VNG Divosa najaarscongres 2010: een nieuwe kijk op kracht

Een nieuw kabinet. Bezuinigingen. Welke rol hebben gemeenten straks als het gaat om Werk en Inkomen? Hebben we voldoende lef om de juiste keuzes te maken? Wat kunnen we nog betekenen voor mensen?

Marco Florijn

Voorzitter Commissie Werk & Inkomen en Wethouder Werk & Inkomen gemeente Leeuwarden

“We staan voor de grootste uitdaging van deze tijd, zegt Marco Florijn, voorzitter van de VNG-commissie Werk en Inkomen. “Een uitdaging van twee miljard euro.” De komende tijd zal Nederland ongelooflijk moeten bezuinigen op de sociale zekerheid. “Het is belangrijk om met elkaar scherp te houden wat dit betekent achter de voordeur.”

De nieuwe staatssecretaris wil met gemeenten, UWV en sw-bedrijven samenwerken om deze ‘uitdaging’ zo goed mogelijk aan te gaan en de plannen voor één regeling tot een succes te maken. “Die uitdaging gaan we graag aan”, zegt Florijn en daarom gaat de VNG de komende tijd ophalen wat er op lokaal niveau speelt en wat de visie van gemeenten is op de nieuw ontstane situatie. “We moeten gebruikmaken van alle kennis die hier nu zit en samen de spirit opbouwen om er wat van te maken.”

Eén ding staat volgens Florijn vast: “We gaan hard ons best doen, maar we hebben daar wel de middelen bij nodig.” Florijn wil ook duidelijk bij het Rijk aangeven waar de grenzen liggen van wat haalbaar is. “Deze uitdaging is groot en ingewikkeld”, benadrukt hij nog eens, maar dat betekent volgens hem niet dat gemeenten bij de pakken moeten neerzitten. De boodschap is er één van doorzetten: “We kunnen hier met zijn allen een succes van maken. Dit congres is een eerste stap.”

Prof. Dr. Ton Wilthagen

Hoogleraar Arbeidsmarkt Universiteit van Tilburg

Bezuinigen; kijken naar een nieuw systeem

Voor de vijfde keer is de Nobelprijs uitgereikt aan wetenschappers die hebben aangetoond dat de arbeidsmarkt niet goed werkt, vertelt Wilthagen. Niemand in de zaal zal dat verbazen, want sociale diensten zien elke dag de gevolgen van de huidige mismatch en maken er hun beroep van om de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren. De komende jaren zal die taak alleen maar belangrijker worden.

“De arbeidsmarkt is de achilleshiel van onze economie en onze toekomstige welvaart”, zegt Wilthagen om dat belang nog eens te benadrukken. Zonder een goed functionerende arbeidsmarkt kunnen we fluiten naar het behoud van sociale voorzieningen en is een deel van de bevolking niet in staat te participeren en het individuele welzijn te vergroten.

Krachtdadig beleid

Wat te doen? Wilthagen pleit voor een “krachtdadig beleid”. Een beleid dat gericht is op de moderne arbeidsmarkt en dus inspeelt op technologische vernieuwingen en internationalisering. Een beleid dat burgers voorbereid op een arbeidsmarkt waarin zij harder moeten werken en moeten omgaan met onzekerheid. Een beleid dat in de sociale zekerheid ook rekening houdt met de mensen die niet in vaste loondienst zijn: “Er ligt een kracht in meer universele arbeidsvormneutrale regelingen”.

Ook in preventie ziet Wilthagen veel heil, net als in meer aandacht voor het zichtbaar maken van wat mensen kunnen. “De beïnvloedingsmogelijkheden liggen vooral in de voorschoolse fase, maar daar hebben we nog te weinig voor over.” En: “Mensen kunnen veel meer dan wij zien, we hebben met evc’s nu de technieken om dat inzichtelijk te maken.”

Fairness

Een krachtdadig beleid kan Nederland overigens niet in zijn eentje voeren volgens Wilthagen. “Je kunt die uitdagingen alleen uitgaan vanuit een Verenigde Staten van Europa.” Wie dat niet doet, bereikt weinig en zal de huidige angst en wantrouwen alleen maar zien toenemen. Daarnaast is het belangrijk om een uitweg te zoeken in de discussie over beloningen en een nieuwe notie van fairness te ontwikkelen: “Mensen kunnen het niet verkroppen dat bestuurders tonnen verdienen en dat zij er zelf op achteruit gaan”, besluit hij.

Onthulling Wiki

Marco Florijn en René Paas onthullen een wiki over de sociale zekerheid: Socity. Zij nodigen de zaal uit die aan te vullen met eigen kennis en kunde.

Onderstaande film werd gepresenteerd tijdens het congres.

Prof. Dr. Pieter Winsemius

Lid Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en bijzonder hoogleraar Management Duurzame Ontwikkeling Universiteit van Tilburg

Hoe betrek je burgers bij de maatschappij? Winsemius onderzoekt voor de WRR hoe burgerbetrokkenheid eruit ziet en hoe je dat kunt stimuleren. Zolang mensen hoogopgeleid zijn hebben ze de vaardigheden en instrumenten om te participeren, weet hij inmiddels. Maar dat geldt allerminst voor laagopgeleiden. Zij zijn volgzaam (“Je hebt er geen last van, maar ze zijn ook niet betrokken.”) of ze zijn overvraagd, dat wil zeggen: ze willen heel graag, maar kunnen het niet. Deze laatste groep heeft het gevoel dat ze niet gezien worden en praat in ‘wij’ en ‘zij’.

Toch zijn er mogelijkheden om ook de burgerbetrokkenheid van laagopgeleiden te organiseren: “Je kunt die groepen bereiken en ze willen meedoen”, zegt Winsemius daarover.

In het verzuilde Nederland was die betrokkenheid ooit geregeld via zuilen, maar die zijn er niet meer. Maatschappelijke organisaties zijn daar geen vervanger voor want die trekken alleen “Albert-Heijn-pluspubliek”. Je bereikt die laagopgeleiden alleen via voortrekkers. Denk aan burgerinitiatieven zoals de lokale leefbaarheidspartijen die dwars door de partijen gaan en zich sterk richten op veiligheid.

Als er in een gemeenschap niet van dit soort voortrekkers zijn, dan moet je dat organiseren. “Dan moet je van buiten proberen mensen erin te laten”, zegt Winsemius. Hij doelt op welzijnswerkers, wijkagenten en schoolmeesters die alle ruimte moeten krijgen om “verbindingen te zoeken”. Wie dat organiseert, heeft een nieuwe kijk op kracht.

René Paas

Voorzitter Divosa

Koers bepalen in een veranderend krachtenveld

Het nieuwe kabinet wil snoeien om te groeien. Zij bezuinigt 18 miljard, verlaagt de uitkeringen, stelt strengere voorwaarden, wil de schuldhulpverlening gerichter inzetten en normeert het minimabeleid terwijl er tegelijkertijd veel minder geld komt om überhaupt iets voor mensen te betekenen. “Zie daar de wereld waarin we toch iets moeten proberen zien te bewegen” , zegt René Paas, voorzitter van Divosa. “We moeten boos worden en daarna toch aan de slag.”

Toch aan de slag dus, ondanks dat het tegenzit. Net als Florijn wil René Paas de komende tijd de landelijke politiek voeden bij het uitwerken van de kabinetsplannen. Daarnaast heeft hij ook een oproep voor gemeenten zelf. “We moeten verbinden, werkzame contacten aangaan met andere afdelingen van de gemeente zoals Wmo, jeugdzorg en economische zaken. Ondernemers moeten weten dat we ze goed bedienen. We kunnen met beperkte middelen misschien een wonder verrichten.”

Deel 2 van de Divosa-monitor geeft ook een nieuwe richting aan en stelt de vraag hoe gemeenten in het minimabeleid maatwerk kunnen verrichten zonder zich al te veel meerwerk op de hals te halen. Een decentraal minimabeleid is volgens Paas een zegen, maar daarbij mogen we de belangen van de klant niet uit het oog verliezen. Die heeft namelijk niet altijd belang bij 430 verschillende regelingen. Harmoniseren is daar het nieuwe toverwoord.

Foto's