VNG Divosa Najaarscongres 2012

De ondernemende gemeente

Een andere kijk op sociale zekerheid

 

Annemarie Jorritsma

Annemarie JorritsmaAnnemarie Jorritsma verwelkomt de congres- deelnemers. De locatie, 1931 in ’s Hertogenbosch, was vroeger een veemarkt en daar vond een heel primair proces plaats: goed kijken naar het beste dier en dan gewoon handjeklap. Hier kunnen gemeenten volgens Jorritsma veel van leren: snel denken en snel doen.

We zijn hier vandaag voor een andere kijk op sociale zekerheid en ‘de ondernemende gemeente’. Wat betreft het eerste thema is de visie van de VNG: bouwen op de kracht van burgers, voor een natuurlijke, vitale maatschappij. Dit bereiken we het liefst door zoveel mogelijk mensen aan betaald werk te helpen, want wie werkt is gezonder en gelukkiger.

Het tweede thema, de ondernemende gemeente, wat houdt dat in? We moeten als ondernemers werken aan creatieve oplossingen en slimme partnerships. Ondernemers moeten we niet meer zien als de werkgevers die onze problemen moeten oplossen, maar als partners. En we moeten wat meer op ze willen lijken. Met een snelle besluitvorming en terughoudend met ‘gedoe’, zoals ondernemers procedures en regels meestal noemen.

Bovendien moeten gemeenten zelf ondernemend zijn, met inkoop en aanbesteding. Zelf het goede voorbeeld geven door zoveel mogelijk plaatsen te bieden aan bijstandsklanten en sw’ers. De 35 arbeidsmarktregio’s zijn hierin een hele goede stap. De arbeidsmarktregio’s zijn overigens helemaal van onderop ontstaan en niet van bovenaf gedicteerd. Zo hoort het, volgens Jorritsma.

Jorritsma ontkomt niet aan een paar woorden over het nieuwe regeerakkoord. Daar staan veel mooie woorden in over decentralisatie en beleidsvrijheid. Maar een tweede lezing levert toch vooral bezorgdheid op; de bezuinigingen zijn enorm. Het regeerakkoord roept bij de VNG buitengewoon veel vragen op en er zitten veel vage passages in. De bezorgdheid en ongerustheid zijn bij de VNG groot.

Maar, besluit Jorritsma, ‘laten we niet al onze pijlen op Den Haag richten’. Want het echte werk, dat moet in gemeenten en regio’s gebeuren.

VNG: Jorritsma: Gemeenten steeds ‘ondernemender’ bij aan werk helpen van mensen

Jacqueline Zuidweg

De kost gaat voor de baat uit

Jacqueline Zuidweg‘Ondernemen is risico nemen ‘, zegt Jacqueline Zuidweg, zakenvrouw van het jaar 2012. ‘Dat hoort eigenlijk niet bij gemeenten. Maar het gaat natuurlijk om de ondernemende gedachte.’ Zuidweg vertelt hoe ze zelf achttien jaar geleden startte met een droom. Ze wilde alle noodlijdende zelfstandigen helpen.

Haar bedrijf Zuidweg & partners verleent schuldhulp aan ondernemers. Op een gegeven moment ging Zuidweg hierin samenwerken met gemeenten, die inmiddels een groot deel van haar salaris betalen. Toen die op een gegeven moment zeiden ‘sorry, het geld is op’, moest ze innoveren. Dat hoort bij het ondernemersvak. Ze stelde zich de vraag: wie heeft er nu baat bij mijn diensten? Dat zijn niet alleen gemeenten en de ondernemers die haar klanten zijn, maar ook de schuldeisers. Dat inzicht heeft erin geresulteerd dat Zuidweg binnenkort ook voor een grote bank aan de slag mag.

Ondernemen dat is creatief denken, zoals in dit voorbeeld. Maar het begint met een droom. Zuidweg wilde helemaal geen onderneemster worden, maar het was de beste manier om haar droom te verwezenlijken. Daar begint het mee: een stip op de horizon. Waar willen we heen? Wat willen we doen en hoe moeten we dat doen?

