Handhaving
In de afgelopen jaren hebben veel gemeenten aandacht gegeven aan handhaving. Uitkeringen dienen immers rechtmatig te worden verstrekt. Onder invloed van de crisis en de daaruit voortvloeiende bezuinigingen in combinatie met de beëindiging van belangrijke stimuleringsregelingen, dreigt de belangstelling voor handhaving te verminderen. En dat terwijl met handhaving de kosten kunnen worden teruggedrongen en de baten vergroot.
Stand van zaken
Handhaven is onlosmakelijk verbonden aan de dienstverlening. De kern van handhaven is dat naleving van de dienstverleningsvoorwaarden wordt gestimuleerd of desnoods afgedwongen.
Daarom ligt bij gemeenten – die gebruik maken van het concept Programmatisch Handhaven – de nadruk veel meer op preventie (nalevingscommunicatie en optimalisering van de dienstverlening) dan op repressie (vroegtijdige detectie en daadwerkelijk sanctioneren). Het handhavingsbeleid en het monitoren van de uitvoering is meer gericht op de implementatie van het concept en minder op het vaststellen van de effecten van de aanpak. 80% van de gemeenten werkt met geen of ten dele meetbare doelen. Meer dan de helft van de gemeenten zegt (nog) niet te beschikken over prestatie-indicatoren voor handhaving. In die gevallen wordt onvoldoende gemonitoord en niet doelgericht gestuurd.
De samenwerking bij handhaving op het gebied van controle en opsporing (gemeenten, SIOD, Politie, Belastingdienst, Arbeidsinspectie, UWV, en anderen) is intensief. De Regionale Coördinatiecentra Fraudebestrijding (de RCF’s) spelen hierbij een centrale rol. De samenwerking tussen UWV-werkbedrijf en gemeenten richt zich vooral op re-integratie en veel minder op handhaving.
De intergemeentelijke samenwerking is voornamelijk op uitvoeringsniveau en veel minder op beleidsniveau. Ook hier wordt steeds sterker een beroep gedaan op de RCF’s die zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld tot een kenniscentrum voor handhaving. De RCF’s ondersteunen gemeenten bij de invoering en verankering van Programmatisch Handhaven.
Wat vindt Divosa?
Handhaving is een onlosmakelijk en logisch onderdeel van de dienstverlening. Stop met handhaving te beschouwen als iets aparts. Alleen wanneer gemeenten handhaving een vanzelfsprekende plek (blijven) geven in hun bedrijfsprocessen, kunnen participatie- en re-integratie doelstellingen effectiever worden gerealiseerd en blijft de kortste weg naar werk, zelfs in crisistijd, in beeld. De klantmanager die niet fraudealert is, zadelt de organisatie op met onnodige kosten (onterechte uitkering, controle en opsporing, terugvordering). De alerte klantmanager zorgt dat de zwartwerker 'wit' gaat werken en dus uit de bijstand gaat.
Het uiteindelijke doel van handhaven is de participatie van de klant in de samenleving te versterken en daarmee de bestaanszekerheid te vergroten. Tegelijkertijd is handhaving belangrijk om het maatschappelijk draagvlak voor het stelsel van collectieve sociale voorzieningen als vangnet te behouden. Als klanten hun plichten en afspraken nakomen moet dat winst opleveren in de vorm van werk, waardevolle participatie of een andere waardering (opleiding). Het niet nakomen van afspraken moet onaantrekkelijk blijven en ontmoedigd worden door goede voorlichting, een hoge pakkans en het stellen van voorbeelden. Daarbij wordt onwetendheid anders behandeld dan onwil.
Wat doet Divosa?
In 2010 richt de commissie Handhaving zich met name op de beïnvloeding van de opstelling van het Programma Handhaving 2011-2014 van het ministerie van SZW en de bezuinigingen en prioriteitstelling op het gebied van handhaving.
Daarnaast onderzoekt zij manieren waarop handhaving optimaal kan bijdragen aan armoedebestrijding, schuldhulp, re-integratie, onterechte instroom, zorg, debiteuren en lastenverlichting. Kortom: hoe kan rechtmatigheid ingezet worden ten behoeve van de doelmatigheid?
Dat doet zij onder andere door gemeenten met ideeën die de bijdrage van handhaving aan de dienstverlening aanwijsbaar vergroten (innovatieve projecten), voor te dragen voor financiering.
Divosa werkt hierbij nauw samen met het landelijk netwerk van RCF’s, de kenniscentra voor handhaving, de ketenpartners en het ministerie van SZW.
Divosa is vertegenwoordigd in de LSI, de Landelijke Stuurgroep Interventieteams.
Achtergrondinformatie
Relevante websites:
