging en op deze dag kunnen we kennis delen. En elkaar versterken.”

Roger van Boxtel, bestuursvoorzitter Menzis

Rogier van Boxtel Raakvlakken genoeg tussen gemeenten en zorgverzekeraars, aldus Roger van Boxtel, bestuursvoorzitter van Menzis. Niet alleen neemt Menzis als grote onderneming haar verantwoordelijkheid om mensen met een beperking aan zich te binden. Menzis en gemeenten hebben ook één groot gezamenlijk belang, benadrukt Van Boxtel: de gezondheid van burgers optimaliseren. Zeker nu gemeenten met Wmo, Awbz stevige zorgtaken op hun gedecentraliseerde bordje krijgen. Van Boxtel: “Samen met gemeenten willen wij de gezondheid bevorderen. Ik ben er heilig van overtuigd dat werk leidt tot een betere gezondheid.”

Concreet heeft Menzis met twee (bijna drie) grote gemeenten - Groningen, Enschede en straks ook Arnhem – de handen ineen geslagen. Via diverse sociale deelprojecten zetten beide partijen hun beste beentje voor om mensen te laten participeren, aan de slag te krijgen. “Met Enschede hebben we een mooie deal: als we er in slagen de ziektelast terug te dringen door de werkloosheid te verlagen, dan delen we de opbrengst.”

Ja, zegt Van Boxtel, het wordt een enorm karwei om de groeiende zorgkosten in toom te houden. “Ook voor Menzis, want het geld klotst hier echt niet over de plinten. En dus fungeren we ook niet als alternatieve geldbron voor gemeenten. Maar wél als partner. We denken mee met gemeenten. Mijn voornaamste advies: schaal op. Mensen hoeven niet per se naast de wethouder te wonen, ze willen betere dienstverlening. En die kwaliteit kan een grotere gemeente beter garanderen.”

Gabi van den Brink – Menzis

Bekendmaking/prijsuitreiking Beste sociale dienst 2011

Al twee keer eerder waren ze beste. En nu, in 2011, is het weer raak. Amersfoort mag zich voor de derde keer in vijf jaar de beste sociale dienst van Nederland noemen. Directeur Eddy Karrenbelt neemt het applaus, de bokaal en de bos bloemen trots in ontvangst. De jury roemt Amersfoort vooral om de opvallende vaardigheid om allerlei verschillende beleidsterreinen bijna naadloos - en met resultaat - te verbinden. Dat met name is de grote kracht van Karrenbelt en de zijnen. Nummers twee en drie zijn respectievelijk Roermond en Apeldoorn. De Limburgers worden door de jury geroemd om de ‘radicale focus op de werkgever’ en de goede prestaties in een van oudsher moeilijke sociale omgeving. Apeldoorn krijgt een compliment vanwege het grote vermogen om samen te werken met andere partijen, maar vooral door het getoonde lef om ‘een deel van de cliënten binnen één dag een uitkering toe te kennen’.

Paul de Krom, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Staatssecretaris De Krom Een moment waarop veel aanwezigen gewacht hebben: staatssecretaris Paul de Krom waagt zich in het ‘hol van de leeuw’. De bewindsman maakt meteen duidelijk waar hij en zijn collega’s in het kabinet voor staan: “We lopen niet weg voor de bezuinigingstaak. Die is simpelweg keihard nodig. Doen we dat nu niet, dan zitten we straks met een nog groter probleem. Dus ook SZW draagt z’n steentje bij.”

Vervolgens schetst De Krom nog eens zijn visie op de problematiek aan de ‘onderkant van de arbeidsmarkt’. Belangrijkste boodschap: mensen met een beperking willen vaak maar wat graag aan de slag. Ze kunnen vaak ook meer dan zij zelf en dan wij denken. En toch zitten een half miljoen van deze ‘mensen met mogelijkheden’ in de uitkering. “Dat kan niet meer. We moeten af van de etiketjes, het zieligheidsdenken”, aldus De Krom. “Mensen niet meer wegdraaien in een uitkering, maar laten meedraaien in een baan.”

Gemeenten spelen in de visie van De Krom een centrale rol. Een rol waar ze zelf om gevraagd hebben, benadrukt de staatssecretaris. En waar ze geknipt voor zijn. “Zij zijn de regisseur van de elkaar overlappende, aanpalende beleidsterreinen zorg, werk en inkomen, onderwijs en economie. Maar ze kunnen het niet alleen. Werkgevers moeten ook hun verantwoordelijkheid nemen. En dat willen ze ook”, zegt De Krom. Dat moeten ze bovendien ook, want grote tekorten op de arbeidsmarkt dreigen voor de komende jaren. “Iedereen is nodig. Hard nodig.”

