Appels en peren
Je zult Divosa – per slot van rekening een vereniging van ambtenaren – niet snel horen toeteren dat de bijstand omhoog moet. Daarover beslist de politiek. Die moet natuurlijk wel weten welke consequenties een geleidelijke verlaging van de uitkering heeft op armoede en schulden. Ze moet ook begrijpen dat mensen met lage inkomens het meest gevoelig zijn voor de optelsom van heel veel narigheid - de premie voor de zorgverzekering wordt weer drie tientjes duurder. We hopen ook op het besef dat de hoogte van de uitkeringen consequenties heeft voor onze klanten en daarmee ook voor gemeentelijke sociale diensten. Maar de politiek beslist.
Het is wel belangrijk dat je het debat een beetje feitelijk voert. Het kabinet presenteerde eerder deze week een rapport over de inkomensontwikkeling in de periode van 2002 tot en met 2010. Daaruit bleek dat vrijwel iedereen er op vooruit was gegaan. Da’s hartstikke mooi, maar de kranten schreven toch vooral over het slechte nieuws dat het SZW-persbericht ze voorschotelde: een alleenstaande bijstandsmoeder gaat er op achteruit als ze vier dagen gaat werken tegen het minimumloon! “Dit benadrukt de noodzaak van de maatregelen die het huidige kabinet neemt om werken lonender te maken.”, vermeldde het persbericht.
Ja, duh! Als je het zo presenteert, vergelijk je appels met peren. Als ik boodschappen doe met mijn kinderen, weten ze inmiddels dat het lekkerste toetje alleen maar goedkoper lijkt omdat het in heel kleine pakjes zit. En als ik sneller thuis ben dan mijn collega, betekent dat nog niet dat ik sneller kan fietsen. Mijn huis is dichterbij.
Zo is het ook met dit voorbeeld. Vier dagen per week is deeltijdwerk. Wie maar een paar dagen gaat werken, verdient al snel minder dan de bijstand. Wie een deeltijdsalaris vergelijkt met een ‘voltijds uitkering’ zaait verwarring.
En er is meer mis met de vergelijking. Er bestaan bijna geen cao’s, waarin de onderste schaal gelijk is aan het wettelijk minimumloon. Het moet dus wel heel raar lopen als deze bijstandsmoeder in het echt het minimumloon gaat verdienen.
Wonderlijk, dat niemand deze voor de hand liggende kanttekeningen maakte. Niet de bewindspersonen en hun voorlichters. Maar ook niet de journalisten die toch gewend zijn om de macht kritisch te volgen.
Ik vind dat ambtenaren, journalisten en politici verder moeten kijken dan hun neus lang is. Natuurlijk moeten we het zo organiseren dat werken loont. En ja, dat is soms knap ingewikkeld. Maar niemand kan goed beleid maken als het steunt op appels-met-perenvergelijkingen.
Niet de bijstandsmoeder. Niet de gemeente. En ook het kabinet niet.
René Paas heeft hier een goede column geschreven; en hij slaat de spijker op de kop. En dat brengt ons ook op de risico's van de nieuwe "gezinsnorm" in de aangescherpte WWB (die per 1 januari 2012 moet in gaan): als bij een dergelijk probleemgezin - vaak al met schuldenproblematiek, psychische en medische problemen, langer durende werkloosheid - het besteedbaar inkomen nog verder omlaag gaat, nemen de problemen alleen maar toe. Met als risico: huisuitzettingen, de zoektocht naar extra financiële middelen uit grijs en zwart werk (dus méér fraude), kinderen die gaan uitwonen in risicovolle woonsituaties (misschien zelfs nog méér zwerfjongeren), etcetera.
En dan is er uiteraard nog het klantcontact dat lastiger wordt: vandaag sprak ik een wethouder sociale zaken die zich afvroeg hoe het Rijk de voorlichting gaat regelen van deze aanscherpingen in de WWB, zowel richting doelgroep als de werkenden bij sociale diensten. Of mogen de gemeenten dat zelf gaan doen? Trekt het Rijk extra geld uit voor de agressiepreventie?