En heel belangrijk in een tijd waarin iedereen roept dat er bezuinigd moet worden: ‘de kost gaat voor de baat uit.’

Wiebe Draijer

Verandering is fantastisch!

Wiebe Draaijer

SER-voorzitter herinnert zich zijn jeugd op Schiermonnikoog, de kleinste gemeente van Nederland. Het eiland is een gemeenschap die voor zichzelf zorgt. Draijer ziet in heel Nederland een ontwikkeling in de richting van dit model. Maar dan op veel grotere schaal.

Dat is geweldig, vindt Draijer, want de gemeente is de plaats waar de burger werkt en leeft en is daarom de natuurlijke omgeving van veel overheidstaken. De kunst is uit te vinden welke grootte en vorm de meest natuurlijke eenheid van de samenleving heeft. Is dat een grote gemeente van 100.000 of meer inwoners, of een klein eiland van 1.000 mensen?

Het sociale domein bestaat uit twee groepen. Enerzijds zijn er de werklozen die recent hun baan zijn kwijtgeraakt, anderzijds de groep die langdurig een afstand tot de arbeidsmarkt heeft. Bij de eerste groep valt vooral de grote hoeveelheid zzp’ers op.

Wat betreft de onderkant van de arbeidsmarkt krijgen gemeenten binnenkort te maken met de nieuwe Participatiewet en de quotumregeling die in het regeerakkoord is afgesproken. ‘Spreek bedrijven aan op hun verantwoordelijkheden.’ Draijer kan een hoop voorbeelden opnoemen, maar het gaat om de boodschap: snelle lokale initiatieven.

Ondernemen is: wat kan ik er zelf mee? Hier zijn volgens Draijer vier ingrediënten voor nodig. Ten eerste, een helder verhaal. De stip op de horizon van Jacqueline Zuidweg is een prachtige metafoor. Waar moet de gemeente zich op oriënteren? Het verhaal kan in elke gemeente anders zijn, maar moet wel helder zijn. Ten tweede voorbeeldgedrag. Je kunt wel een verhaal hebben, maar dat wordt niet geloofd als de gemeente zelf niet het goede voorbeeld geeft. Welk gedrag willen we als gemeente bewerkstelligen? Ten derde, prikkels en processen. Hoe wordt u zelf gestimuleerd om het goede te doen? Hoe stimuleert u anderen?

En tenslotte: ondersteuning. Een ondernemende gemeente bestaat uit ondernemende personen en die hebben begeleiding nodig. Een steuntje in de rug en goeie coaching. Deze vier ingrediënten moeten allemaal toegepast worden door een gemeente om ondernemend te worden. ‘Er komt veel verandering op ons af’, zegt Draijer, ‘maar verandering is fantastisch!’

Dress for Succes

Dress for SuccesWie is de best geklede congresganger? Die vraag werd gesteld tijdens een korte presentatie van Dress for Success tijdens de lunchpauze van het VNG/Divosa congres. Dress for Success, een vrijwilligersorganisatie, helpt mensen met een minimuminkomen aan gratis representatieve sollicitatiekleding. Dat doen ze vanuit 12 winkels, verspreid over het land. Maar hoe staat het met onze eigen garderobe, hoe lopen we er zelf bij tijdens een congres?

Een jury van vrijwilligers van Dress for Success maakte een scan van de congresgangers en tijdens de lunchpauze reikte Divosa-voorzitter Rene Paas de prijs uit voor de best geklede congresganger. Winnaar werd werkcoach Sytze Hamstra. Hij kreeg door Rene Paas een mooie rozet opgespeld. Na afloop hield Dress for Success een korte presentatie waarin kleding werd geshowd voor en door diverse soorten klanten. De presentatie ging vergezeld van een hele concrete oproep aan de aanwezige medewerkers van sociale diensten en UWV: verwijs je klanten die gaan solliciteren door naar Dress for Success voor een mooie sollicitatie-outfit. Want met een setje nieuwe kleding aan, stralen sollicitanten meer zelfvertrouwen uit en maken ze meer kans op een baan.

