Armoede en sociale uitsluiting

Armoede is een complex fenomeen waarin de dimensies van inkomen, gezondheid, opleiding, zelfredzaamheid en mogelijkheden tot participatie een belangrijke rol spelen. Armoede in brede zin betekent sociale uitsluiting!

In Nederland leeft op dit moment ongeveer 9% van de huishoudens op of rond de armoedegrens (CBS, 2009). Volgens datzelfde CBS neemt de armoede alleen maar toe (CBS/SCP, december 2011).

Stand van zaken

Het CBS rapporteerde in 2012 en in 2013:

  • In 2011 is de armoede in Nederland sterk toegenomen. Ramingen wijzen op een verdere stijging in 2012.
  • Ook de langdurige armoede liep in 2011 voor het eerst in jaren weer op.
  • De armoede groeide in absolute aantallen in 2011 sterk bij werklozen, bijstandontvangers en zelfstandigen.
  • De kans op armoede is het hoogst bij eenoudergezinnen, alleenstaanden tot 65 jaar, niet-westerse huishoudens en huishoudens met bijstand. Bij al deze groepen nam het armoedepercentage in 2011 toe.
  • Bij gepensioneerden en 50-plussers is de armoede laag, bij kinderen juist hoog. De 30-45 jarigen hadden vroeger geen verhoogd armoederisico, maar de laatste jaren is dat wel het geval.
  • Meer kinderen groeien op met kans op armoede (bericht CBS, maart 2013)
  • Meer informatie www.cbs.nl

Divosa hanteert de brede definitie van armoede. Daarin leidt armoede tot sociale uitsluiting en de beperking van participatie en zelfredzaamheid. Armoede is niet alleen een financiële norm of grens, maar wordt ook bepaald door gezondheid, opleiding, achtergrond en kansen op de arbeidsmarkt. Gemeenten hebben de mogelijkheid om de positie van deze doelgroep te verbeteren en bij te dragen aan het bevorderen zelfredzaamheid, participatie en een positief toekomstperspectief.

Het kabinetsbeleid heeft de afgelopen jaren enkele maatregelen opgeleverd die de beleidsruimte van gemeenten verder hebben aangetast. Het huidige kabinet heeft weer maatregelen aangekondigd die de beleidsruimte juist weer vergroten. Om een beeld te krijgen van de voorgenomen maatregelen van dit kabinet op armoedebeleid:

  • De individuele bijzondere bijstand voor daadwerkelijk gemaakte kosten wordt verruimd.
  • Extra aandacht is er voor gezinnen met kinderen, werkenden met een laag inkomen en ouderen met een klein pensioen. De mogelijkheden voor bijzondere bijstand in de vorm van een aanvullende zorgverzekering of een pas voor culturele, maatschappelijke en sportvoorzieningen worden ruimer. Het is belangrijk dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen kunnen sporten. Daarom wordt de subsidie aan Jeugdsportfonds Nederland verlengd en de Sportimpuls verhoogd.
  • Mensen die langdurig van een laag inkomen rond moeten komen zonder zicht op verbetering, krijgen op individuele basis een toeslag.
  • Categoriale bijzondere bijstand voor aannemelijke kosten wordt beperkt.
  • Voor dit hele pakket wordt structureel 100 miljoen vrijgemaakt.

Maatwerk zonder meerwerk: Divosa-monitor deel 2

Het tweede deel van de Divosa-monitor 2010 onderzoekt hoe gemeenten op het gebied van lokaal armoedebeleid hun beleidsvrijheid invullen, hoe zij het niet-gebruik tegengaan en wat hun geschatte uitvoeringskosten zijn.

Wat vindt Divosa?

Het lokale beleid van gemeenten richt zich steeds meer op het bevorderen van onafhankelijkheid, zelfredzaamheid en participatie. Realisatie van deze doelen zijn alleen mogelijk als de gemeenten samenwerking zoeken met maatschappelijke partijen die deze doelgroep ondersteunen en daarbij over de eigen grenzen heen kijken. Integraal en samenwerking zijn hierbij twee kernpunten. Het sluiten van armoedecoalities (bijvoorbeeld van de gemeente Utrecht) is hiervan een duidelijk voorbeeld vindt Divosa.

Armoedebeleid is een van de weinige beleidsterreinen waarover gemeentelijke bestuurders nagenoeg eigen zeggenschap hebben. Divosa pleit voor vereenvoudiging en versimpeling van beleid. We moeten niet vasthouden aan 413 soorten minimabeleid. Zeker in tijden van economische krapte is vindingrijkheid een belangrijk goed. Zoek partners, benut ICT-mogelijkheden, vereenvoudig formulieren en leer ook van elkaar.

Armoede is meer dan een financieel probleem. Vaak is sprake van een cumulatie van armoederisico’s: bijvoorbeeld gezondheidsproblemen en schuldenproblematiek. Gemeenten hebben juist de mogelijk om op lokaal niveau maatwerk te leveren, maar daarvoor is wel een sluitende aanpak nodig. Het in kaart brengen van de witte vlekken, dubbelingen en ingewikkelde processen kan juist op gemeentelijk niveau plaatsvinden. Het terugdringen van armoede is niet alleen een taak van de gemeente, maar zij is wel regievoerder. Belangrijk is ook het benutten van alle mogelijke vindplaatsen, om het niet-gebruik terug te dringen en mensen vroegtijdig te ondersteunen maar ook om effectiever armoede te bestrijden.

Divosa ziet ook graag dat de collectieve ziektekostenverzekeringen voor minima (CZM) zo optimaal mogelijk worden ingezet. Heel veel gemeenten hebben deze CZM inmiddels en breiden de dekking ervan uit. Dit heeft veel voordelen boven de verstrekking van bijzondere bijstand voor medische kosten. Gemeenten als Tilburg, Arnhem en Amersfoort zijn goede voorbeelden van voortdurende verbetering van de CZM en de dienstverlening daaromtrent.

Wat doet Divosa?

  • Kennisbevordering voor de leden, door het publiceren en delen van good practices.
  • Actief participeren in overlegsituaties voor vereenvoudiging van dienstverlening. Divosa is voorstander van het hergebruiken van gegevens die al bekend zijn bij gemeenten, UWV, belastingdienst, SVB etc. Om de technische, juridische en beleidsmatige mogelijkheden te onderzoeken en te stimuleren worden gemeenten ondersteund en deze kennis breed gedeeld. Voorbeelden zijn het gebruik van een armoedemonitor, minima-effectrapportages, BerekenUwRecht, Gezondverzekerd (CZM) en koopkrachtberekeningen.
  • Deelnemen aan intergemeentelijk overleg, zoals ambtelijke werkgroepen en projecten om gemeenten te adviseren over het lokale of regionale minimabeleid. Vaak ondersteunen we nieuwe initiatieven.
  • In 2010 hebben de 4 grote gemeenten en Divosa geprobeerd om gezamenlijk goedkopere energie in te kopen voor huishoudens met een minimum inkomen. Na 2 jaar onderhandelen bleek dit niet te lukken omdat energiebedrijven de korting niet wilden garanderen. Er zijn overigens inmiddels diverse collectieve kortingsacties en de gemeenten gaan hun inwoners nu informeren over kortingen, energietips en voordelige aanbiedingen.
  • Divosa en VNG voeren regelmatig overleg met het ministerie van SZW, onder meer over de uitvoering van beleid en nieuwe voornemens.

Achtergrondinformatie