Dan vraag ik me af: wat zijn de meerkosten van het oplopend ziekteverzuim bij medewerkers van sociale diensten door opnieuw toenemende werkdruk (omzetten allerlei uitkeringen, van WIJ en WIK terug naar de WWB) en de onvermijdelijk toenemende agressie jegens sociale diensten.
Staatssecretaris De Krom heeft dan zijn aanscherping en bezuiniging gehaald, maar vanuit de Ivoren Toren aan de Anna van Hannoverstraat is het makkelijk redeneren. Wellicht goed als de staatssecretaris en zijn directe adviseurs bij het directoraat-generaal Participatie en Inkomenswaarborg eens een week of twee mee lopen bij een sociale dienst. Inclusief klantcontacten, huisbezoeken en het afrapporteren van een bijstandsaanvraag...
Sebastiaan Hol 17 november 2011 | 17:06 uur
Al jaren erger ik me aan het optreden van Divosa als partijdige eenzijdige belangenbehartiger van mensen met een uitkering. Zou er misschien ook een heel klein beetje begrip bij Divosa mogen zijn voor het feit dat uitkeringen ook opgebracht moeten worden.
Nu ook weer dat verhaal dat van Paas dat "bijstand niet lonender is dan werk" en dan wel zeggen: "Paas ziet wel een algemener probleem in het verschil tussen uitkering en inkomen. Dat is de zogenoemde armoedeval. Wie gaat werken, heeft hogere kosten en verliest toeslagen. 'Dat komt door de stapeling van regelingen, die minder worden als je gaat werken. Soms geleidelijk, zoals huursubsidie, soms meteen zoals de bijzondere bijstand. Bovendien krijg je extra uitgaven als je gaat werken. Wie gaat werken, gaat er meestal pas na een tijdje echt op vooruit.
Waarom ziet Divosa het kennelijk als not-done om mensen aan het werk te krijgen.
Koster 18 november 2011 | 14:16 uur
Uitkeringen omhoog? Nu even niet, we moeten allemaal bezuinigen. Iedereen zal wel een tandje terug moeten. Ik krijg een tientje minder huurtoeslag, anderen moeten meer betalen aan kinderopvang en aan hogere gemeentelijke lasten, enz.
Laten de kerken en andere maatschappelijke organisaties de zwakkeren in de samenleving gaan helpen die door al deze maatregelen tegelijk getroffen worden, zo wordt het CDA-standpunt gespreide verantwoordelijkheid realiteit.
M (CDA-lid) 25 november 2011 | 12:17 uur
Wie heeft het over uitkering omhoog? René Paas signaleert terecht dat er in geen enkele CAO minimumloon het laagste niveau is, dus dat het persbericht van Sociale Zaken de plank mis slaat. Met de nieuwe maatregelen van Sociale Zaken rond de WWB mag het voltijds salaris van deze bijstandsmoeder zelfs enige tijd onder het minimumloon liggen. Ze gaat er de komende jaren nog verder op achteruit.
Overigens zou ik het armoede van Nederland vinden als we bij ondersteuning in zijn geheel terug zouden gaan naar 'de bedeling', zoals de opvang door kerken en maatschappelijke organisaties vroeger werd genoemd. En als M. goed is geïnformeerd, dit ook nog steeds met veel bezieling en steeds minder budget doen. Het CDA standpunt bestaat dus al en de afbraak van dit standpunt ook.
M. Paalvast 25 november 2011 | 17:18 uur
Ik begrijp de redenering van René, maar moet SZW toch meer gelijk geven!
Een alleenstaande ouder krijgt immers niet 100% van het minimumloon als uitkering, maar gemiddeld 80% (incl. een toeslag van gemiddeld 10% in verband met de woonsituatie).
Dus als je vier dagen gaat werken, dan zou je 80% van het minimumloon moeten verdienen en de uitkering moeten kunnen verlaten. Maar dat gaat niet altijd, daar zitten een paar vervelende fiscale regels achter.
Deze nuance mis ik dus in het verhaal van René, want het is wel eentje die er toe doet! Dan blijken de appels en peren opeens wel heel erg veel op elkaar te lijken....
M. van den Berg 5 december 2011 | 17:20 uur