Voor meer informatie: www.dressforsuccess.nl

Workshop: Renze Deurloo

Duurzaamheid = werkgelegenheid

Renze Deurloo, oprichter van Greenfox had tien jaar geleden een mooi idee. Met een simpele aanpassing in TL-verlichting valt 45 procent energie te besparen. Heel in het kort is het volgens hem alsof je ‘een priusmotor in een oude Opel bouwt’. Al gauw kwamen de opdrachten binnen. Het overgrote deel van het werk van Greenfox bestaat uit het ombouwen van verlichting. Simpele, repetitieve, saaie handelingen. Daar zocht hij personeel voor. Hij koos, eigenlijk zomaar op gevoel, voor medewerkers van sw-bedrijf Drechtwerk. Die waren heel enthousiast over het werk en wilden dit hun hele leven wel blijven doen. Hij twijfelde aanvankelijk even, omdat sw’ers veel duurder zijn dan bijvoorbeeld tbs’ers.

De sw’ers krijgen eerst binnenshuis uitleg over het werk en gaan daarna op locatie aan de slag om bij een opdrachtgever alle lampen om te bouwen.

Het project ging al gauw een eigen leven lijden. ‘Ik dacht dat ik een mooi, economisch en duurzaam idee had’, zegt Deurloo. ‘Maar al gauw ging het helemaal niet meer over duurzaamheid, maar om werkgelegenheid. We zijn nu de grootste werkvoorziener in Utrecht.’

Aanvankelijk was de opdrachtgever de gemeente, maar inmiddels zijn dat ook grote bedrijven. Deurloo: ‘De mogelijkheden zijn in principe eindeloos, als je bedenkt dat er zo’n 100 miljoen TL-lampen in Nederland zijn.’ Een persoon is nu al anderhalf jaar bezig alle lampen in de RAI te vervangen. Veel opdrachtgevers weten niet eens dat de monteurs, die bij Greenfox in dienst zijn, een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. ‘Wij werken gewoon met mensen’, aldus Deurloo. ‘Wat ze precies hebben weet ik niet eens en wil ik ook niet weten.’

Workshop: Bob de Levita en Daphne van der Mars

Werkwijzer helpt klantmanagers belemmerend gedrag te doorbreken

Workshop Omgaan met belemmeringenKlantmanagers die gesprekken hebben met mensen met grote afstand tot de arbeidsmarkt moeten vooral heel goed luisteren om te achterhalen wat hun re-integratie nu precies in de weg staat. Dat is een belangrijke aanbeveling uit de Werkwijzer Omgaan met belemmeringen die is ontwikkeld binnen het programma Effectiviteit en Vakmanschap.

Klantmanagers worden veelvuldig geconfronteerd met mensen die zeggen niet te kunnen werken omdat ze voor hun vrouw of kinderen moeten zorgen of omdat ze fysieke belasting niet aankunnen. De klanten vertonen ook weerstand. Het is dan zaak om heel goed te luisteren om te achterhalen welke belemmering er achter deze weerstand zit, betoogden Bob de Levita en Daphne van der Mars tijdens hun workshop.

Een belemmering bestaat uit die van het ‘slachtoffer’, waarbij mensen alles wat hen is overkomen verwijten aan anderen en zeggen geen invloed te hebben op het eigen leven. Constateert een klantmanager dat dit de klant in de weg staat om weer te gaan werken, dan moet hij proberen dit te doorbreken. Bijvoorbeeld door te spiegelen op de machteloosheid of door de klant de eigen sociale netwerken te laten ontdekken.

Andere belemmeringen zijn ‘onverwerkt verlies’, ‘beren op de weg’ en ‘irreëel zelfbeeld’. Voor iedere belemmering geeft de werkwijzer een aantal interventies die kunnen worden ingezet. De Levita en Van de Mars waarschuwden er wel voor niet alle problemen op te pakken. “Het gaat er niet om alle belemmeringen te inventariseren, maar alleen die belemmeringen die re-integratie verhinderen.