Halverwege de speech van de staatssecretaris ontstaat een discussie met de zaal. De kritiek op de plannen van De Krom is niet nieuw. Net zomin als zijn verweer nieuw is. “U weet dat de effectiviteit van re-integratiemiddelen beter kan, u weet ook dat er nog winst te behalen is bij het wegplaatsen van SW’ers. Ik zeg niet dat het nu niet goed gaat, maar het kan, nee, het moet beter.”

Herman Wijffels, hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering Universiteit Utrecht

Duurzaamheid. In de meest brede zin van het woord. Dat is waar oud-Rabobank topman en oud-SER-voorzitter Herman Wijffels tegenwoordig zijn hart aan verpand heeft. Wijffels leert de aanwezigen dat we in een crisistijd leven. Niet alleen financieel-economisch maar in vrijwel alle opzichten. Wijffels: “Oude systemen, oude instituties voldoen niet meer. We lijden onder vervreemding, verkokering, vervuiling en verspilling. We hebben veel bereikt – welvaart, bevolkingsgroei, emancipatie – maar we stuiten nu op de keerzijde van die verworvenheden. We moeten op zoek naar ecologische en economische vernieuwing. Naar duurzame relaties, tussen mensen onderling en tussen mens en aarde.”

Kern van Wijffels’ boodschap is dat de nieuwe systemen niet meer de problemen aan de achterdeur wegpoetsen, maar aan de voorkant problemen voorkomen. Voorzorg in plaats van nazorg. Dit alles heeft ook gevolgen voor het werk van gemeenten en sociale diensten. Deze instanties begeleiden mensen in hun ontwikkeling. “U bent dienstbaar aan de menselijke waardigheid”, zegt Wijffels. “U werkt aan de ontwikkeling, participatie en het inkomen van mensen. En wie dat doet vanuit de nieuwe invalshoek – voorzorgen en niet nazorgen – kijkt vooral naar wat mensen nog wel kunnen. Die gedachte achter de Wwvn onderschrijven u en ik volledig. U hoort mij echter niet zeggen dat dit uitermate belangrijke werk goedkoper moet worden. Ik ben faliekant tegen de bezuinigingen, maar ik mis vooral een overkoepelende economische en ecologische vernieuwingsstrategie bij het kabinet. Zorgwekkend.”

Greet Meesen - Macadam

Berthold Gunster, omdenker

Wat is er aangenamer dan een stevig inhoudelijk ochtendprogramma afsluiten met een luchtige ‘act’? Berthold Gunster, bekend van het begrip ‘omdenken’, vermaakt de zaal met een humorvol betoog tegen het ‘ja, maar…’ denken, ook wel vastdenken genoemd. In een razend tempo laat Gunster een groot aantal praktijkvoorbeelden de revue passeren. Voorbeelden van onze manier om de werkelijkheid als een probleem te zien. En er vervolgens een oplossing voor te willen bedenken. Terwijl het veel effectiever is om de uitgangssituatie als een ‘feit’ te beschouwen en dan op zoek te gaan naar de mogelijkheden die dit biedt. ‘Ja, en…’ in plaats van ‘ja, maar…’. Tijd voor een voorbeeld: de Londense taxi. Daar dreigde een tekort aan chauffeurs. Waarom? Omdat te weinig kandidaten slaagden voor hun examen. Ze moesten namelijk alle straten van Londen uit hun hoofd kennen. “Dat was dus een probleem”, zegt Gunster. “Of niet? Misschien wel niet. Het is alleen een probleem als je er vanuit gaat dat de chauffeurs per se heel Londen moeten kunnen uittekenen. Als je de realiteit als uitgangspunt neemt, en er mogelijkheden inziet, is dat veel effectiever., En dus: ja, niet alle chauffeurs kennen Londen op hun duimpje. Zet die dan in een duidelijke andere taxi, maak die goedkoper, laat cliënten die dat willen de chauffeurs helpen de weg te wijzen, en wie weet, na twee jaar rondrijden, kunnen deze chauffeurs eventueel overstappen op de ‘echte taxi’. Iedereen blij!”

Mini-symposium over drie decentralisaties

Mini-symposium over drie decentralisaties Er komt veel op gemeenten af. De begeleiding uit de Awbz, de jeugdzorg en de Wajong. Die grote dossiers raken elkaar en bieden gemeenten kansen het voor burgers met veel problemen goed te regelen. Maar hoe ga je het als gemeente organiseren? Waar is winst te behalen en welke stappen moet je zetten?