Doe je dit goed, dan kan een klantmanager met een dertigurige werkweek een workload aan van 120 klanten met grote afstand tot de arbeidsmarkt, weet Van de Mars uit eigen ervaring.

Workshop: Micha De Winter

Gemeenten moeten sociale netwerken versterken

Hoe kunnen we de sociale netwerken stimuleren? Dat is volgens Micha de Winter, hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit van Utrecht, de belangrijkste vraag waar gemeenten de komende jaren voor staan. In zijn workshop ‘Kwetsbare gemeenten, ondernemende burgers’ gebruikt De Winter zijn ervaringen in de jeugdzorg als voorbeeld voor wat er volgens hem is misgegaan. Ten onrechte gaat men er van uit dat bijvoorbeeld kindermishandeling de uitkomst is van een aantal risicofactoren en dat het probleem binnen het gezin valt op te lossen. “Opvoeden is steeds meer een zaak van het gezin, waar de buren zich niet mee mogen bemoeien. De overheid gaat in die trend mee. Dat maakt dat er steeds meer professionals nodig zijn om steeds meer problemen op te lossen.”

De kwestie Savannah – het meisje dat is overleden aan mishandeling – heeft een enorme impact gehad. De overheid probeert sindsdien uit alle macht dergelijke incidenten te voorkomen. Maar volgens De Winter moet veel meer worden ingezet op het versterken van de sociale netwerken. “Sociale netwerken hebben een enorme preventieve werking. Maar heel veel taken rond het opvoeden zijn daar juist weggehaald en bij professionals gestald. Een paradigmaverandering is nodig om deze trend te doorbreken.”

De rijksoverheid legt steeds meer taken bij gemeenten terwijl er tegelijkertijd gekort wordt. Gemeenten worden daardoor kwetsbaar, denkt De Winter. “Als er een incident is waarbij een kind overlijdt, zal er naar de gemeente gewezen worden“. Hij hoopt dat gemeenten daardoor niet in een kramp schieten en nog meer grip willen krijgen op gezinnen. Zijn andere angst betreft het doorslaan van het idee van ‘eigen kracht’, waarbij de overheid terugtreedt om meer aan de burger zelf over te laten. “Op zich een goed uitgangspunt, maar het mag geen alibi zijn om helemaal niets meer te doen. Want hoe kun je er nu van uitgaan dat het sociale netwerk het probleem wel oplost als vaak juist het ontbreken van een sociaal netwerk de oorzaak is van het probleem?"

Workshop: Wim Heersink en Peter Haas

Handhaven doe je zo!

Inspiratiesessie Handhaven doe je zo!De Werkwijzer handhaving van Divosa en het Regionaal Coördinatiecentrum Fraudebestrijding moet bijdragen aan het vakmanschap van klantmanagers, het meesterschap van de manager over zijn organisatie en een effectievere dienstverlening. Want handhaving is ook dienstverlening, aldus Peter Haas en Wim Heersink, schrijvers van de werkwijzer.

Daarbij moet de werkwijzer bijdragen aan de instandhouding van het draagvlak onder de sociale zekerheid. Die staat of valt met de vraag of er in de ogen van de samenleving weinig fraude plaats vindt en of fraudeurs gepakt worden. De schrijvers benadrukken dat de Werkwijzer een ‘levend document’ is, dat altijd in beweging is en door input vanuit de praktijk verder moet groeien. Om daar een begin aan te geven, discussieert een groep directeuren en klantmanagers over dit thema.

Er wordt vaak geroepen dat gemeenten ‘te slap’ zijn en geen zin hebben om een streng handhavingsbeleid te voeren. ‘De media hebben gezorgd voor een verkeerd beeld’ roept iemand. ‘Maar de media is door de politiek als spreekbuis gebruikt’ is het tegenargument. ‘Dat mogen we de politiek verwijten.’ ‘Wat nou als we begonnen met financiële prikkels in plaats van regelgeving?’ vraagt iemand in de zaal. ‘Al die regels zorgen ervoor dat mensen gedemotiveerd raken en geen zin meer hebben zich aan de regels te houden. Dat werkt fraude in de hand.’

De zaal is het erover eens dat de klantmanager zijn klant goed moet kennen. Gemeenten moeten van het Rijk dan ook de ruimte krijgen om lokaal beleid te voeren.

‘Wat is ons vak eigenlijk?’ vraagt iemand uit de zaal. ‘De klantmanager heeft geen professie’ zegt iemand anders. Want die professie wordt bepaald door de klanten. Er is duidelijk nog genoeg werk te doen.

RSD Alblasserwaard / Vijfheerenlanden beste sociale dienst van Nederland

Uitreiking prijs Beste Sociale dienst van NederlandDivosa-voorzitter René Paas heeft vanmiddag de prijs voor de beste sociale dienst van Nederland uitgereikt aan de RSD Alblasserwaard/Vijfheerenlanden. De breed samengestelde jury roemde vooral het feit dat de RSD in staat is om werkgevers voor langere tijd aan zich te binden en zelfs te laten meebetalen aan re-integratieprojecten.

Andere genomineerden voor de prijs, een initiatief van advies- en detacheringsbureau Interwerk, waren de gemeente Menterwolde, ISD Kop van Noord-Holland, ISD Midden-Langstraat en gemeente Apeldoorn. Gemeente Apeldoorn eindigde op de tweede plaats, gemeente Menterwolde op de derde plaats.

Lees meer in het persbericht

Debat onder leiding van Roderik van Grieken

De zaal debatteert over drie stellingen die ontleend zijn aan het regeerakkoord. De laatste stelling, “alleen gemeenten met meer dan 100.000 inwoners kunnen de uitdagingen die op ze af komen aan”, maakt de meest verhitte discussie los.

Tegenstanders vliegen op: we hebben nota bene net gezien dat een samenwerking van kleine gemeenten de beste sociale dienst van Nederland zijn. Hoe kunnen we dan zeggen dat grote gemeenten beter zijn? Die stelling doet onrecht aan de creativiteit die kleine gemeenten aan de dag leggen. Het stimuleren van die creativiteit heeft niets te maken met de salarissen die grote gemeenten eventueel zouden kunnen betalen. Voorstanders zeggen dat samenwerking tussen kleine gemeenten leidt tot meer bestuurlijke druk, maar zegt dat niet genoeg over hoe het er bij grote gemeenten vaak toe gaat? De flexibiliteit van kleinschaligheid, biedt de mogelijkheid om samen te werken waar dat kan en nodig is, maar ook de vrijheid om dat niet te doen waar het niet moet.

Debat onder leiding van Roderik van Grieken

René Paas

Laten we ons werk inzichtelijk maken

René Paas“Laten we de zaken rond de drie decentralisaties zo inrichten, dat we kunnen laten zien wat er gebeurt. En laten we ervoor zorgen, dat de resultaten tussen gemeenten onderling vergelijkbaar zijn.” Die oproep deed Divosa-voorzitter René Paas in zijn toespraak ter afsluiting van het congres.

In de eerste plaats omdat kwetsbare burgers op gemeenten moeten kunnen rekenen. Vertrouwen bouw je alleen maar op door resultaten inzichtelijk te maken.Maar ook zodat gemeenten van elkaar kunnen leren.

“Bovendien”, zegt Paas, “vragen wij van de Rijksoverheid dat ze gemeenten loslaten. Dan mag er niet gebeuren wat er eerder gebeurde bij de WWB, namelijk dat we onvoldoende konden aantonen wat er met het geld gebeurd is.“

Met een goede administratie kunnen we zo nodig ook aantonen dat we geld tekort komen om onze taken naar behoren te kunnen vervullen.

Foto-impressie

Presentaties

Kijk bij Sessies onder 'Downloads'

Datum en tijd

29 november 2012 | 09:30 uur - 17:00 uur